İrəvanın son mənfur addımları onun hələ də Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) Azərbaycan-Ermənistan sərhədində gərginləşən münaqişəyə müdaxilə etməsi üçün ciddi cəhdlə səylər göstərdiyini üzə çıxarır. Ermənistanın KTMT-dəki daimi səlahiyyətli nümayəndəsi Viktor Biyaqov bunu onunla əsaslandırmağa çalışır ki, vəziyyətin gərginləşdiyi yer təşkilatın məsuliyyət bölgəsinə aiddir:“Bu görünməmiş vəziyyət hər birimiz üçün, eləcə də təşkilat üçün bir sınaq halına gəlir”.
Amma KTMT əvvəlki qaydada qarşıdurmaya müdaxiləsini mümkünsüz sayır və yalnız tərəfləri atəşkəsə çağırır. Məsələnin maraqlı tərəflərindən biri də budur ki, keçmişdə də sərhəddə gərginlik olduğu zaman Ermənistan KTMT-yə müraciət etməyib. Amma İrəvan bu dəfə fərqli mövqe sərgilədi, lakin faktiki olaraq qurumun da Ermənistana açıq şəkildə rədd cavabı verdiyi üzə çıxdı. Erməni ekspert Qrant Ter-Abrahamyan bunun Ermənistan üçün növbəti sərt zərbə olduğunu bildirir:“Hamımız o qurumun nə olduğunu və bunun nə üçün olduğunu başa düşürük. Təşkilatda Azərbaycan təmsil olunmasa da, burada onun təsiri Ermənistanla müqayisədə daha yüksəkdir və bu, yenidən real hadisələr timsalında təsdiqini tapdı”.
Rusiyanın “lenta.ru” nəşri də yazır ki, KTMT Ermənistanın bütün ümidlərini alt-üst edib. Qeyd edilir ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Avrasiya Hökumətlərarası Şurasında iştirak etmək üçün Minskə səfəri də bu istiqamətdə hansısa yeniliyə səbəb olmadı:“Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Nikol Paşinyan Minskə səfəri zamanı ikili mövqe tutub. O, öz rəsmi bəyanatında bir tərəfdən neytral tonda Azərbaycan rəhbərliyi ilə sülh danışıqlarının zəruriliyini vurğulayıb, amma yeri gəlmişkən, yalnız Avrasiya Hökumətlərarası Şurasının iclasının gündəliyinə daxil edilmiş məsələlərə toxunub, digər tərəfdən, sammitin kuluarlarında cari vəziyyətin kəskinləşməsi haqqında “həqiqəti” söyləməyə çalışıb, hansısa üçüncü tərəfi münaqişəyə təhrikçilikdə təqsirləndirib”.
O da vurğulanır ki, Paşinyanın KTMT-dən kömək istəməsini onun Rusiyanı münaqişəyə cəlb etmək cəhdi kimi qiymətləndirmək olar:“Amma İrəvanın KTMT üzrə tərəfdaşları ilə qarşılıqlı münasibətlərini qismən elə Paşinyan özü korlayıb. Əvvələn, Paşinyan hələ Ermənistanda müxalifətdə olarkən ardıcıl olaraq respublikanın KTMT-dən çıxmasının tərəfdarı idi. İkincisi, 2018-ci ildə onun hakimiyyətə gəlişindən, demək olar ki, dərhal sonra həmin vaxt təşkilatın baş katibi vəzifəsini tutan Yuri Xaçaturov həbs edildi. Daha sonra məhz İrəvan təşkilata yeni baş katib təyin edilməsinə uzun müddət mane oldu. Ermənistanın baş nazirinin Amerikaya rəğbətini gizlətmədiyini nəzərə alsaq, Paşinyanın KTMT və Rusiya tərəfindən dəstəklənməyə ümid etməsi, ən azı, sadəlövhlükdür. Məsələn, Ermənistan hökumətinin başçısı hakimiyyətə gələndən dərhal sonra bir sıra kadr dəyişiklikləri etdi və amerikapərəst qurumlarla, xüsusən Soros Fondu ilə əlaqələri barədə əsaslı şübhələr olan bəzi şəxsləri komandasına gətirdi. Ermənistan parlamentində Rusiya ilə fəal yaxınlaşmanın tərəfdarı olan yeganə hərəkat – “Çiçəklənən Ermənistan” partiyasına qarşı təqiblər başladı. Hazırda həmin partiyanın lideri Qagik Tsarukyan üç cinayət işinin fiqurantıdır”.
Eyni mövqe Rusiyanın “qazeta.ru” nəşri tərəfindən də sərgilənir. Bildirilir ki, Ermənistanın indiki rəhbərliyinin siyasəti və nizamnaməsində göstərilənlər səbəbindən KTMT İrəvanın sərhəd təxribatlarına müdaxilə etməyəcək. Qazaxıstan politoloqu Dosım Satpayev isə burada, Rusiya ilə yanaşı, təşkilata digər üzv ölkələrin də öz sözünü dediyini, Ermənistanı rədd etdiklərini bildirir:“İrəvan dəfələrlə KTMT-ni millətçi planlarını həyata keçirmə işinə qoşmağa cəhd göstərib. Belə ki, bir neçə il əvvəl Rusiya Federasiyası ilə Türkiyə arasında münaqişə yaşanarkən Ermənistanın KTMT-dəki nümayəndəsi təşkilat üzvlərinin Ankara ilə münaqişədə birmənalı şəkildə Moskvanı dəstəklədikləri barədə bəyanat vermişdi. Lakin Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan buna etiraz etdi və bildirdilər ki, heç kim Ermənistan nümayəndəsinə təşkilatın adından bu cür açıqlamalar vermək səlahiyyəti verməyib”. Satpayevin fikrincə, KTMT-dən bu təşkilatın üzvü olmayan bir ölkəyə qarşı istifadə edilə bilməz. Özü də KTMT, ümumiyyətlə, əhəmiyyətli bir hərbi-siyasi təşkilat kimi qəbul edilməməlidir. “KTMT, əslində Rusiyanın imici üçün geosiyasi alətdir. Onun köməyi ilə Moskva nümayiş etdirmək istəyir ki, hərbi müttəfiqləri var. KTMT üzvlərindən heç biri, ilk növbədə Qazaxıstan, Ermənistana qurumdan hərbi məqsədlər üçün istifadə etməyə imkan verməz. Təşkilata üzv ölkələr postsovet məkanında heç bir hərbi əməliyyatda iştirak etməyəcək. İrəvan aydın şəkildə başa düşməlidir ki, KTMT onun əlində bir dəyənək olmayacaq və təşkilat üzvləri heç bir halda Azərbaycana qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyəcək. Qarabağ münaqişəsi beynəlxalq hüquq və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsipləri əsasında həll edilməlidir. Bakıya hər hansı bir formada hərbi təzyiq isə qəbuledilməzdir”.
Erməni əsilli rusiyalı politoloq Gevorq Mirzoyan isə KTMT məsələsində Ermənistanın yanlış siyasətindən Azərbaycanın uğurla bəhrələndiyini bildirir:“Ermənistan hakimiyyətinin Qərbin verdiyi qrantlarla tərbiyələnmiş bir sıra nümayəndələri Moskvada şübhə yaradan və onun narazılığına səbəb olan anti-Rusiya əhval-ruhiyyədə kökləniblər. Həm də bəzi rus siyasətçiləri bu cür müttəfiqlərin qorumasına Rusiyanın ehtiyacının olub-olmaması ilə bağlı suallar verirlər”. Bütün bunlar artıq KTMT faktoru ilə bağlı Ermənistanın məkrli niyyətlərinin tam iflasa uğradığını göstərir. Məhz bu səbəbdəndir ki, döyüş meydanında yalnız qaldığını görən Ermənistan indi ciddi cəhdlə yenidən Azərbaycanla danışıqları bərba etmək üçün yalvarır. Paşinyanın Minskdə danışıqlara alternativ olmadığına dair israrla səsləndiridiyi fikirlər də bunun təsdiqidir.
Nahid SALAYEV
