Cari il ərzində Azərbaycanın enerji sektoru, ümumiyyətlə iqtisadiyyatında mühüm yeniliklər gözlənir. Belə ki, bu ilin ortalarında Azərbaycan təbii qazı artıq yeni bir marşrutla Türikyəyə nəql olunacaq. Söhbət “Transanadolu” (TANAP) qaz boru kəmərindən gedir.
Son məlumatlara əsasən, TANAP layihəsi üzrə Türkiyəyə ilk təbii qazın verilməsi üçün görüləcək işlərin 96 faizi artıq tamamlanıb. O da bildirilir ki, TANAP-la Azərbaycan təbii qazının Türkiyəyə çatdırılması üçün 1350 kilometr uzunluğundakı boru kəmərinin inşası mexaniki olaraq tamamlanıb. Türkiyəyə ilk təbii qazın verilməsi üçün boru kəməri marşrutu üzrə xəndəyin qazılması, boruların düzülməsi və qaynaq işləri artıq yekunlaşıb. Artıq bu ay ərzində genişləndirilən Cənubi Qafqaz Boru Kəmərindən (CQBKG) TANAP-a sınaq və istismara hazırlıq məqsədilə ilk qaz qəbul edilməyə başlanacaq. Sınaq və istismara hazırlıq üzrə təbii qazın qəbulu gələn il iyun ayının sonuna qədər davam edəcək. Türkiyəyə kommersiya məqsədilə ilk təbii qaz 2018-ci il iyulun 1-də veriləcək. İlkin mərhələdə TANAP-la Türkiyəyə ildə 2 milyard kubmetr qaz veriləcək. Daha sonrakı 3 il ərzində isə bu həcm 6 milyard kubmetrə çatdırılacaq. Qeyd edək ki, Xəzərin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2“” yatağından çıxarılan qazı Türkiyəyə və oradan da Avropaya nəql edəcək TANAP Cənub Qaz Dəhlizinin tərkib hissəsi olan layihədir. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var. TANAP Türkiyə-Gürcüstan sərhədində Cənubi Qafqaz boru kəmərinə, Türkiyə-Yunanıstan sərhədində isə “Transadriatik” (TAP) qaz boru kəmərinə birləşəcək.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi? bütün bunlar ölkənin ümumi iqtisadi durumuna, o cümlədən enerji sektoruna əsaslı surətdə təsir göstərəcək. Azərbaycanın eyni zamanda dünya enerji bazarıncda mövqeləri daha da güclənəcək. TANAP-ın davamı olan TAP-ın da işə düşməsi Avropa bazarlarında Azərbaycanı əsas enerji oyunçularından birinə çevirəcək. Artıq Avropa da Azərbaycandan təbii qaz alışının mümkün qədər tez həyata keçməsini istəyir. Avropa İttifaqının Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Kestutis Yankauskas qeyd edir ki, təmsil etdiyi qurum Cənub Qaz Dəhlizi layihəsinin başa çatmasını səbrsizliklə gözləyir. Cənub Qaz Dəhlizi layihəsinin strateji əhəmiyyətini vurğulayan Yankauskas qeyd edib: “Bu layihə
Avropa İttifaqının enerji resurslarının şaxələndirilməsi sahəsində yürütdüyü siyasətə tamamilə uyğundur. Layihə Avropanı alterativ marşrut vasitəsilə alternativ enerji mənbələrindən təbii qazla təmin edir ki, bu da geniş təqdir olunur”. Alternativ enerji mənbələri mövzusuna toxunan K.Yankauskas “yaşıl enerji” sahəsinin Avropa İttifaqının prioritetlərindən biri olduğunu qeyd edib. “Aİ-nin hazırda dəstək göstərdiyi layihələrdən biri Bakı limanının “yaşıl liman”a çevrilməsinə yardım etməkdir”, - deyə o, çıxışına davam edib.
Qeyd edək ki, Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən biri olan Cənub Qaz Dəhlizinin seqmentlərini “Şahdəniz-2”, Cənubi Qafqaz boru kəmərinin genişləndirilməsi, TANAP və TAP layihələri təşkil edir. Bu boru xətti Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı “Şahdəniz-2” yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya çatdıracaq. Uzunluğu 3 min 500 kilometr olan “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 6 milyard kubmetr, Avropaya 10 milyard kubmetr qaz nəqli nəzərdə tutulur. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, TANAP artıq tamamlanmaq üzrədir. TAP-la da bağlı işlər qrafik üzrə gedir. TAP-ın kommunikasiya rəhbəri Lisa Givert bildirir ki, bu boru kəmərinin kompressor və ölçmə stansiyalarının inşası təxminən 2 il ərzində tamamlanacaq. O qeyd edir ki, TAP boru kəmərinin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olan ilkin layihəsi üzrə biri Yunanıstanın şərqində - Kipoidə, digəri isə Albaniyanın qərbində - Fierdə olmaqla ümumilikdə iki kompressor stansiyasının tikintisi ötən ilin birinci rübündə başlayıb və qrafikə uyğun olaraq davam etdirilir. Kompressor stansiyaları ilə yanaşı, həmçinin Albaniyanın şərqində Bilisht regionuna yaxın ərazidə bir ölçmə stansiyasının inşası aparılır. Ölçmə stansiyasındakı tikinti işlərinə də ötən ilin birinci rübündən başlanıb: “Ötən ilin dekabrında Kipoidəki kompressor stansiyasında boruların quraşdırılması və qaynağı işlərinə start verilib. Hər üç stansiya üçün kənar boru istehsalına da başlanıb. Kompressor və ölçmə stansiyalarının tikintisi təxminən iki il müddətində başa çatdırılacaq. Bundan sonra isə ilkin istismara hazırlıq və tam istismara verilmə üzrə yoxlamalar keçiriləcək. Təxminən 6 ay müddətində aparılacaq bu əhatəli yoxlamalar yeni qurğuların tam işlək, eləcə də təbii qazın nəqli üçün təhlükəsiz və hazır olub-olmadığını göstərəcək”. Qeyd edək ki, TAP layihəsi üzrə işlərin 60 faizdən çoxu tamamlanıb. Bu irəliləyiş TAP-ın keçdiyi hər üç ölkəni - Yunanıstan, Albaniya və İtaliyanı əhatə edir.
Nahid SALAYEV
