Süni intellekt (Sİ) texnologiyaları təhsil proqramlarına da dərindən sirayət edib. Sİ texnologiyaları təhsil proqramlarına təlim prosesini fərdiləşdirmək, repetitorluq xidmətləri göstərmək, tapşırıqların avtomatlaşdırılması və tələbələrin inkişafını izləmək vasitəsilə inteqrasiya olunur. Bu yeniliklər öyrənmə mühitini daha əlçatan və interaktiv edir.
Süni intellektin tədrisə tətbiq olunmasının əsas yollarına gəlincə, burada bir neçə məqama diqqət yetirmək lazımdır. :
1. Fərdiləşdirilmiş Tədris (Adaptiv Təlim):
Hər bir tələbənin öyrənmə sürəti və bacarıqları fərqlidir. Süni intellekt platformaları tələbənin bilik səviyyəsini analiz edərək, tədris materiallarını və tapşırıqları avtomatik olaraq onun ehtiyaclarına uyğunlaşdırır.
2. İnteraktiv Virtual Repetitorlar:
Sİ əsaslı çat-botlar tələbələrə 24/7 rejimində fərdi dəstək verir. Onlar çətin mövzuları sadə dildə izah edir, əlavə tapşırıqlar təklif edir və səhvləri dərhal düzəldərək dərsləri daha effektiv edir.
3. Tapşırıqların və Qiymətləndirmənin Avtomatlaşdırılması:
Müəllimlər testləri və esse tipli tapşırıqları yoxlamaq üçün intellektual alətlərdən istifadə edirlər. Bu sistemlər tələbələrin ümumi irəliləyişini hesabat formasında təqdim edir və müəllimlərə qiymətləndirmə prosesində vaxt qazandırır.
4. İntellektual Məzmun Yaradılması:
Sİ alətləri kurikulum hazırlığına kömək edir. Dərsliklər, vizual qrafiklər və interaktiv testlər (məsələn, Quizlet platformasında) Sİ tərəfindən avtomatik generasiya olunaraq müəllimlərin ixtiyarına verilir.
5. Tələbənin Davamiyyətinin və Uğursuzluğunun Proqnozu:
Analitik modellər vasitəsilə tələbənin dərsdə geri qalma ehtimalı və ya imtahanlarda uğursuzluq riski əvvəlcədən təxmin edilir. Bu, pedaqoqlara həmin tələbələrə əvvəlcədən xüsusi dəstək göstərmək imkanı yaradır.
Ekspertlərə görə, süni intellekt təhsil prosesində istifadəçilərdə dərslərin planlaşdırılması, mövzuların tədrisi ilə bağlı proqramların hazırlanması bacarıqlarını vərdiş halına çevrilməsi, müəllimlərə şagirdlərin qiymətləndirilməsi kimi işlərdə çox yardımçı olur. Onun köməkliyi ilə məktəb mühitində şagird diferensasiyası və administrativ tapşırıqları optimallaşdırmaq vərdişlərini gücləndirmək mümkündür.
Süni İntellektin təhsil sisteminə təsiri bu gün çox müzakirə olunur. Ali və orta məktəblərdə, liseylərdə Sİ texnologiyalarından geniş istifadə olunur.
Təhsil sistemində yanaşmalar zamanla yenilənir və bu dəyişikliklər öyrənmə prosesinə daha çevik baxışı ön plana çıxarır. Süni intellekt əsaslı həllər tədrisə daha geniş prizmadan yanaşmağa imkan verir, şagirdin inkişafını mərhələli şəkildə izləməyi və proses boyu əldə olunan məlumatları nəzərə almağı mümkün edir. Bu yanaşma öyrənmənin yalnız nəticə deyil, bütöv bir inkişaf yolu kimi dəyərləndirilməsinə şərait yaradır.
Bu yanaşma şagirdin güclü və zəif tərəflərinin erkən mərhələdə müəyyən edilməsinə, müəllimlərin daha dəqiq pedaqoji qərarlar verməsinə,
tədris proqramlarının dinamik şəkildə yenilənməsinə imkan yaradır.
Bu yanaşma təhsil prosesinin daha çevik qurulmasına və konkret inkişaf hədəflərinə fokuslanmasına imkanlar açır.
Ekspertlər hesab edir ki, son dövrlərdə süni intellektin inkişafı və onun təhsildə tətbiqi geniş müzakirə olunan mövzulardan biridir.
Elm və Təhsil Nazirliyi və “OpenAI” arasında adaptiv öyrənmə platformasının hazırlanması üzrə əməkdaşlığa başlanılıb.
Platformanın “Rəqəmsal məktəb” layihəsi çərçivəsində hazırlanaraq tətbiq edilməsi nəzərdə tutulur.
Elm və Təhsil Nazirliyi, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi və “OpenAI” arasında imzalanan Anlaşma Memorandumu 500 mindən çox şagird üçün süni intellekt əsaslı adaptiv öyrənmə imkanlarının yaradılmasını nəzərdə tutur.
Platforma mövcud milli təhsil proqramına inteqrasiya olunaraq süni intellekt əsaslı əlavə funksional alət kimi fəaliyyət göstərəcək. Hazırlanacaq həll şagirdlərin fərdi şəkildə bilik və bacarıqlarının diaqnostikasını aparmağa, dərs prosesində fərdiləşdirilmiş tapşırıqlar təqdim etməyə, hər bir şagirdin öyrənmə ehtiyaclarına uyğun süni intellekt əsaslı fərdi öyrənmə dəstəyi göstərməyə imkan verəcək. Platforma həmçinin müəllimlər, məktəb rəhbərləri və nazirlik üçün real vaxt rejimində fəaliyyət göstəricilərini təqdim etməyə imkan yaradacaq.
Tətbiq ilkin mərhələdə pilot layihə formatında həyata keçiriləcək və nəticələrə əsasən mərhələli şəkildə genişləndiriləcək. Platformanın tətbiqi müəllim nəzarəti, milli kurikuluma uyğunluq, davamlı qiymətləndirmə və məlumatların qorunması prinsipləri nəzərə alınmaqla aparılacaq.
İmzalanma zamanı elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev bildirib ki, müəllim və şagirdlər üçün yeni süni intellekt alətlərindən səmərəli istifadə imkanı yaratmaqla bu texnologiyalardan məsuliyyətli tətbiq formalaşdırılır. “OpenAI” ilə əməkdaşlıq süni intellektin təhsilə inteqrasiyasını dəstəkləyir və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin təsdiq etdiyi “Azərbaycan Respublikasında rəqəmsal inkişafın sürətləndirilməsinə dair 2026-2028-ci illər üçün Fəaliyyət Planı”nın prioritetləri ilə uzlaşır.
“OpenAI”nin Təhsil və dövlət proqramları üzrə bazara çıxış rəhbəri Kevin Mills isə qeyd edib ki, Azərbaycan süni intellektin təhsilə tətbiqinə düşünülmüş və iddialı yanaşma nümayiş etdirir. “OpenAI” ilə Elm və Təhsil Nazirliyinin tərəfdaşlığı güclü milli rəqəmsal infrastruktur və şagirdlərlə müəllimlərin süni intellektdən praktik və məsuliyyətli şəkildə istifadəsinə dəstək vermək öhdəliyi üzərində qurulur. O, “OpenAI”nin API texnologiyaları əsasında hazırlanacaq platformasının öyrənməyə dəstəyi, sinifdaxili təcrübəni gücləndirəcəyi və şagirdlərin gələcək üçün vacib bacarıqlarının formalaşmasına töhfə verəcəyi ilə bağlı araşdırması barədə də danışıb.
Əməkdaşlıq çərçivəsində Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi və “Open AI” milli süni intellekt innovasiya ekosisteminin inkişafı istiqamətində birgə fəaliyyət göstərəcək. Qeyd olunan istiqamətdə hakatonların, “build days” formatlı tədbirlərin, eləcə də strukturlaşdırılmış tədqiqat və inkişaf əməkdaşlığının təşkili nəzərdə tutulur. Məqsəd Azərbaycanın süni intellekt əsaslı həllər üzrə regional mərkəz kimi mövqeyini gücləndirməkdir.
Mingəçevir Dövlət Universiteti rəqəmsal transformasiya və innovativ universitet idarəetməsi istiqamətində həyata keçirdiyi islahatların davamı olaraq müəllimlərin işə qəbulu prosesində süni intellekt texnologiyalarından istifadəni nəzərdə tutan MDU Smart Faculty Selection Platform (SFSP) konsepsiyasının hazırlanmasına başlayır. Platformanın əsas məqsədi müəllim seçimi prosesini daha şəffaf, obyektiv, sürətli və məlumatlara əsaslanan şəkildə təşkil etmək, eyni zamanda akademik keyfiyyətin yüksəldilməsinə töhfə verməkdir. Sistem süni intellekt, məlumat analitikası və ekspert qiymətləndirməsini vahid platformada birləşdirərək seçim komissiyasının qərarvermə prosesini dəstəkləyəcək. Platforma vasitəsilə namizədlərin təqdim etdikləri sənədlər, elmi və pedaqoji fəaliyyəti, beynəlxalq təcrübəsi, elmi nəşrləri, layihələrdə iştirakı və digər akademik göstəriciləri vahid meyarlar əsasında təhlil ediləcək. Eyni zamanda, sistem müsahibə mərhələsi üçün fərdiləşdirilmiş sualların hazırlanmasına, sınaq dərslərinin analitik qiymətləndirilməsinə və hər bir namizəd üzrə ətraflı hesabatların formalaşdırılmasına imkan verəcək. MDU vurğulayır ki, platforma qərar qəbul edən mexanizm deyil, qərarverməni dəstəkləyən intellektual vasitədir. Yekun qərar universitetin müvafiq seçim komissiyası tərəfindən qəbul ediləcək. Bununla yanaşı, qiymətləndirmə meyarlarının şəffaflığı, etik prinsiplər, məlumat təhlükəsizliyi və şəxsi məlumatların məxfiliyinin qorunması platformanın əsas fəaliyyət prinsipləri olacaq. Yeni yanaşmanın tətbiqi ilə müəllim seçimi prosesində obyektivliyin artırılması, insan amilindən qaynaqlanan subyektivliyin minimuma endirilməsi, vaxt və resurslara qənaət edilməsi, həmçinin universitetin akademik potensialının daha da gücləndirilməsi hədəflənir. MDU Smart Faculty Selection Platform gələcəkdə akademik və inzibati vəzifələr üzrə müsabiqələrin təşkili, əməkdaşların fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi, karyera yüksəlişi, peşəkar inkişaf ehtiyaclarının müəyyənləşdirilməsi və digər insan resurslarının idarə olunması proseslərini də əhatə edən vahid rəqəmsal ekosistemə çevrilməsi istiqamətində inkişaf etdiriləcək. Bu təşəbbüs Mingəçevir Dövlət Universitetinin innovativ idarəetmə, rəqəmsallaşma və keyfiyyət təminatı sahəsində həyata keçirdiyi strateji islahatların mühüm tərkib hissəsidir və universitetin beynəlxalq ali təhsil məkanında rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına xidmət edir. MDU Smart Faculty Selection Platform-un əsas prinsipi belə ifadə olunur: "Məlumatlarla dəstəklənən seçim, insan tərəfindən verilən qərar." Bu yanaşma MDU-da müəllim seçiminin yalnız təqdim olunan sənədlərə deyil, müasir analitika, süni intellekt imkanları və akademik ekspertiza əsasında həyata keçirilməsini təmin etməklə, gələcəyin universitet idarəetmə modelinin formalaşdırılmasına xidmət edəcək.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
