İlham Şaban: “2020-ci ildə bu, 1 milyard dollara qədər artacaq”
2017-ci il dekabrın 1-nə olan vəziyyətə görə, Azərbaycan Respublikas Dövlət Neft Fondu (ARDNF) bütün dövr ərzində 137,22 milyard dollar həcmində gəlir əldə edib. ARDNF-in gəlirləri həm investisiya fəaliyyəti, həm də neft və qaz satışından daxil olan gəlirlər hesabına formalaşır. Daxil olan gəlirlərin 132,42 milyard dolları mənfəət neftinin və qazın satışından, 4,8 milyard dolları isə aktivlərin idarə olunmasından əldə olunub.
Neft Fondunun ümumi xərcləri 100,4 milyard dollar təşkil edir. Qeyd edək ki, ARDNF 1999-cu ildə yaradılıb və o zaman aktivləri 271 milyon dollar təşkil edib. 2017-ci il 1 oktyabr tarixinə ARDNF-in aktivləri 2017-ci ilin əvvəlinə nisbətən 8,67 faiz (33,147 milyard dollar) artıb və 36,02 milyard dollar təşkil edib. Neft Fondunun nizamnaməsinə əsasən, fondun resursları strateji əhəmiyyətli infrastruktur obyektlərinin tikintisi və yenidən qurulması, eləcə də mühüm milli problemlərin həlli üçün istifadə edilə bilər.
Müşahidələr göstərir ki, ilin sonuna qədər neft-qaz satışından əldə olunacaq vəsaitlərin həcmi daha da artacaq. Bunu bir sıra faktorlar şərtləndirir.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, indiyə qədər neft aktivlərinin idarə olunmasından əldə olunan 4,8 milyard dollar nə dərəcədə səmərəli sayıla bilər? Ekspertlərin bununla bağlı dəyərləndirməsi necədir?
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban buna bir neçə prizmadan yanaşdı: “Ümumi dinamikaya baxsaq görərik ki, aktivlərin idarə olunmasından əldə olunan gəlir ildən-ilə artır. Bu ilin sonuna qədər bu, 600 milyon dollardan çox olacaq. Ötən il isə aktivlərin idarə olunmasından əldə olunan gəlir 500 milyon dollardan artıq idi. Deməyim odir ki, aktivlərin idarə olunmasından əldə olunan gəlir ildən-ilə artır. 2020-ci ildə bu, 1 milyard dollara qədər artacaq. Ümumən götürəndə bəlkə də bu elə də böyük rəqəm deyil. Çünki Norveç Neft Fondu idarəetmədən daha çox gəlir əldə edib. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, 2014-cü ilə qədər Neft Fondunun gəlirlərinin idarə olunmasına konservativ yanaşma olub. Ancaq 2014-cü ildə neft ucuzlaşmağa başlayandan sonra yanaşma dəyişdi. Norveçdə Neft Fondunun aktivlərinin 60 faizi aksiyalara yerləşdirilib. Bu aksiyaların 20 faizində azalma olubsa, 40 faizi gəlir gətirib. Bizdə isə gəlirlərin 5 faizi ötən 5 il ərzində qiymətli metallara sərf olundu. Yəni Neft Fondunun vəsaiti hesabına 30 ton qızıl aldıq. Ondan sonra da 1 milyard dollara qədər vəsait daşınmaz əmlaka yönəldildi. Deməyim odur ki, bizdə səhmlərə vəsait xərclənmir. Ancaq məhz 2017-ci ildən Neft Fondu bu sahəyə diqqət ayırmağa başladı. Bunun nəticəsində də idarəetmədən əldə olunan vəsait artmağa başladı. Bir məqamı da qeyd etmək istəyirəm ki, get-gedə Neft Fondu bu məsələdə təcrübə qazanmağa başlayıb. Təcrübə də hər şeydən vacib elementdir. Məsələn, Norveç neft aktivlərinin idarə olunmasından 1 ildə 90 milyard dollar ziyana düşdü. Ancaq üstündən 2 il keçəndən sonra 150 milyard dollar qazanmışdı. O baxımdan hesab edirəm ki, bir neçə ildən sonra neft gəlirlərimiz azaldığı zaman, aktivlərin idarə edilməsindən əldə olunan gəlirlər daha da artmağa doğru gedəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
