Rəsul Cahangirli: “Ən azından neftin büdcə qiymətinin 50 dollar səviyyəsinə qaldırılması gözlənir”
Ötən iki illə müqayisədə bu il neftin qiyməti baxımından daha pozitiv notlarla yadda qaldı. Dünya birjalarında “Brent” markalı xam neftin qiyməti bir barrel üçün son 2 il yeddi ayın maksimumuna çataraq 67 dolları ötdü. Bunun səbəbi kimi isə Liviyada neft boru kəmərinə təşkil edilən hücum göstərilir.
Liviya Milli Neft Şirkətinin məlumatına görə, “Es-Sider” boru kəmərinə hücumla əlaqədar xətdən neft tədarükü 70-100 min barrel azalıb. Hazırda “Brent” neftinin bir barreli Londonun ICE birjasında 66,88 dollardan, “Layt” nefti isə Nyu-Yorkun NYMEX birjasında 59,87 dollardan alıcı axtarır.
Məlumat üçün qeyd edək ki, “Brent”in qiyməti sonuncu dəfə 2015-ci il mayın 18-də 67 dollardan baha satılıb. Göründüyü kimi, bu il neftin qiymətinin artmasında iqtisadi amillərlə yanaşı, siyasi amillər, xüsusən Yaxın Şərqdə münaqişə ocaqlarının yaranması və neft hasil edən ölkələrin yaşadıqları siyasi böhranlar rol oynadı.
Ancaq o da var ki, dünya iqtisadiyyatında bu il ərzində müsbətə doğru çox böyük dəyişikliklər baş verdi. Əvvəlki ildə dünya iqtisadiyyatının aparıcı ölkələrindən yalnız ABŞ-da vəziyyət yaxşı idi, Avropa Birliyi ölkələrində və Çində isə iqtisadi artım geriləyirdi. Bu da Amerika valyutası olan dolların möhkəmlənməsinə əlavə təsir edirdi. Bunun müqabilində isə neft də dəyərdən düşürdü. Yəni tələbat az təşkil edirdi, üstəgəl dollar dəyərə minirdi. Lakin bu faktorlar 2016-cı ilin ikinci yarısından etibarən yumşalmağa başladı.
Bu arada qonşu Rusiya neftin büdcə qiymətinə dəyişiklik etmək qərarına gəlib. Belə ki, gələn il Rusiya büdcəsində neftin bir barreli 55 dollardan götürüləcək. Halbuki, bundan əvvəl 45 dollar nəzərdə tutulmuşdu. Azərbaycanın 2018-ci il dövlət büdcəsində neftin 1 barreli 45 dollardan götürülüb. Neftin dünya bazarında qiyməti sabit qalarsa, buna yenidən baxıla bilərmi? Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirli bunu istisna etmədi: “Məsələ ondadır ki, bir sıra amillər gələn il neftin dünya bazarındakı qiymətinin baha olacağından xəbər verir. Ona görə ki, dünyada müşahidə olunan iqtisadi canlanma neftə olan tələbatı artırır. Bu il ötən illə müqayisədə neftin ortalama qiyməti 30 faizədək artıb. Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr neftin dünya bazarındakı qiymətinə öz təsirini göstərib. Digər tərəfdən, bu il neftin qiymətinin artımı OPEC və onu dəstəkləyən ölkələrin neft hasilatını azaltması ilə bağlıdır. Nəticədə isə neft ehtiyatlarının, xüsusən də bunker neftinin il ərzində 200 milyon barrel azalması bazara öz təsirini göstərib. Bu amil neftin qiymətinin 30 faiz bahalaşmasına səbəb olub. Ümumiyyətlə, neftin qiyməti bir çox amillərdən asılıdır və müxtəlif zaman kəsiyində qiymətlər dəyişə bilər. Əsas göstərici illik göstəricidir. Neftin qiymətlərini irəli aparan əsas göstərici neftə olan tələbatdan asılıdır. Bütün proqnozlar da bu tələbat üzrə müəyyən edilir. Qarşıdakı illərdə cari və ötən illə müqayisədə dünya iqtisadiyyatının artım tempi daha yüksək olacaq. İqtisadiyyatda artım varsa, bu artım hər hansı enerjinin hesabına baş verməlidir. Bu baxımdan hesab edirəm ki, Azərbaycan da neftin büdcədəki qiymətinə yenidən baxıb bunu 55 dollara qədər artıra bilər və bu ehtimal böyükdür. Ən azından neftin büdcə qiymətinin 50 dollar səviyyəsinə qaldırılması gözlənir. Hesab edirəm ki, burada hansısa risqdən söhbət gedə bilməz. Ona görə ki, qiymətlərin kəskin ucuzlaşacağı gözlənilmir. Çünki bunun üçün elə bir iqtisadi əsas yoxdur. O zaman qiymətlərə yenidən baxıla bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
