Ötən yazılarımızda Azərbaycan diasporunun bütövləşməsi üçün qarşıya çıxan problemlərdən danışmışdıq. Bu məsələdə əsas amil kimi radikal müxalifətin diasporumuzun bütövləşməsində yaratdığı problemləri qabartmışıq. Ancaq hesab edirik ki, diasporumzun daha aktiv fəaliyyətinə mane olan başqa amillər də nəzərə çarpır.
Söhbət kriminal imicli şəxslərin diasporumuzun işinə müdaxilə etmək cəhdlərindən gedir. Biz belə hallarla, əsasən MDB məkanında daha çox rastlaşırıq. Xüsusilə də kriminlalla bağlı olan ciddi mövzular gündəmə gətiriləndə bu amil özünü daha qabarıq şəkildə büruzə verməyə başlayır. Məlum olduğu kimi, kriminal aləmdə "Lotu Quli" ləqəbi ilə tanınmış Nadir Səlifov Türkiyədə qətlə yetirilib. "Lotu Quli" Antalyada birgə şam etdiyi şəxs tərəfindən öldürülüb. Məlumatlara görə, N.Səlifovu güllə ilə başından vuran şəxs “Xan” ləqəbli yaxın adamı olub. “Xan” “Quli”nin ətrafında xeyli müddət olub və ona yaxınlığı ilə seçilib. “Quli” xəstəxanaya çatdırılsa da, həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. N.Səlofovu güllələyən “Xan”ın isə hadisə yerindən yaralı qaçdığı, lakin Antalya-Dənizli şossesində saxlandığı bildirilir. Maraqlı məqam isə 2016-cı ildə elə Türkiyədə qətlə yetirilmiş digər kriminal avtoritet Rövşən Lənkəranski ilə “Lotu Quli”nin ölüm tarixindəki oxşarlıqdır. R.Lənkəranski 2016-cı il avqustun 18-də gecə qətlə yetirilib. “Lotu Quli” isə bir necə saat fərqlə 2020-ci il avqustun 19-da gecə saatlarında öldürülüb. Qeyd edək ki, 1972-ci il təvəllüdlü Nadir Səlifov Gürcüstanda doğulub. O, 2005-2017-ci illərdə Azərbaycanda həbsdə olub. Həbsdən azad olunduqdan sonra Türkiyəyə gedib. 2018-ci ildə Türkiyədən deportasiya edilsə də, sonradan qaçaq yollarla yenidən Türkiyəyə qayıdıb. “Quli”nin öldürülməsi ilə bağlı daha çox Rövşən Lənkəranskinin qisas versiyası səslənir. İddia olunur ki, hər iki qətl arasında əlaqə var və bu, “oğru” aləmindəki qanlı müharibənin davamı çərçivəsində baş verir. Baş verən bu hadisə ilə bağlı başqa versiyalar da səslənir.
Kriminal imicli şəxslər niyə diaspor fəaliyyətilə pərdələnmək istəyir…
Bəziləri iddia edir ki, “oğrular” arasındakı müharibənin kökündə Rusiya və digər MDB ölkələrindəki gəlir yerlərinə nəzarət durur. Belə gəlir yerlərini isə bazarlar, topdansatış məntəqələri təşkil edir. Həmin yerlərdə çalışanların çoxu azərbaycanlılardı. İddia olunur ki, Azərbaycan əsilli nüfuzlu avtoritetlərin öldürülməsi həmin yerlərdə ticarətlə məşğul olan soydaşlarımızın başqa millətlərə mənsub olan kriminal avtoritetlər tərəfindən sıxışdırılması ilə müşayiət oluna bilər. Göründüyü kimi, bu qanlı davanın azərbaycanlı avtoritetlər arasında getdiyi üzə çıxır. Belə olan təqdirdə, istər-istəməz, onların tərəfdarları arasında da ziddiyyət yaranır. Belə adamlara simpatiya bəsləyənlərin böyük əksəriyyətinin azərbaycanlı olduğunu nəzərə alsaq, onda soydaşlarımızın da lazımsız bir mövzu ilə bağlı parçalanması reallığa çevrilir. Belə çıxmasın ki, Azərbaycan disporunun böyük əksəriyyətinin kriminala meyli var və onlara simpatiya bəsləyir. Ancaq bəzi kriminal imicli şəxslərin diaspora meyl etməsi, həmin çətir altında gizlənib öz işləri ilə məşğul olmaq niyyətləri daha çoxdur. Belə adamların diasporada təmsilçiliyi sonra intriqalar üçün əsas verir. Onlar özləri kimi şəxslərlə münasibətlərini diaspor çətiri altında qurmağa üstünlük verirlər.
“Onların hər biri Azərbaycan diasporunun üzvü sayıla bilər, ancaq belə elementlərin diaspor rəhbərliyində təmsilçiliyi yolverilməzdir”
Uzun müddət Rusiyada yaşayan tanınmış diaspor xadimi Mirkazım Seyidov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Rusiyada kriminalın rolu böyükdür:“SSRİ dağılandan sonra, ötən əsrin 90-cı illərində kriminal aləm Rusiyanın, demək olar ki, bütün sahələrinə nəzarəti ələ keçirdi. Həmin nəzarət bu gün də qalmaqdadır. Rusiyada kriminalın nüfuzu və rolu çox güclüdür. Bu da bəzi kommersantları, hətta dövlət adamlarını onlarla hesablaşmağa vadar edir. Həmin kriminal aləmin içində azərbaycanlılar da az deyil. Rusiyanın bütün şəhərlərində onların nəzarətində olan böyük obyektlər var. Etiraf edək ki, oradakı kriminal meylli soydaşlarımızın əsas gəlir yeri elə öz millətimizin nümayəndələri olur. Onlar daha çox azərbaycanlılardan pul, xərac toplayırlar. Bir çox hallarda həmin kriminal elementlər Rusiyanın xüsusi xidmət orqanları tərəfindən himayə olunur. Rusiyanın həmin qurumları bəzən belə elementlərin əli ilə öz planlarını həyata keçirir. Lənkəranskinin dönəmində Rusiyanın bir çox şəhərlərindəki meyvə-tərəvəz bazarları azərbaycanlıların nəzarətinə keçdi. Onun öldürülməsindən sonra da vəziyyət dəyişmədi. Nəzarətin yenidən bölüşdürülməsi uğrunda fəaliyyət olacaq, ancaq bunun sadə alverçiyə heç bir təsiri olmayacaq. Rusiya hakimiyyəti istəmədiyi yerdə kriminalın rolu, demək olar ki, olmur. Bu baxımdan da, burada əsas amili Rusiya hakimiyyətinin münasibəti oynayacaq. Gördünüz ki, bir gün bizimkilər erməni əriyini öz nəzarətlərində olan bazara buraxmadılar, nəticədə Rusiya hakimiyyəti sərt şəkildə bu işə müdaxilə etdi. Bu da onu deməyə əsas verir ki, kimsə bundan sonra gəlib azərbaycanlıları bazarlardan çıxarmaq gücündə olmayacaq. Mən öz praktikamda belə hallara çox rast gəlmişəm. Kriminal imicli adamlar siyasiləşməyin ən asan yolunu diaspor fəaliyyətində görür. Bu onlar üçün çox asan vasitədir. Çünki əllərində kifayət qədər maliyyə imkanları var. Bundan əlavə, belə elementlərin yaşadıqları ərazilərdə yaxşı hörmətləri də olur. Bütün bu parametrləri birləşdirib, olurlar diaspor nümayəndəsi. Buna nəzarət mexanizmi gücləndirilməlidir. Onların hər biri Azərbaycan diasporunun üzvü sayıla bilər, ancaq belə elementlərin diaspor rəhbərliyində təmsilçiliyi yolverilməzdir. İstənilən halda, hətta öz millətimizdən olan kriminal elementlərin arasında gedən mübarizədə ziyan azərbaycanlılara dəyə bilər”.
Heç bir xalq bundan sığortalanmayıb...
Hazırda dünyanın 70 ölkəsində 50 milyona yaxın azərbaycanlı yaşayır. Bütün dünya üzrə isə 150-dən yuxarı azərbaycanlı diaspor cəmiyyəti fəaliyyət göstərir. Diaspor yunan sözü olub, xalqın (etnik birliyin) xeyli hissəsinin yaşadığı ölkədən xaricdə məskunlaşmasıdır.
Bu gün Azərbaycan diasporunun ən geniş və intensiv fəaliyyət göstərdiyi ölkələr içərisində Rusiya Federasiyası və digər MDB ölkələri xüsusilə diqqəti cəlb edir. Hazırda, qeyri-rəsmi statistikaya görə, Rusiyada 3 milyona yaxın soydaşımız yaşayır ki, onlar Federasiyanın 89 subyektinin hamısında məskunlaşıblar. Rusiya dövləti qüdrətli inkişaf dövrü keçdiyi zaman, başqa yerlərdə olduğu kimi, Azərbaycandan da bu dövlətə köçənlər arasında ticarət və elm xadimləri var. Təbiidir ki, soydaşlarımızın arasında krimizal meylli insanlar da var. Heç bir xalq bundan sığortalanmayıb. Ancaq belə elementlərin hansısa ölkədə diasporumuzu ələ keçirmək cəhdlərinin mütləq mənada qarşısı alınmalıdır.
“İmkan vermək olmaz ki, diasporumuz hansısa kriminal dairələrin əlində oyuncağa çevrilsin”
Beynəlxalq Diaspor Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri Samir Adıgözəlli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, xaricdə yaşayan hər bir azərbaycanlı daspor təşkilatını kiçik Azərbaycan dövləti kimi tanımalı, sevməli və ona arxalanmalıdır: “Müasir dünya milli dövlətlər erasından mühacir dövlətlər erasına qədəm qoymaqdadır. Artıq dövlət siyasətinin sərhədlərinin milli sərhədlərdən çıxarılması və vətəndən uzaqda vətənin müdafiəsini təşkil etməyin vaxtıdır. Bu gün qlobal dünyada diaspora və lobbiçilik fəaliyyəti dövlət siyasətinin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilməkdədir. Bu baxımdan, lobbi və diaspor fəaliyyətinin düzgün qurulması effektli xarici dövlət siyasətinin həyata keçirilməsində müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Diasporların qarşısında qoyulmuş işin öhdəsindən gəlməsi diasporun təşkili və fəaliyyət istiqamətlərinin düzgün müəyyən edilməsindən çox asılıdır. Məlumdur ki, Azərbaycan diasporu klassik diaspor kimi formalaşmır. Başqa xalqların diasporları adətən kompakt məskunlaşdığından, onları təşkil etmək çətinlik törətmir. Amma gənc Azərbaycan diasporu xarici ölkələrdə dağınıq məskunlaşdığından, onların fəaliyyətinin təşkili ciddi çətinlik törədir. Buradan da diaspor üzvləri ilə işin spesifik qurulması üzə çıxır. Diaspor üzvlərinin diaspor işinə cəlb edilməsi üçün xüsusi proqram hazırlanmalıdır. Əgər bir cümlə ilə diasporun fəaliyyətinin mahiyyətini müəyyən etsək, onda aydın olacaq ki, diaspora dövlətin xarici siyasətinin effektliyini artırmağa xidmət etməlidir. Diasporun təşkili nə qədər vacibdirsə, ona nəzarət bir o qədər böyük önəm daşıyır. Bu baxımdan da biz diasporlarımıza kimlərin rəhbərlik etdiyinə ciddi nəzarət etməliyik. Milli təəssübü olmayan və həmin parametrlərə uyğun gəlməyən adamların diasporu nəzarətə keçirməsinə imkan vermək olmaz. Nəzarət olmayan heç bir fəaliyyət məqsədyönlü və effektli ola bilməz. Diaspor fəaliyyətinin şəffaflığı diasporlar üzərində ictimai nəzarətin təşkilinə xidmət edir. Buna görə də ilk növbədə diaspor fəaliyyətinin şəffaflığı təmin olunmalıdır. Diaspor fəaliyyətində soydaşlarımızın və xüsusən Azərbaycan dövlətinin maraqlarının müdafiə olunması üçün dəstək olmalıdır. İmkan vermək olmaz ki, diasporumuz hansısa kriminal dairələrin əlində oyuncağa çevrilsin”.
Artıq vətəndən uzaqda dünyaya gələn yeni azərbaycanlılar meydana çıxmağa başlayıb. Bu azərbaycanlıların layiqli diaspor təşkilatlarında təmsilçiliyinə böyük ehtiyac var.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
