Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin bu ölkəyə olduqca baha başa gəlməsi koronavirus pandemiyası fonunda özünü daha qabarıq şəkildə büruzə verməyə başlayıb. Düşdüyü təcrid vəziyyəti üzündən onsuz da iqtisadi müstəvidə böyük çətinliklər yaşayan Ermənistan pandemiya səbəbindən indi daha ağır duruma düşüb.
Ermənistan İqtisadiyyat naziri Tiqran Xaçatryan da vəziyyətin kifayət qədər ağır olduğunu bildirir:“İkinci rübün əvvəlindən etibarən iqtisadiyyat üzrə mənfi göstəricilərimiz olacaq, ancaq ümid edirik ki, bərpa üçüncü rübdən başlayacaq, bu da çox səy tələb edəcək. Yüksəliş gözləmək çətindir, ancaq mövcud şərtlərə alışmaq və uyğunlaşmaq lazımdır”. Onun sözlərinə görə, ən böyük mənfi göstərici birinci rübün son iki həftəsində baş verib. Erməni mediası yazır ki, yaranmış vəziyyətdə Rusiya ilə iqtisadi münasibətlərin pisləşməsi və bu ölkədən pul göndərişlərinin dayanması vəziyyəti daha da qəlizləşdirir. “İrates” qəzeti isə yazır ki, Moskva yaranmış durumdan məqsədləri üçün istifadə etməyə cəhd edir:“Rusiya üçün Ermənistan hakimiyyətinə təzyiq baxımından daha əlverişli şərait yaranıb. Moskva bu təzyiqləri indi iki istiqamətdə daha aydın nümayiş etdirir. Bunlar Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və qaz qiymətləri ilə bağlıdır. Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı danışıqların gedişatı ilə bağlı məlum açıqlaması və iyundan etibarən qazın qiymət artımına dair verilən anonslar da bunu təsdiqidir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin açıqlamasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin olduqca həssas olduğu və bunun ictimai müzakirə mövzusuna çevrilməsinin səmərəsiz olduğu bildirilir. Kreml bununla İrəvana mesaj verir ki, məsələ hansısa formada ictimai müzakirəyə çıxarılmasın və Ermənistan deyilənlərə əməl etsin. Bunun ardınca Moskva qaz qiymətində istəyinə nail olmaq niyyətindədir”.
Elə erməni siyasi ekspert Sarkis Artsruni də məsələyə eyni prizmadan yanaşır. O bildirir ki, Lavrovun və ya Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin qaldırdığı “səs-küyün” Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı yeni situasiya yaratması barədə iddialar əsassız deyil:“Rusiyanın siyasəti Ermənistanı daha zəif hala gətirəcək. Əslində, bu qalmaqalın hədəfi Ermənistanda qeyri-stabilliyə nail olmaqdır. Son mətbuat konfransında Rusiya xarici işlər naziri Ermənistan cəmiyyətini narahat edən iki mövzu - Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və qaz tarifi ilə bağlı danışıqlar prosesi oyunundan faydalanıb. Hər iki epizodda Lavrov bilərəkdən Ermənistan cəmiyyətini öz hökumətinə qarşı yönəltməyə çalışıb. O, bir halda Paşinyan komandasının Qarabağ məsələsində zəif tərəf olması təsəvvürü yaradır, digər halda qazın qiymətinin rəsmi İrəvana görə yüksək olması ilə bağlı xalq arasında uçurum yaradır. Bu, əslində Moskvanın Ermənistana qarşı bir növ “hibrid müharibəsi”dir və şimaldan hansı yeni “sürprizlərin” gözlənilə biləcəyi hələ məlum deyil”. Digər tərəfdən, ekspertə görə, Lavrov açıq şəkildə bildirdi ki, Ermənistan qazın qiymətinin aşağı düşməsini istəyirsə, Rusiyada kapitalı olan şirkətlərin Ermənistanda mühakimə olunma siyasətinə yenidən baxmalıdır. Nümunə olaraq o, “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları” şirkətinə qarşı açılan cinayət işinə işarə edib. Ermənistan İstintaq Komitəsi “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları” QSC-nin məsul işçiləri tərəfindən aşkar vergidən yayınma, səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə, külli miqdarda pulları mənimsəmə, müvafiq vəzifəli şəxslər tərəfindən vəzifə səlahiyyətlərini icra etməmə və ya lazımınca yerinə yetirməmə halları barədə cinayət işi qaldırıb. Bu isə Rusiyanın xoşuna gəlmir. Sarkis Artsruni də qeyd edir ki, əslində, Rusiya xarici işlər naziri Rusiya şirkətlərinə qarşı cinayət işləri ilə qazın qiymətini “barter” etməyə dair açıq mesaj göndərir, ancaq demək olar ki, Ermənistanın dövlət strukturları bunu anlamır və şərh vermir. Qeyd edək ki, yalnız Ermənistan dövlət aparatının üst eşelonundan baş nazirin müavini Mher Qriqoryan Lavrovun verdiyi açıqlamanı şərh edib:“Xarici şirkətlər, o cümlədən Rusiya kapitalı olanlar hər şeydən öncə Ermənistanın rezident şirkətləri, işəgötürənlər və vergi ödəyiciləridir və onların normal, səmərəli işləmələri üçün əlverişli şərait yaratmaq və təmin etməkdə ən azı marağımız var. Eyni zamanda, hökumət hər hansı bir vəziyyətə görə qanun xaricində fəaliyyət göstərən heç bir şirkətə dözməyəcək və bu baxımdan ən yüksək siyasi səviyyədə rusiyalı tərəfdaşlarımızla qarşılıqlı anlaşma mövcuddur”. Görünən odur ki, erməni tərəfi və Rusiya tərəfi reallığı fərqli qəbul edir və Lavrovun açıqlaması “ən yüksək siyasi səviyyədə qarşılıqlı anlaşma” olmasından xəbər vermir. Sarkis Artsruni qeyd edir ki, bu şəraitdə Moskvanın Qarabağ kartından da sərt şəkildə faydalanması tamamilə gözləniləndir. Ermənistanın “Aysor.am” saytı isə yazır ki, Rusiya ilə baş verənlər Nikol Paşinyan iqtidarının fərasətsizliyidir:Ermənistandakı hazırkı hökumət hakimiyyətdə qalmağa davam edərsə, həm özünü, həm də Ermənistanı məhv edəcək. Bu, bütövlükdə Ermənistanın dövlətçiliyinə təhdiddir. Buna görə Paşinyan və onun komandasının hakimiyyətdən getməsi respublikanın siyasi qüvvələrinin gündəmində olmalıdır. Ermənistanda iki il ərzində Paşinyanın ailəsinin və bir qrup dövlət məmurunun rifahının yaxşılaşması istisna olmaqla, ölkənin bütün sahələrində uğursuzluqlar qeydə alınıb. Uğursuzluqlar hər yerdədir: iqtisadiyyatdan tutmuş xarici siyasətə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllindən tutmuş koronavirusla mübarizəyə qədər. Xarici siyasətdəki uğursuzluqlar Rusiya yönündə daha çox gözə çarpır – Sergey Lavrovun verdiyi açıqlamalar, Ermənistan liderinin Ağ Evə girməsinə belə icazə verilmədiyi məqam və Nikolun ümumiyyətlə səfərlərinin turist ziyarətlərinə bənzəməsi, orta vəzifəli şəxslərlə görüşü bunları təsdiqləyir. Qarabağ məsələsi barədə danışmağa isə ehtiyac qalmır, çünki danışıqlar masasında sənədin olması səbəbindən Paşinyanın böyük yalanı üzə çıxdı. Əslində, Rusiya Nikol Paşinyana gizli danışıqlar zamanı Dağlıq Qarabağ məsələsində güzəştə getməyə razılıq verməsi istiqamətində təzyiqləri artırır. Bunun da əsas səbəbi hakimiyyətin Rusiyanı incik salmasıdır. Elə Azərbaycan da bu vəziyyətdən olduqca məharətlə istifadə edir”. Bu fonda erməni siyasi analitik Karen Bekaryan vurğulayır ki, Qarabağ danışıqları artıq Bakının istədiyi müstəvidədir:“Artıq bu gün Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması ilə bağlı “Madrid prinsipləri” sənədinin yenilənmiş variantı ətrafında danışıqlar gedir”. Onun sözlərinə görə, əslində, Lavrovun dediklərini bir yerə yığsaq görünər ki, bundan öncə “Madrid prinsipləri” sənədinin açıqlanmış hissəsində olan mərhələli danışıq prosesinin təsdiqlənməsi, elementlərin qeyd edilməsi, müzakirələr bu gün Madrid sənədinin çox pis variantı ilə yenilənənin ətrafında gedir. Bekaryan qeyd edib ki, hazırda paket elementi prinsiplərin ümumi sənədi timsalında ikinci planda qalıb və substantiv yolla bunun müxtəlif xarakterli komponentləri müzakirə olunur:“İndi Azərbaycan Qarabağ tənzimlənməsi prosesindən ayrılmış bəzi elementləri hətta narazı qaldığı AŞPA-da belə müzakirə mövzusuna çevirmək üçün səyini əsirgəməyəcək. Burada ona dəstək verənlərdən biri də məhz Rusiya olacaq”. Ermənistanın Milli Təhlükəsizlik nazirinin keçmiş müavini Qurqen Yeğiazaryan da bu fonda hakimiyyətdən narazılıq edənlər sırasındadır:“Moskva İrəvanı Qarabağ kartı ilə də vurur. Bu səbəbdəndir ki, Nikol Lavrovun bəyanatından sonra ağzına su alıb oturub”. O qeyd edib ki, Lavrovun bəyanatına daha ciddi yanaşmaq lazımdır:“Hər halda, bənzər şey yox idisə, yerli-yersiz canlı yayıma girə və ən ucuz mövzulardan danışa bilən Paşinyan bu gün bunu etməli və Lavrovun bəyanatına toxunmalı idi. Ona bağlı olan mətbuat sadəcə bir işlə məşğuldur: bütün bunların hara aparacağını anlamadan Lavrovu nüfuzdan salırlar. Bunu isə Rusiyada da görürlər”. Onun sözlərinə görə, bu gün Azərbaycan mətbuatının nə yazdığını izləmək lazımdır, çünki burada prosesin daha real mənzərəsi yaradılır.
Beləliklə, qey edilənlərdən bəlli olur ki, Moskva Qarabağ məsələsində də tutduğu mövqe üzündən Ermənistanda böyük əndişə yaranmasına səbəb olub. Çünki bu vəziyyətdə Qarabağ məsələsinin daha tez müddətdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həlli mümkün hala gəlir. Hazırda isə erməni-rus əlaqələrinin qeyri-standart mərhələdə olması həqiqətdir. Hesab olunur ki, İrəvan hadisələr bu səpkidə davam edəcəyi halda çox şey itirməli olacaq. Bura Qarabağ məsələsi də şamil edilir və bu məsələdə Rusiyanın Ermənistan əleyhinə aktiv siyasətə start verib Azərbaycanla sıx işbirliyinə getməsi tam gözləniləndir. “1-in.am” portalı da yazır ki, Ermənistan hakimiyyəti olduqca çətin durumdadır:“Rusiya bizə ciddi problemlər yarada biləcək addımlar ata bilər. Bunlar çox incə oyundur, onu çox hazırlıqlı oynamalısan”. Beləliklə, qeyd edilənlər hazırda Ermənistanın xarici siyasət sahəsində ciddi problemlər yaşamaqda olduğunu üzə çıxarır. Bunun isə, digər sferalarla yanaşı, Qarabağ məsələsinə də əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərməsi qaçılmaz sayılır. Hər halda, hadisələrin inkişaf axarı yaxın tezlikdə Qarabağ məsələsində müəyyən dəyişikliklərin olmasını istisna etmir. Bunu isə Ermənistanda da aydın görürlər.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
