Bazar günü günü, 22 noyabr 2026
     

Nəriman Nərimanovun ekran obrazı

Image


Nəriman Nərimanovun adı 1956-cı ilədək Azərbaycanda və keçmiş ittifaq ərazisində ehtiyatla çəkilirdi. Çünki 1920-30 cu illərdə nərimanovçuluq adıyla bir çox insanlar cəzalandırılmışdır.  İosif Stalinlə  proplemlər yaşayan N.Nərimanovun şəxsiyyəti ölümündən sonra represiyya məruz qalmışdı.

1971-ci ildə İsa Hüseynovun ssenari müəllifi, Əjdər  İbrahimovun rejissorluğu  ilə Nərimanov haqqında “Ulduzlar sönmür” filmi çəkildi. Ekran işi “Mosfilm”in sifarişi ilə çəkilsə də, filmdə müəyyən tarixi həqiqətlər əks olunmuşdu. Filmin Azərbaycan üçün isə əhəmiyyəti dövlət xadimi barədə ekran əsərinin meydana çıxması ilə bağlı idi. 1947-ci  ildə çəkilən “Fətəli xan” filmindən sonra bu mövzuda ikinci ekran əsəri çəkilirdi. 

Filmin mərkəzində duran səhnə Nərimanovun dəfnidir. Ayrı-ayrı şəxslər onu xatırlayaraq bu şəxsiyyətin açılmasında rol oynayırlar.  Maraqlı məqamlardan biri də filmin başlanğıcında çadranın atılması səhnəsinin verilməsidir. Lakin bu səhnə Nərimanov şəxsiyyəti baxımdan bir qədər uyğunsuz və uğursuz görünür. Azərbaycanda çadranın atılması məsələsi daha çox Cəfər Cabbarlı şəxsiyyəti, fəaliyyəti ilə bağlı olmuşdur.  Görünür bu səhnəni Azərbaycan bolşeviklərinin lideri konteksində göstərmək sifariş imiş. Lakin daha sonra epizodda məktəbli uşaqların göstərilməısi onların Nərimanovun ətrafında görünməsi real faktlarla üst-üstə düşür.  Çünki N.Nərimanovun uzun müddət maarrifçi, müəllim fəaliyyəti olmuşdur.

N.Nərimanovun ağır siyasi fəaliyyəti Həştərxandakı vətəndaş müharibəsi konteksində əks olunur. Aclıq yaşayan şəhərin taxıl sahələri təyyarələr tərəfindən bombalanması insanların həm də, çörək uğrunda mübarizə apardıqlarının göstərir. İnqilabın, vətəndaş müharibəsinin gətirdiyi aclıq proplemi film boyu bir xətt kimi inkişaf edir. Bolşevik siyasətinin konturları film boyu göstərilir. Bolşeviklərin əks qütbündə dayanan  polkovnik Martinau ( Semyon Sakolovski) Həştərxanda qiyamın başlanmasını gözləməklə yanaşı, müsəlmanların yeni peyğəmbəri hesab olunan Nərimanovla da haqq-hesabı çürütmək istəyir.Əksinqilabçı hesab edilənlərin təhlükəsindən qorunmaq üçün Nərimanov məscidin bağlanması göstərişini verir.  Bu qərar camaat namazının qılınması zamanı bildirilir güllə açılması nəticəsində məscid axundu öldürülür. Bolşevizmin dinə qarşı sərt tədbirləri bu epizodda əksini tapır. Lakin real tarixdə Nərimanov dinə qarşı bu cür radikal siyasət aparılmasının əleyhinə olmuşdu.

Bu hadisə Nərimanova qarşı cinahda duran Bequlovu ( Əjdər İbrahimov) hərəkətə gətirir. O müsəlmanları öz şərəflərni qorumaq üçün silaha sarılmalarına çağırış edir Kommunizmə qarşı dini bayraq altında mücadilə aparılması faktı bu epizooda əksini tapır.  Bequlovun Nərimanovla propleminin köklərinin iyirmi ilədək dayanması bir xatirə ilə tamaşaçılara açıqlanır. Çotayın (Oleq Xabalov) xatirəsindən məlum olur ki, Səttarxan hərəkatına silahlı yardım etmək istəyən Nərimanov o zaman Bequlov tərəfindən həbsə atılmışdı.

Müstəqil Azərbaycan dövlətinin varlığını qəbul etməyən bolşeviklər onu yıxmaq üçün fəaliyyət göstərirlər. Nəriman Nərimanov Moskvada Çingiz İldırmı (Tengiz Arçvadze)  Leninə təqdim edir. Ç.İldırımın  birbaşa Leninin “xeyir-duası”  ilə Bakıya yola salınması xəyanətin kökünü göstərir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hərbi dəniz donammasına rəhbərlik edəcək Ç.İldırmı bolşeviklər çox yaxşı tanıyırlar ondan öz məqsədləri üçün istifadə edirlər.

N.Nərimanovun 1919-cu ildə yazdığı  Nəsib bəy Yusifbəyliyə hədə dolu məktubu tarixə məlumdur.  Filmdə isə onlar Bakıda görüşürlər. Burada Azərbaycanın müstəqilliyi, gələcəyi barədə polmeika gedir. Nəsib bəy( Adil İsgəndərov) Azərbaycan istiqlalının fevral inqilabı nəticəsində əldə edildiyini onu bolşeviklərə təhvil verilməsinin qəti əleydarı olur. Filmdə Nəsib bəyin bu cür əksi tarixi gerçəkliklə  üst-üstə düşür. N.Nərimanov isə bolşeviklərin oktyabr çevrilişini tərifləyərək onun Azərbaycana azadlıq gətirməsinə inanır. Gənc Azərbaycan Cümhuriyyətinin ağır durumunu görən Hacı Zeynalabdin Tağıyev( İsmayıl Osmanlı)  isə bir müdrik insan kimi milli birliyin vacibliyindən bəhs edir. O bir mesenat kimi bütün mal-dövlətini müstəqillik yolunda xərcləmə razı olduğunu deyir. Gerçək H.Z.Tağıyev obrazı  burada əksini tapır desək yanılmarıq.  Lakin beyxəlxalq siyasi qovğalar müstəqil dövlətin yaşamasına maneçilik törədir. General Tompsonun  (Nikolay Volkov)  Nəsib bəydən Denikinə əsgər göndərməsi  tələb etməsi ağır durumdan xəbər verir.  Nəsib bəy tezliklə əsgərlərin göndərilməsini desə də Tompson yenə də onu qınayır. Filmdə bununla Nəsib bəy Yusifbəylinin istiqlal uğrunda necə çətinliklər yaşadığı aydın olur. Nəsib bəy nə qədər vaxt udmağa çalışsa da cümhuriyyət əsgərlərini Denikinə yardıma getməsinə razı olur.  Təbii bütün bunlar tarixi fakt kimi yox film gerçəkliyi kimi təqdim edilir. Bequlovun sayəsində tompson N.Nərimanovu tanıyaraq onu həbs etmək istəsə də H.Z. Tağıyevin bunun qarşısında olur. O öz evində Azərbaycan milli adətindən misal çəkərək qonağından qabaq özünün həbs olunmalı olduğunu deyir. H.Z.Tağıyev  bir obraz kimi bununla milli dəyərlərin mühafizi kimi də parlayır.

Cümhuriyyət əsgərləri Denikinə yardıma gedərkən üçrəngli bayraq əksini tapır. Lakin bir qədər təhrif olunmuş şəkildə. Belə ki, ay-ulduz kiçik şəkildə göy parçanın qırağında göstərilir. Görünür Sovet Azərbaycanın bayrağının qırağındakı oraq-çəkicin əksi belə mənzərənin ortaya çıxmasına səbəb olmuşdu. 

Daha bir təhrif isə cümhuriyyətin işğalı ilə bağlı davam edir. Hakimiyyətin devrilməsi ilə bağlı ultimatum parlamentə təqdim olunmuşdur. Lakin filmdə guya 27 aprel gecəsində “Metropol” mehmanxanasında ziyafət təşkil olunduğu əksini tapır.  Azərbaycan naminə badə qaldırılarkən Çingiz İldırımın bir uşağa matrosların çevrilişə hazırlanmaları tapşırığını verməsi  milli faciəni göstərir. Çingiz İldırım ultimatum mehmanxanda oxuyarkən Cümhuriyyətin devrilməsində iştirak edir.

Azərbaycanın işğalından sonra Nəsib bəyin N.Nərimanova  “Sizin vətəniniz yoxdu, onu Rusiyayaya satmısınız” deməsi istiqlalçılıq xəttini qabartması sovet dövrü üçün cəsarətli addım idi. Bolşeviklərin qırmızı terror siyasətinin də konturları tamaşaçılara təqdim edilir. Yüz nəfərlik güllənmə siyahısı Nərimanova təqdim olunarkən “Burada bəstəkar niyə var sualını” verir. Əvəzində “o müsavat himnini yazıb” cavabını alır. Üzeyir Hacıbəyovun Nərimanov tərəfindən həyatının xilas olunması sətiraltı formada tamaşaçılara çatdırılır.Həmçinin dahi bəstəkarın müstəqil dövlətimizin himinin musiqisini yaratması da  hələ 1971-ci ildə bəlli olur. Həmçinin Əliağa Şixlinski və Səməd bəy Mehmandarovun da  həyatlarının qurtulması faktı aşkar formada tamaşaçılara çatdırlır.

N.Nərimanovun erməni millətçilərinə qarşı mübarizəsi isə Dilicanda daşnakların törətdiyi aclıq fəlakəti konteksində əks olunur. O Bakıya gələn kimi bu haqda məlumat çatdırılır. Onun ilk göstərişlərindən biri Dilicana ərzaq yardımı edilməsi ilə bağlı olur.

Kommunistlərin nefti milliləşdirməsi siyasətinin konturları da sətiraltı formada tənqid olunur. İsmayıl Osmanlının canlandırdığı H.Z.Tağıyev obrazının xaraketeri burada daha geniş açılır. Toxuculuq fabriki əlindən alınan H.Z.Tağıyev in bir qaraçı qadın falına baxmaq istəsə də razı olmur, ona pul verərək yola salır. Real vəziyyəti dərk edən keçmiş sahibkar gələcəyin necə olmasını gözəl anlayır. O həmçinin bolşeviklırin ağıllarını itirdiyini açıq şəkildə bildirir. Lakin bununla yanaşı  əlində olan başqa sərvətləri də Nərimanova vermək istəyir. O keçmişdə oxutduğu şəxsə etibar edir. Tağıyev yenə də, mesanant kimi məktəblərin, xəstəxanaların açılmasını istəyir.

Bolşevikərin qırmızı terror siyasəti filmdə ifşa olunur. 1920-ci illərdəki ağır sosial durum zamanı kəndlilər qətlə yetirilir. Kənddə çörək tapılmadığı üçün  Bünyad (Ənvər Vəliyev) iki kəndlini güllətdirir. N.Nərimanovun buna görə bərk əsəbləşməsi ürəyinin sancmasını real tarixi faktlarla üst-üstə düşür. N.Nərimanov ilk dəfə belə ürək sancını 1918-ci ilin mart soyqırımı vaxtı yaşamışdı. Buna görə onu xərəkdə Həştərxana aparmışdılar.

Film rus dilində çəkilsə də “Bayatı-Şiraz” və “Çıx yaşıl düzə” mahnılarının səslənməsi ekran əsərinə milli kalorit əlavə edir. Sovet dövründə çəkilməsinə baxmayaq “Ulduzlar sönmür” filmi Azərbaycan tarixi ,istiqlalı barədə mesaj ötürən ekran işidir.

Ceyhun MİRZƏLİ



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 22:23
Rusiya raketləri Polşada gərginliyi artırdı – NATO hərəkətə keçəcəyini açıqladı...

21.11.2026 / 22:05
Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb

21.11.2026 / 21:24
Trampdan İranla bağlı ŞOK PLAN – gələcək Ağ Ev rəhbərlərinin də əl-qolu bağlanacaq...

21.11.2026 / 20:19
Ukrayna ilə bağlı bənd Tramp-Si-Putin bəyanatından son anda çıxarıldı... Finlandiya prezidentindən sensasion iddia...

21.11.2026 / 19:50
Zelenski Krım körpüsünü hədəf göstərdi – “Rusiya müharibənin nə olduğunu hiss etməlidir”

21.11.2026 / 19:23
İran ABŞ F-16-sını vurduğunu iddia edir – Pentaqondan açıqlama gəldi...

21.11.2026 / 19:07
Məleykə Abbaszadənin Nərmin Heydərlini işdən çıxarması ilə bağlı xəbərlərə RƏSMİ REAKSİYA...

21.11.2026 / 18:28
Leyla Əliyeva Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonasının açılışında iştirak edib - FOTO

21.11.2026 / 17:42
Elektron hökumıət inkişafı üzrə Azərbaycanın nəticələrini hər ölkə göstərə bilməz...

21.11.2026 / 17:12
Rusiyada miqrantlara sərt nəzarət başlayır – dekabrın 1-dən hər addımları izlənəcək...

21.11.2026 / 16:27
Britaniyanın Aİ-yə qayıtması gündəmə gəldi – Londondan gözlənilməz açıqlama...

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ