Bu gün dünya iqtisadiyyatı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən məsələlərdən biri, heç şübhəsiz, neftin qiyməti ilə bağlıdır. Çünki qlobal iqtisadiyyatın artımına bu amilin birbaşa təsir göstərməsi ötən dövr ərzində əyani şəkildə öz təsdiqini tapdı.
Real vəziyyətin təhlili isə gələn il ərzində neftin qiymətində qiymət dəyişikliklərinin dinamik olacağını göstərir. Elə indinin özündə də neftin qiymətində nəzərəçarpacaq artımlar yaşanır. Belə ki, Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,01 dollar bahalaşaraq 65,26 dollar, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Layt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,06 dollar artaraq 58,53 dollar təşkil edib.
Dünya birjalarında Azərbaycan neftinin də qiyməti bahalaşıb. Son məlumatlara əsasən, “AzəriLayt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti dəyişməyərək 66,37 dollara bərabər olub. Gələn il ərzində qiymət yüksəlişinin davam etməsi pronozlaşdırılır. İraqın neft sənayesi naziri Cabbar Əli əl-Layibi bu xüsusda qeyd edir: “2018-ci ilin ilk rübündə neft bazarında tələb-təklif tarazlığı yaranacağına dair optimist fikirdəyik və bu, neftin qiymətini yüksəldəcək”. O bildirib ki, qlobal neft ehtiyatları məqbul səviyyədə azalıb və 2018-ci ildə neftin qiymətinin əhəmiyyətli dərəcədə artacağına dair müsbət əlamətlər var: “Mən gələn ilin birinci rübündə tələb-təklif arasında balansın yaranacağı və bunun da neftin qiymətinin artmasına müsbət təsir göstərəcəyi məsələsində optimistəm”. Rusiyanın TASS agentliyinin analitiklər arasında apardığı sorğunun da nəticələri qiymətlərdə əhəmiyyətli yüksəliş olacağını göstərir. Sorğuda iştirak edən ekspertlərin fikrincə, 2018-ci ildə neft 60 dollardan baha satılacaq, bəzi hallarda isə qiymət 70 dollara qədər yüksələcək.
"Fitch" beynəlxalq reytinq agentliyinin korporativ maliyyə üzrə baş direktoru Maksim Edelsona görə, 2018-ci ildə ABŞ-ın neft hasilatı 10,3 milyon barrelə qədər yüksələrək rekord müəyyənləşdirə bilər. Bununla yanaşı, Braziliya və Kanadada hasilatın 2018-ci ildə artması gözlənir. Edelson qeyd edib ki, agentliyin proqnozlarına görə, 2018-ci ildə inkişaf etmiş ölkələrin neft ehtiyatları 2017-ci illə müqayisədə 1,5% və ya 43 milyon barrel arta bilər. Bununla belə o, qiymətlərin artmaqda davam edəcəyini, buna neftə tələbin artmasının səbəb olacağını bildirir.
“Longview Economics” araşdırma şirkətinin direktoru Harri Kolvin isə bildirir: “Qarşıdakı üç aylıq müddətdə neftin qiymətində daha çox bahalaşma yaşana bilər. Orta Şərqdə təzyiqin yüksəldiyinin şahid ola bilərik. Bu səbəblə qarşıdakı altı aylıq müddətdə neftin qiyməti daha çox artmaq iqtidarındadır”. “PVM Oil Associates”in analitiki Stefen Brennok isə bildirib: “2018-ci ilin ilk rübündə neftin qiymətini formalaşdıran əsas faktor geosiyasi proseslər olacaq. İran və Səudiyyə Ərəbistanı arasında artan gərginlik, eləcə də dünyanın ən böyük neft ehtiyatlarına sahib olan Venesueladakı durum neft bazarında qiymət şoku yarada biləcək”.
Rusiya Mərkəzi Bankı 2018-ci ilin baza ssenarisində neftin qiyməti üzrə proqnozunu 44 dollardan 55 dollardək artırıb. Bankın sədri Elvira Nabiullina bununla bağlı bildirib: “Biz baza ssenarisində 2018-ci il üzrə neftin qiymətini qaldırmışıq. OPEK-in son vaxtlar əldə etdiyi razılığı nəzərə alaraq, gələn il neftin qiyməti üzrə proqnozu 44 dollar əvəzinə bu ilin orta göstəricisinə yaxın - 55 dollara qədər artırmışıq. Bununla belə, ortamüddətli perspektivdə mühafizəkar yanaşmadan imtina etmək üçün əsasımız yoxdur”.
Onu da bildirək ki, OPEK və bəzi qeyri-OPEK ölkələrinin işbirliyi ilə neftin qiyməti 2015-ci ildən etibarən indiyədək təxminən 2,5 dəfə artaraq 65 dollara yüksəlib. OPEK-in ötən ay keçirilən iclasında neft hasilatının azaldılmasına dair OPEK+ sazişinin müddətinin 2018-ci ilin sonuna qədər uzadılması qərara alınıb. Elə bu da neftin qiymətinin artmasına mühüm təkan verib. Bu durumda dünyanın qabaqcıl investisiya banklarından olan “Goldman Sachs” 2018-ci ildə neftin qiymətinin 62 dollar ətrafında olacağını proqnozlaşdırır. Qeyd edilən qiymətlər bir çox hasilatçılar, o cümlədən Azərbaycan üçün sərfəlidir. Belə ki, gələn ilin dövlət büdcəsində neftin qiyməti 45 dollardan götürülüb. Amma görünən odur ki, gələn il qiymətlər nəzərdə tutulduğundan yüksək olacaq. Bu vəziyyətdə ölkə neft satışından daha çox gəlir əldə edəcək. Bu da, öz növbəsində, iqtisadi aktivlik səviyyəsini daha da yüksəldəcək faktorlardan sayılır. Eyni zamanda neft gəlirlərinin dinamik artımı ölkədə yeni genişmiqyaslı infrastruktur layihələrinin də həyata keçirilməsinə imkan verir.
Tahir TAĞIYEV
