Azərbaycanın dünya birliyinə uğurlu inteqrasiyası son illərdə həm regional, həm də qlobal səviyyədə diqqət çəkən mühüm proseslərdən biridir. Bu inteqrasiyanın konkret təzahürlərindən biri də müxtəlif ölkələrlə, o cümlədən Ukrayna və Çexiya ilə münasibətlərin dinamik inkişafıdır. Hər iki ölkənin rəhbərlərinin Azərbaycana son səfərləri bu əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərməklə yanaşı, Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini bir daha təsdiqləyir.
Azərbaycan ilə Ukrayna arasında münasibətlər sistemli və məqsədyönlü xarakter daşıyır
Ukrayna ilə Azərbaycan arasında münasibətlər tarixən dostluq və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əsaslanıb. Son illərdə bu əlaqələr daha da genişlənmiş, siyasi dialoq intensiv xarakter alıb. Ukrayna rəhbərliyinin Azərbaycana səfəri zamanı aparılan danışıqlar iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsinə yönəlib. Enerji, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Azərbaycan öz enerji resursları və tranzit imkanları ilə Ukrayna üçün etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir, eyni zamanda Ukraynanın da Avropa bazarlarına çıxış imkanları Azərbaycan üçün əhəmiyyətlidir.
Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Azərbaycana səfəri Bakı–Kiyev münasibətlərinin çoxşaxəli və dərin mahiyyətini bir daha aydın şəkildə ortaya qoydu. Bu səfər yalnız diplomatik protokol çərçivəsində keçirilən görüşlərlə məhdudlaşmayaraq, iki ölkə arasında illər boyu formalaşmış strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərən mühüm siyasi hadisə kimi dəyərləndirilir. Mövcud geosiyasi reallıqlar fonunda bu səfər həm regional, həm də beynəlxalq müstəvidə xüsusi diqqətlə təhlil edilir və onun nəticələri təkcə cari dövr üçün deyil, uzunmüddətli əməkdaşlıq perspektivləri baxımından da əhəmiyyət kəsb edir. Səfər çərçivəsində müzakirə olunan əsas istiqamətlər arasında iqtisadi, enerji, nəqliyyat və humanitar sahələrlə yanaşı, hərbi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi də xüsusi yer tutur. İki ölkə arasında müdafiə sənayesi, hərbi-texniki əməkdaşlıq və təhlükəsizlik məsələləri üzrə təcrübə mübadiləsinin artırılması qarşılıqlı maraqlara cavab verən mühüm istiqamətlər kimi önə çıxır. Bu isə Bakı–Kiyev münasibətlərinin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də strateji təhlükəsizlik aspektində daha da dərinləşdiyini nümayiş etdirir. Qəbələdə Volodimir Zelenski ilə mətbuata birgə bəyanatında prezident İlham Əliyev qeyd edib: “Hərbi-texniki əməkdaşlıqla bağlı fikir mübadiləsi aparıldı və burada da çox böyük perspektivlər var. Həm Azərbaycanda, həm Ukraynada hərbi sənaye kompleksi inkişaf edir və burada birgə istehsalla bağlı, ümumiyyətlə, sənaye sahəsində birgə istehsalla bağlı çox gözəl imkanlar var. Bu barədə də ətraflı danışıldı və biz bütün başqa sahələrdə əməkdaşlığımızı dərinləşdirmək istəyirik”. Zelenski də bunu dəstəkləyir: “Müdafiə sənayesinə gəldikdə, təhlükəsizlik elə bir sahədir ki, orada biz çox dərin əməkdaşlıq qura bilərik və çox çalışmalıyıq ki, bu məqsədə nail olaq. Silahların istehsalına gəldikdə, bu, bizim xalqlarımız üçün sabitlik gətirə bilər. Bizim ölkələrimizin kifayət qədər imkanları var ki, bütün çağırışlarla üzləşərək tab gətirsin”. Ümumilikdə, Azərbaycan ilə Ukrayna arasında münasibətlər təsadüfi deyil, sistemli və məqsədyönlü xarakter daşıyır. Bu əlaqələr möhkəm hüquqi-siyasi baza üzərində qurulub və qarşılıqlı maraqlara əsaslanır. 2008-ci ildə Kiyevdə imzalanmış strateji tərəfdaşlığa dair birgə bəyannamə iki ölkə arasında münasibətlərin əsas istiqamətlərini müəyyən edən fundamental sənəd kimi çıxış edir. Məhz bu sənəd sonrakı illərdə əməkdaşlığın dərinləşməsi üçün institusional zəmin yaradıb. İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən ardıcıl və balanslı xarici siyasət kursu nəticəsində Azərbaycan-Ukrayna münasibətləri mərhələli şəkildə inkişaf edərək daha da möhkəmlənib. Volodimir Zelenskinin Azərbaycana səfəri də bu ardıcıl siyasətin məntiqi davamı kimi çıxış edir və göstərir ki, Bakı ilə Kiyev arasında əməkdaşlıq situativ amillərə deyil, uzunmüddətli strateji maraqlara söykənir. Mövcud münasibətlər artıq təkcə dostluq çərçivəsini aşaraq, dövlətlərin milli maraqlarına xidmət edən, siyasi, iqtisadi, enerji və təhlükəsizlik sahələrini əhatə edən çoxşaxəli strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib.
Çexiya ilə münasibətlər Azərbaycanın Avropa ilə inteqrasiyasının mühüm istiqamətlərindəndir
Çexiya ilə münasibətlər də Azərbaycanın Avropa ilə inteqrasiyasının mühüm istiqamətlərindən biri hesab olunur. Çexiya rəhbərinin Azərbaycana səfəri çərçivəsində iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı, investisiya imkanlarının artırılması və sənaye sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi müzakirə olunub. Çexiya inkişaf etmiş sənaye və texnologiya sahələri ilə tanındığı üçün bu əməkdaşlıq Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafına mühüm töhfə verə bilər. Eyni zamanda, enerji təhlükəsizliyi məsələlərində Azərbaycan-Çexiya əməkdaşlığı Avropanın enerji şaxələndirilməsi siyasətinə də uyğun gəlir.
Münasibətlərin inkişaf dinamikasını aydın şəkildə əks etdirən əsas hadisələrdən biri Çexiyanın baş naziri Andrey Babişin Azərbaycana həyata keçirdiyi rəsmi səfər oldu. Bu səfər iki ölkə arasında əməkdaşlığın genişlənməkdə olduğunu və qarşılıqlı maraqların daha da dərinləşdiyini nümayiş etdirir. Azərbaycanın mühüm tərəfdaşları sırasında yer alan Çexiya son illərdə müxtəlif beynəlxalq platformalarda ölkəmiz üçün etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. İkitərəfli münasibətlər yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır, həm də iqtisadi, enerji və digər sahələrdə intensiv əməkdaşlıqla müşayiət olunur. Eyni zamanda, hər iki ölkə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bir-birinə davamlı dəstək göstərərək tərəfdaşlığın möhkəm əsaslar üzərində qurulduğunu təsdiqləyir. Baş nazirin səfəri yalnız ikitərəfli münasibətlərin inkişafı baxımından deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq proseslərdə rolunun artdığını göstərən mühüm siyasi siqnal kimi qiymətləndirilir. Bu, ölkənin həm geosiyasi, həm də geoiqtisadi əhəmiyyətinin yüksəldiyini bir daha sübut edir. Bütün bunlar Azərbaycanın beynəlxalq arenada artan nüfuzunun göstəricisi olmaqla yanaşı, onun artıq təkcə enerji tərəfdaşı deyil, həm də siyasi dialoq və çoxtərəfli əməkdaşlıq üçün etibarlı platforma kimi qəbul edildiyini nümayiş etdirir. Xüsusilə Avropa ölkələrinin Azərbaycana artan marağı regionda sabitliyin təmin olunması, enerji təhlükəsizliyi və yeni nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı kimi strateji məqsədlərlə bağlıdır. Strateji əhəmiyyət daşıyan Azərbaycan–Çexiya münasibətləri çərçivəsində Qəbələdə İlham Əliyev ilə görüş keçirən Andrey Babiş ölkələrimiz arasında əlaqələri yüksək qiymətləndirərək onları strateji səviyyədə xarakterizə edib və vurğulayıb ki, bizim çox səmimi dostluq münasibətlərimiz var. O həmçinin qeyd edib ki, hər iki ölkə geniş iqtisadi potensiala malikdir və bu amil iqtisadi əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Səfər zamanı baş naziri geniş biznes nümayəndə heyətinin müşayiət etməsi isə iqtisadi əməkdaşlığın prioritet istiqamətlərdən biri olduğunu bir daha təsdiqləyir və gələcəkdə birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün real imkanların mövcudluğunu göstərir. İlham Əliyev Çexiyanın baş naziri ilə mətbuata verdiyi bəyanatda Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarında etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini xüsusi vurğulayıb: “Bu gün Azərbaycan qazı 16 ölkəyə ixrac edilir və onlardan 10 ölkə Avropa İttifaqına üzv ölkədir. O cümlədən Çexiyaya qonşu olan ölkələrə Azərbaycan təbii qaz ixrac edir”. Çex şirkətlərinin Azərbaycanda bərpa olunan enerji sahəsində fəal iştirakı diqqət çəkir. Naxçıvanda 500 MVt gücündə fotoelektrik stansiya layihəsində iştirak və hidroelektrik avadanlıqların təchizatı imkanlarının araşdırılması bu əməkdaşlığın konkret nümunələridir. Hələ 2015-ci ildə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə Azərbaycan-Çexiya münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçidini təmin edib. Bu sənəd yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi, hərbi və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yol xəritəsi rolunu oynayıb. Eyni zamanda, beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə, o cümlədən ərazi bütövlüyünə dəstək bu tərəfdaşlığın dəyərlər əsaslı olduğunu göstərir. Bu səfərlər Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasətinin uğurlu nəticələrini nümayiş etdirir. Ölkə həm Şərq, həm də Qərb dövlətləri ilə balanslaşdırılmış münasibətlər quraraq, müxtəlif maraqları uzlaşdırmağı bacarır. Bu yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə etibarlı və proqnozlaşdırıla bilən tərəfdaş kimi qəbul olunmasına səbəb olur. Ukrayna və Çexiya ilə əməkdaşlıq da məhz bu siyasətin konkret nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Beləlilə, Ukrayna və Çexiya rəhbərlərinin Azərbaycana son səfərləri ölkənin dünya birliyinə uğurlu inteqrasiyasının parlaq nümunəsi kimi çıxış edir. Bu səfərlər yalnız ikitərəfli münasibətlərin inkişafına deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq arenada artan nüfuzunun nümayişinə xidmət edir. Gələcəkdə bu əməkdaşlığın daha da dərinləşəcəyi və Azərbaycanın qlobal sistemdə mövqeyinin daha da möhkəmlənəcəyi gözlənilir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
