Məlum olduğu kimi, son günlər dünyada baş verən siyasi və iqtisadi böhran özünü neftin qiymətində göstərir. Neftin dünya bazarında ucuzlaşması Azərbaycan neftinə də təsirsiz ötüşməyib. Məsələ ondadır ki, OPEC+ ölkələri arasında istehsal həcminin azaldılması ilə bağlı fikir ayrılığı səbəbindən dünya bazarında neftin qiyməti kəskin düşüb.
Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, neftin ucuzlaşmasının təsirlərini neytrallaşdırmaq üçün Azərbaycan bir sıra tədbirlər görür. Məsələ ondadır ki, Nazirlər Kabinetinin operativ iclasında dünya bazarında xam neftin qiymətinin düşməsinin iqtisadiyyata təsiri müzakirə olunub. Azərbaycan hökuməti neqativ iqtisadi təsirlərin neytrallaşdırılması üçün preventiv tədbirlər planlarına malikdir. Neftin qiymətinin kəskin ucuzlaşmasının tədiyə balansına təsirlərinin proqnoz ssenariləri mövcuddur.
Didər tərəfdən, başqa faktorları da nəzərə almaq lazımdır. Həmin faktorlar ondan ibarətdir ki, Azərbaycan kiçik ölkədir. Bu səbəbdən qlobal böhranın bizi dərhal vura bilməsi mümkün deyil. Bizim üçün indiyədək əsas tələb bu olub və indi də bundan ibarətdir ki, ölkəmizin gəlir mənbələrinin sayı artsın, bu sahədə şaxələndirilmiş vəziyyətə nail olaq. Bu istiqamətdə də sistemli islahatlar həyata keçirilir. Neftin qiyməti bizdə dövlət büdcəsinə birbaşa təsir etmir. Ortada Dövlət Neft Fondu, yəni “təhlükəsizlik yastığı” var. Neftin qiymətinin təsirini ilk olaraq məhz adıçəkilən bu qurum üzərinə götürür. 2020-ci ilin dövlət büdcəsi gəlirlərinin 11350,0 milyon manatı və ya 47,0 faizi ARDNF-dən transferdir. Bu məbləğin köçürülməsi neftin dünya bazar qiymətlərinin səviyyəsindən asılı olmayaraq, həyata keçiriləcək. Yəni hər il olduğu kimi. Beləliklə də dövlət büdcəsinin icrasında heç bir qeyri-sabitlik ortaya çıxmayacaq. Bunu 2015-2016-cı illərdəki təcrübə də sübut edib. Belə ki, həmin illərdə neftin dünya bazar qiymətləri hətta 40 dollardan da aşağı düşsə də, ölkəmizdə dövlət büdcəsinin icrasında heç nə yarımçıq saxlanmadı. Bundan başqa, bu il Azərbaycanın dövlət büdcəsində neftin qiyməti 55 ABŞ dolları götürülüb. Keçən il isə bu, 60 dollar idi. Bu vəziyyətdə hökumət özü üçün risqi artırmadı, əksinə, azaltdı. Amma hazırda qiymət 30 dollar həddinə qədər ucuzlaşıb. Başqa bir tərəfdən, ölkəmizin 52 milyard dollardan yuxarı xarici valyuta ehtiyatları var. Bu isə ÜDM-in həcmini 8 faizdən çox üstələyir. Odur ki, bir sıra makroiqtisadi göstəricilərimizin neftin dünya bazar qiymətlərinin uzunmüddətli şəkildə 30 dollar səviyyəsində qalmasına dayanıqlı tab gətirəcəyi azı bu il üçün heç bir şübhə doğurmamalıdır.
Başqa bir tərəfdən, iqtisadi inkişafın davamlılığı təmin olunub. Əvvəlki illərdə olduğu kimi, bu il də müsbət inkişaf dinamikası davam edir. Xüsusən də iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və qeyri-neft sektorunun inkişafı sürətləndirilir. Monetar və fiskal tədbirlər bir-birini tamamlayır. Milli iqtisadiyyatın inkişaf xüsusiyyətlərini və perspektivlərini ehtiva edən çevik dövlət tənzimlənməsi tətbiq edilib. Bütün bunlardan çıxış edərək o qənaətə gəlmək olar ki, neftin qiymətində yaşanan təbəddülatlar Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün ciddi problem yaratmayacaq. Çünki yuxarıda göstərildiyi kimi, ölkəninn iqtisadi-maliyyə sisteminin etibarlı təhlükəsizlik yastıqları mövcuddur.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər bunu necə dəyərləndirirlər?
“2020-ci ilin ilk iki ayında qeyri-neft sənayesində 20 faizdən artıq artım qeydə alınıb”
Məsələyə münasibət bildirən millət vəkili Vüqar Bayramovun fikrincə, narahatlığa əsas yoxdur: “Neftin dünya bazar qiymətinin aşağı səviyyədə qalması Azərbaycan üçün qeyri-neft sahəsinin inkişafı məsələlərini daha da aktuallaşdırır. Düzdür, 2014-cü ildən etibarən biz qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı fəaliyyətin daha sistemli həyata keçirilməsini müşahidə edirik. 2019-cu ildə iqtisadiyyatın leqallaşdırılması dövlət büdcəsinə əlavə 1 milyard manat vəsaitin daxil olmasına imkan verdi. 2020-ci ilin ilk iki ayında qeyri-neft sənayesində 20 faizdən artıq artım qeydə alınıb. Ümumdaxili məhsulda 6,5 faiz artım olub. Xüsusən qlobal şokların aktiv olduğunu nəzərə alsaq, hökumət üçün əsas prioritet idxaldan asılılığın aradan qaldırılması və idxalın minimumlaşdırılmasıdır. Xüsusən də ərzaq məhsullarına olan tələbatın yerli istehsal hesabına ödənilməsidir. Düşünürəm ki, 2020-ci il bu baxımdan Azərbaycan üçün vacib illərdən olacaq. Son açıqlamalar da göstərir ki, islahatların dərinləşməsi, həm də, bütövlükdə, qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı yeni proqramların həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bunlar həm iqtisadi, həm də sosial proqramlardır. Məqsəd də ondan ibarətdir ki, neftin dünya bazar qiymətinin aşağı səviyyədə qalması və gələcəkdə xarici bazarlarda baş verən şokların Azərbaycan iqtisadiyyatına təsirlərini minimumlaşdırmaq mümkün olsun. Təbii ki, bu, zaman tələb edən bir prosesdir. “Strateji yol xəritəsi” bu qəbildən hesablanmış planlaşdırmalardan biridir. Artıq yeni qlobal çağırışlar fonunda daxili bazarın, daxili istehsalın genişləndirilməsi daha da prioritetdir. Güman edilir ki, 2020-ci ilin növbəti aylarında da iqtisadi islahatlara geniş yer veriləcək. Xüsusən də yerli istehsalın inkişafına daha da önəm veriləcək”.
Vidadi ORDAHALLI
