Dünya təcrübəsi göstərir ki, rəqəmsal inkişaf ölkələrin iqtisadi, sosial və siyasi tərəqqisinin əsas göstəricilərindən biridir. İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının (İKT) sürətli inkişafı dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsinə, iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına, təhsilin və səhiyyənin müasirləşdirilməsinə, eləcə də vətəndaşlara göstərilən xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə geniş imkanlar yaradır. Azərbaycan da informasiya cəmiyyətinin qurulması və rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı istiqamətində mühüm addımlar ataraq İKT-ni dövlət siyasətinin prioritet sahələrindən biri kimi müəyyən edib. Bu istiqamətdə qəbul edilən milli strategiyalar və proqramlar ölkədə rəqəmsal transformasiyanın sürətləndirilməsinə xidmət edir.
Güclü rəqəmsal infrastruktur həm dövlət, həm də özəl sektorun fəaliyyətinin səmərəliliyini artırır
Azərbaycanda rəqəmsal inkişafın əsas istiqamətləri çoxşaxəlidir. Bu fonda xatırladaq ki, iyunun 29-da Azərbaycanın birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın sədrliyi ilə Azərbaycan Respublikasının Rəqəmsal İnkişaf Şurasının ilk iclasında da “Rəqəmsal inkişafın sürətləndirilməsinə dair 2026−2028-ci illər üçün Fəaliyyət Planı”nın icrası ilə bağlı görülən işlər və qarşıda duran vəzifələr müzakirə edilib. Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf strategiyasında qarşıdakı üç il üçün prioritet istiqamətlər də müəyyənləşdirilib. Yol xəritəsində rəqəmsallaşma, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və innovasiya ekosisteminin inkişafı əsas hədəflər kimi ön planda yer alıb.
"Rəqəmsal inkişafın sürətləndirilməsinə dair 2026−2028-ci illər üçün Fəaliyyət Planı"nı rəqəmsallaşma, süni intellekt, innovasiya ekosistemi və kibertəhlükəsizlik istiqamətləri üzrə 58 təşəbbüsü əhatə edir. 40 dövlət qurumu ilə Yol xəritələri hazırlanıb, onlardan 13-ü artıq təsdiqlənib və ya təsdiq mərhələsindədir. Ölkədə rəqəmsal inkişafın əsas istiqamətlərindən biri müasir telekommunikasiya infrastrukturunun yaradılmasıdır. Son illərdə genişzolaqlı internet şəbəkəsinin genişləndirilməsi, fiber-optik rabitə xətlərinin çəkilməsi, mobil rabitə xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi və yeni nəsil kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi istiqamətində əhəmiyyətli işlər görülüb. Güclü rəqəmsal infrastruktur həm dövlət, həm də özəl sektorun fəaliyyətinin səmərəliliyini artırır, regionlar arasında rəqəmsal fərqlərin azalmasına kömək edir və innovativ xidmətlərin inkişafına şərait yaradır. İKT-nin tətbiq olunduğu əsas sahələrdən biri dövlət idarəçiliyidir. Elektron hökumət xidmətlərinin inkişafı nəticəsində vətəndaşlar və sahibkarlar bir çox dövlət xidmətlərindən onlayn şəkildə istifadə edə bilirlər. Elektron müraciətlər, elektron sənəd dövriyyəsi, rəqəmsal imza və müxtəlif dövlət informasiya sistemləri idarəetmədə operativliyi artırıb, şəffaflığı gücləndirib və bürokratik maneələrin azalmasına şərait yaradıb. Rəqəmsal dövlət idarəçiliyi vətəndaş məmnuniyyətinin yüksəlməsinə və dövlət xidmətlərinin daha əlçatan olmasına mühüm töhfə verir. Elə deputat Pərvanə Vəliyeva da bildirir ki, Azərbaycan üçün rəqəmsal inkişaf sadəcə texniki xarakterli məsələ olmayıb, dövlət idarəetməsinin müasirləşdirilməsi, iqtisadiyyatın diversifikasiyası, milli təhlükəsizliyin gücləndirilməsi və insan kapitalının formalaşdırılmasını özündə birləşdirən hərtərəfli strateji prioritet kimi dəyərləndirilir. Onun sözlərinə görə, cari ilin fevral ayında prezident İlham Əliyevin müvafiq fərmanı əsasında Rəqəmsal İnkişaf Şurasının təsis edilməsi göstərilən strateji məqsədlərin reallaşdırılmasına ciddi impuls verir: “Artıq Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi ilə Rəqəmsal İnkişaf Şurasının ilk iclası keçirilib. Şura Azərbaycanın regionda rəqəmsal transformasiya və innovasiya sahəsində lider mövqeyini daha da möhkəmləndirməyi hədəfləyir. Dövlət xidmətlərinin bütünlüklə rəqəmsal formata keçirilməsi, xidmət göstərilməsində innovativ yanaşmaların, süni intellektin tətbiqi vasitəsilə vətəndaşlara təqdim olunan xidmətlərin sadələşdirilməsi vətəndaş razılığını yüksəldəcək, vətəndaş-məmur münasibətlərini minimum həddə endirəcəkdir. Bundan əlavə, data suverenliyinin mühafizəsi və süni intellektdən zərərli məqsədlərlə istifadənin qarşısının alınmasına istiqamətlənmiş siyasətin işlənib hazırlanması və icra olunması əsas hədəflərdəndir”. P.Vəliyeva prezident İlham Əliyevin təsdiqlədiyi “Azərbaycan Respublikasında rəqəmsal inkişafın sürətləndirilməsinə dair 2026-2028-ci illər üçün Fəaliyyət Planı”nın bu istiqamətdə ölkənin strateji yol xəritəsini formalaşdırdığını vurğulayıb: “Bu çərçivədə Azərbaycanda 2025-2028-ci illər üçün “Süni İntellekt Strategiyası”nın qəbul edilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət xidmətlərində süni intellektə əsaslanan həllərin reallaşdırılması, virtual köməkçilərin istifadəyə verilməsi, milli hesablama infrastrukturunun qurulması və tənzimləyici sınaq mühitinin yaradılması bu sahədə Azərbaycanın yeni inkişaf pilləsinə keçdiyini nümayiş etdirir. Bütün bu proseslər milli maraqların qorunması və informasiya suverenliyinin təmin olunması prinsipləri üzərində qurulur”.
Rəqəmsal tərəqqi Azərbaycanın beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini artırır
İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi iqtisadiyyatın inkişafında da mühüm rol oynayır. Elektron ticarət, rəqəmsal ödəniş sistemləri, internet bankçılığı, müxtıif elektron xidmətləri və rəqəmsal sahibkarlıq ölkədə yeni biznes modellərinin formalaşmasına səbəb olur. Kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri rəqəmsal platformalar vasitəsilə daha geniş bazarlara çıxış əldə edir, məhsul və xidmətlərini beynəlxalq səviyyədə təqdim etmək imkanı qazanırlar. Bu isə qeyri-neft sektorunun inkişafına, məşğulluğun artmasına və ümumi daxili məhsulun yüksəlməsinə müsbət təsir göstərir.
Təhsil sahəsində də rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi geniş vüsət alıb. Elektron dərsliklər, distant təhsil platformaları, virtual siniflər və rəqəmsal qiymətləndirmə sistemləri tədris prosesinin keyfiyyətini yüksəldir. İnformasiya texnologiyaları üzrə kadr hazırlığının gücləndirilməsi, proqramlaşdırma və rəqəmsal savadlılıq üzrə tədrisin genişləndirilməsi gələcək əmək bazarının tələblərinə cavab verən mütəxəssislərin hazırlanmasına xidmət edir. Rəqəmsal təhsil konsepsiyası müasir təhsil sisteminin formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Deputat Pərvanə Vəliyeva da bildirir ki, rəqəmsal transformasiyanın əhəmiyyətli istiqamətlərindən biri də təhsil sahəsidir: “Gənc nəsildə rəqəmsal bacarıqların formalaşdırılması, tədris prosesində süni intellekt texnologiyalarından istifadə və insan kapitalının möhkəmləndirilməsi gələcəyin rəqabətə davamlı cəmiyyətinin qurulmasına xidmət edir. Digər tərəfdən, Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin yaradılması, informasiya infrastrukturunun qorunması, süni intellektə əsaslanan kibermüdafiə mexanizmlərinin tətbiqi və kibergigiyena sahəsində maarifləndirilmə tədbirləri Azərbaycanın rəqəmsal təhlükəsizlik sistemini keyfiyyətcə yeni pilləyə qaldıracaq”. Səhiyyə sahəsində İKT-nin tətbiqi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Elektron tibbi kartlar, onlayn qeydiyyat sistemləri, telemedisina xidmətləri və rəqəmsal diaqnostika üsulları tibbi xidmətlərin keyfiyyətini yüksəldir. Xəstələrin tibbi məlumatlarının elektron bazalarda saxlanılması diaqnozun daha operativ qoyulmasına və müalicə prosesinin səmərəli təşkilinə imkan yaradır. Azərbaycanda texnologiya parklarının, innovasiya mərkəzlərinin və biznes inkubatorlarının yaradılması innovativ ideyaların kommersiyalaşdırılmasına dəstək verir. Gənc sahibkarların rəqəmsal layihələrinin maliyyələşdirilməsi, yeni proqram təminatının hazırlanması və texnoloji həllərin tətbiqi ölkədə yüksək əlavə dəyər yaradan iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsinə səbəb olur. Ümumiyyətlə, informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının geniş tətbiqi Azərbaycanın dayanıqlı iqtisadi inkişafının əsas amillərindən biridir. Bunlar fonunda dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması sahəsində ən mühüm yeniliklərdən biri vahid “mygov” ekosisteminin tətbiqidir. Bu yanaşma xidmətlərin daha sürətli və əlverişli formada təqdim edilməsini mümkün edir. Eyni zamanda, proaktiv dövlət xidmətlərinin genişləndirilməsi nəticəsində bir sıra xidmətlər vətəndaşın əlavə müraciəti tələb olunmadan avtomatik qaydada göstəriləcək. O cümlədən, sürücülük vəsiqəsinin yenilənməsi üçün müraciətin “mygov” platforması vasitəsilə həyata keçirilməsi, ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunan şəxslərin qeydiyyatı onlayn qaydada tamamlaya bilməsi, azyaşlının ölkəni tərk etməsi üçün razılıq ərizəsinin alınması, tərcümə sənədlərinin təsdiqlənməsi kimi çoxsaylı xidmətlərin artıq mygov platforması üzərindən aparıla bilməsi vətəndaşlara operativ və yüksək keyfiyyətli xidmət göstərilməsini və məmnunluğun daha da artmasını təmin edir. Təbii ki, rəqəmsal infrastrukturun gücləndirilməsi, elektron dövlət xidmətlərinin inkişafı, rəqəmsal təhsilin genişləndirilməsi, innovativ sahibkarlığın təşviqi və kibertəhlükəsizliyin təmin edilməsi ölkənin beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini artırır. Gələcəkdə bu istiqamətdə həyata keçiriləcək ardıcıl islahatlar Azərbaycanın rəqəmsal iqtisadiyyatının daha da inkişaf etməsinə, qeyri-neft sektorunun genişlənməsinə və vətəndaşların həyat keyfiyyətinin yüksəlməsinə mühüm töhfə verəcək.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
