Dünya enerji bazarlarında baş verənlər, xüsusən də neftlə bağlı yaşananlar maliyyə sektoruna da təsirsiz ötüşmür. Artıq bir çox ölkələrdə, məsələn Rusiyada, İranda milli valyutalar dəyər itirir. Bu ölkələrdə, xüsusən dollara tələbin artması müşahidə olunur. Azərbaycanda da son günlərdə dollara tələbin artması halı qeydə alınır. Amma baş verənlər göstərir ki, manat, digər valyutalardan fərqli olaraq, dollar qarşısında sabitlyini qoruyacaq.
Əslində, verilən rəsmi açıqlamalar da manat üçün hansısa təhdidin olmadığını göstərir. Xatırladaq ki, məsələ ilə bağlı Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov müvafiq açıqlama verib: “Ölkənin kifayət qədər valyuta ehtiyatı var. Dövlət Neft Fondunun transfertləri dəyişmir. Mərkəzi Bankın öz ehtiyatları, Maliyyə Nazirliyinin əhəmiyyətli ehtiyatları mövcuddur. Biz bütün ehtiyatlardan tam istifadə edəcəyik. Güman edirəm ki, problem biz gözlədiyimizdən daha tez başa çatacaq. Lakin bizim strateji valyuta ehtiyatlarımızın olduğunu da unutmaq lazım deyil”. Mərkəzi Bankın sədri bildirib ki, hazırda bütün banklarda əhalinin ala biləcəyi qədər xarici valyuta var: “Milli valyutanı dollara çevirən əhalini sakitliyə çağırıram. Hökumətin, Mərkəzi Bankın həyata keçirdiyi tədbirlərdən görünür ki, biz buna tam şəkildə hazırıq. Hökumətin və Mərkəzi Bankın “B” planı var. Bu plan məhz neftin 30-35 dollar qiymətinə hazırlanıb. Faktiki olaraq hökumət bu planla fəaliyyət göstərir. Biz bu problemi tez bir zamanda həll etmək əzmindəyik. Əhaliyə çağırışımız ondan ibarətdir ki, onlar öz hərəkətləri ilə bizə kömək edə bilərlər ki, bu problemi tez həll edək”. Baş nazir Əli Əsədov da problem üçün heç bir əsas olmadığını bildirir: “Bu gün ölkəmizin iqtisadiyyatı görülmüş tədbirlər nəticəsində 2014-cü ildən başlanan qlobal maliyyə-iqtisadi böhranı dövründən daha dayanıqlıdır. Qeyd etmək istəyirəm ki, dünyada baş verən mənfi iqtisadi meyllərə baxmayaraq, iqtisadiyyatımız inkişaf edir, ölkənin maliyyə imkanları genişlənir. Ölkə iqtisadiyyatının kifayət qədər yüksək maliyyə immuniteti və təhlükəsizlik “yastığı” mövcuddur. Azərbaycanın müsbət beynəlxalq investisiya mövqeyi onun beynəlxalq kreditor rolunda çıxış etdiyini göstərir. Biz vəziyyətə gündəlik əsasda nəzarət edirik və iqtisadiyyatımızda mövcud situasiya idarəolunandır. Hökumət qlobal iqtisadiyyatda baş verən son hadisələrin ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsirlərinin aradan qaldırılması üçün müvafiq təsir alətlərinə malikdir və zəruri olduğu halda bu alətlərdən çevik istifadə ediləcək. Neft bazarında və qlobal iqtisadiyyatda baş verən hadisələrə qarşı ölkənin kifayət həcmdə maliyyə resursları vardır. Strateji valyuta ehtiyatlarımız ümumi daxili məhsulun 100 faizini ötür və xarici dövlət borcunu 6 dəfə üstələyir.
Bu baxımdan, yaranmış vəziyyətdə biznes ictimaiyyətini və əhalini təmkinli davranış nümayiş etdirməyə çağırıram. Eyni zamanda, bildirmək istəyirəm ki, valyuta bazarına nəzarət gücləndiriləcək, qeyri-qanuni hərəkətlər və yaranmış vəziyyətdən sui-istifadə hallarının qarşısı qətiyyətlə alınacaqdır”. İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov da təşviş üçün əsas görmür. Ölkə iqtisadiyyatının maliyyə dayanıqlılığına toxunan Mikayıl Cabbarov bildirir: “İqtisadiyyatımızın istənilən xarici şoklara qarşı güclü maliyyə immuniteti və təhlükəsizlik “yastığı” mövcuddur. Strateji valyuta ehtiyatları dövriyyədə olan bütün manat kütləsinin həcmindən 5 dəfə, nağd manat kütləsinin həcmindən isə 9 dəfə çoxdur. Bu da valyuta bazarının tarazlığının təmin olunması və makroiqtisadi sabitliyin qorunmasının fundamental şərtidir”.
Ekspertlər bildirir ki, manatın sabitliyinin qorunması olduqca mühümdür. Bu, valyuta bazarında tələb-təklifin tənzimlənməsi, inflyasiyanın nəzarətdə saxlanılması və bazarlarda spekulyasiyalara yol verilməməsi baxımından da mühüm önəm kəsb edir. İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin sədri Ruslan Atakişiyev də bildirir ki, vəziyyət nəzarət altındadır: “2015-ci ildə yaşanan iki devalvasiya insanlarda neftin qiymətinin düşməsi ilə bu streotipin yenidən meydana çıxmasına şərait yaradır. Bu gün Azərbaycan iqtisadiyyatının vəziyyəti əvvəlki dövrlərdən fərqlənir və daha dayanıqlıdır. Hökumətin yaranan şoklara qarşı reaksiyası əvvəlkilərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Hökumət ölkədə proqnozlaşdırılan məzənnənin olmasında maraqlıdır. Dövlət büdcəsi hazırlanan zaman və büdcəyə əlavə olan sənədlərdə də növbəti iki-üç il ərzində milli valyutanın hazırki səviyyədə saxlanması prioritet kimi təsbit olunub”. Bütün bunlar o deməkdir ki, manatı hansısa təhdid gözləmir. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ özü də dolları yenidən ucuzlaşıdramağa hazırlaşır. Belə ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp Federal Ehtiyatlar Sistemini faiz dərəcəsini rəqib ölkələrin səviyyəsinədək endirməyə çağırıb: “Astagəl Federal Ehtiyatlar Sistemi faiz dərəcəsini rəqibimiz olan ölkələrin səviyyəsinə endirməlidir”.
Xatırladaq ki, 2008-ci il böhranından sonra ilk dəfədir martın 3-də fövqəladə iclas keçirən Federal Ehtiyatlar Sistemi yeni koronavirusa qarşı mübarizə tədbirləri çərçivəsində faiz dərəcəsini 1,5 - 1,75 faizdən 1 - 1,25 faizədək endirib. İndi faizlər ensə, dollar daha da ucuzlaşacaq. Digər tərəfdən, cari ildə ölkənin valyuta gəlirləri də xərclənəndən daha çox olacaq. Qeyri-neft sektoru, turizm, nəqliyyat daşımaları, aqrar ixrac və sair valyuta gəlirlərini xeyli artırır. Təbii ki, belə vəziyyətdə ölkəyə daxil olan dolların həcmi ölkədən çıxan həcmdən çoxdur. Məhz bu vəziyyət dolları manat qarşısında zəiflədir. Eləcə də dünya maliyyə bazarlarında baş verənlər, xüsusən də dolların uçot dərəcəsinin azalması kimi yeni addımlar atılsa, manat daha da güclü olacaq.
Ramil QULİYEV
