Neft bazarında son vəziyyətin təhlili gələn il üçün bu məhsulun qiymətinin minimal həddinin 60 dollar olacağını göstərir. Belə vəziyyət isə Azərbaycan üçün sərfəli sayılır. O səbəbdən ki, gələn il ölkəmizdə neftin bir barrelinin qiyməti büdcədə 45 dolladan götürülüb. Belə vəziyyətdə gələn il Azərbaycanın neft satışından nəzərdə tutulduğundan daha çox qazang əldə etməsi gözlənir.
İndilikdə isə neftin qiymətinin yüksək həddə qalması üçün yeni addımların atılması proqnozlaşdırılır. Söhbət neft hasilatının sabit saxlanması üçün əldə olunan razılığın gələn ildən sonrakı dövrü də əhatə edə bilməsindən gedir. Rusiyanın ən böyük neft istehsalçısı olan “Rosneft” şirkətinin birinci vitse-prezidenti Pavel Fyodorov da vurğulayır ki, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatı (OPEK) və kartelə daxil olmayan ölkələrlə əldə olunan neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddəti 2018-ci ildən sonrakı dövrü də əhatə edə bilər. O bildirib ki, 2018-ci ildən sonrakı dövrdə neft istehsalının azaldılması ilə bağlı qlobal sazişin müddəti daha da uzadıla bilər.
Xatırladaq ki, bu il noyabrın 30-da Vyanada baş tutan OPEK Nazirlər Şurasının 173-cü və OPEK+ ölkələrinin 3-cü iclasları çərçivəsində neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin daha 9 ay - 2018-ci ilin sonunadək uzadılması barədə qərar qəbul olunub. OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin bu yeni razılaşmasına Azərbaycan da qoşulub. Yaranmış vəziyyətdə beynəlxalq maliyyə qurumları neftin qiymətinin yükslməsinin qaçılmaz olduğunu bildirir. Məsələn, dünyanın qabaqcıl investisiya banklarından olan “Goldman Sachs” 2018-ci il üçün neft qiymətinə dair proqnozunu artırıb. Qurum gələn il üçün “Brent” markalı xam neftin bir barrelinin qiymətinə dair proqnozunu 58 dollardan 62 dollara qaldırıb. Bank “Layt” markalı xam neftin 2018-ci il üçün qiymətinə dair proqnozunu isə 55 dollardan 57,5 dollara yüksəldib. Bu qiymətlər özünü doğrultsa, Azərbaycan neftinin qiyməti ən azı 65 dollar olacaq. Çünki Azərbaycan nefti keyfiyyətinə görə “Brent” markalı xam neftdən daim baha satılır.
“Goldman Sachs” isə neftin qiymət artımını qlobal ehtiyatların azalması, Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanının neft hasilatının azaldılmasına dair sazişə sadiqliyi ilə əlaqələndirir: “Risqlər davam edir və bu risqlərin 2018-ci ildə artmasını gözləyirik. Çünki tələbat bizim optimist proqnozlarımızdan yuxarıdır”. “Moody's” beynəlxalq reytinq agentliyi də OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin neft hasilatının azaldılması üzrə sazişin müddətini gələn ilin sonunadək uzatmaları fonunda neftin orta müddətli qiymətinin 60 dollar təşkil edəcəyini bildirib. “Moody's”ə görə, son dövrdə neftin bahalaşan qiyməti qlobal iqtisadi artım proqnozları, neft istehsalının azaldılması və artan geosiyasi risklərdən bəhrələnir. Lakin “qara qızıl”ın qiymətinin yüksəlməsi fonunda, istehlakın aşağı olması ehtimalı da daxil olmaqla, risqlər hələ də davam edir. Malayziyanın milli neft şirkəti “Petronas”ın 2018-2020-ci illəri əhatə edən hesabatında deyilir ki, gələn il xam neftin bir barrelinin qiyməti 50-60 dollar arasında dəyişəcək: “Ötən ilin noyabrından başlayaraq neftin qiyməti xeyli dərəcədə yaxşılaşıb. Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına üzv və kartelə daxil olmayan ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair saziş bu prosesdə əhəmiyyətli rol oynayıb”.
Bütün bunlar neft gəlirlərimizin gələn il ərzində yüksək olacağını göstərir. Belə vəziyyətdə Azərbaycanda iqtisadi artım səviyyəsinin də yüksək olması proqnozlaşdırılır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) ölkəmizdə 2018-ci il üzrə iqtisadi artımı 2 faiz səviyyəsində proqnozlaşdırır, ortamüddətli dövr ərzində isə qaz yataqlarının işlənməsinə başlandıqdan sonra bunun 3,5-4 faiz arasında olması planlaşdırılır. Qurumun açıqlamasında qeyd edilir ki, fəal makroiqtisadi siyasət və daha üstün neft qiymətləri sayəsində iqtisadiyyat 2017-ci ildə stabilləşib. Qeyri-neft iqtisadiyyatı əsasən xidmət və kənd təsərrüfatı sektorlarının canlanması nəticəsində artmağa başlayıb: "Yaxın gələcək üzrə iqtisadi artım perspektivi müsbətdir. 2018-ci ildə dövlət investisiya xərclərinin və sosial xərclərin artdığı şəraitdə qeyri-neft sektorunun 4 faiz yüksəlməsi gözlənir. Ümumiyyətlə, 2018-ci il üzrə iqtisadi artım 2 faiz səviyyəsində proqnozlaşdırılır, ortamüddətli dövr ərzində isə, qaz yataqlarının işlənməsinə başlandıqdan sonra bunun 3,5-4 faiz arasında olması planlaşdırılır".
Qeyd edək ki, son bir həftə ərzində Dünya Bankı, eləcə də Beynəlxalq Valyuta Fondu tərəfindən Azərbaycanda aparılan iqtisadi islahatlar yüksək qiymətləndirilib və sözügedən islahatların artıq real nəticələr verdiyi qeyd olunub. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin icraçı direktoru Vüsal Qasımlı bildirir ki, hər iki mötəbər qurumun rəyinə görə, 2017-ci il Azərbaycanda iqtisadi islahatlar nəticəsində sabitləşdirici il olub. Belə ki, respublikanın qeyri-neft iqtisadiyyatı sahəsində 2 faiz, kənd təsərrüfatında isə 4 faiz artıma nail olunub. Ölkənin valyuta ehtiyatları kəskin şəkildə artıb, milli valyutanın sabitliyi təmin edilib.
V.Qasımlı əlavə edib ki, hətta neft gəlirlərinin azalmasına baxmayaraq, 2018-ci ildə ölkədə 2 faizlik iqtisadi artım proqnozlaşdırılır: “Ümumilikdə isə qeyri-neft sektorunda iqtisadi artım 4 faiz olacaq ki, bu da dünya səviyyəsində yüksək göstəricidir. Bütün bunlar Azərbaycanda davamlı inkişafın təmin edilməsinin bariz nümunəsidir”.
Tahir TAĞIYEV
