“İranın təklifi bizim üçün sərfəli deyil”
Azərbaycanla İran elektrik enerjisi, neft və təbii qazın alış-verişini cənub qonşumuzun birjası üzərindən həyata keçirə bilər. Xəbər verildiyi kimi, mətbuata açıqlamasında belə bir təkliflə İranın Qiymətli Kağızlar və Birja Təşkilatının sədri Şapur Məhəmmədi çıxış edib. Ş.Məhəmmədi sözügedən məsələ ilə əlaqədar vurğulayıb ki, bununla bağlı İran Azərbaycanla anlaşma memorandumu imzalamaq niyyətindədir.
O belə bir təklifin irəli sürülməsini bir sıra arqumentlərlə əsaslandırmağa çalışıb. Ş.Məhəmmədi hesab edir ki, İranla Azərbaycan adıçəkilən sahədə əməkdaşlıq edə bilər: “Biz bu sahədə əməkdaşlıq edə bilərik. Ona görə ki, hər iki ölkə üçün enerji daşıyıcılarının qiyməti çox önəmlidir. Bu sahədə əməkdaşlıq çox faydalı olacaq. Biz anlaşma memorandumunun imzalanmasının tərəfdarıyıq. Bu anlaşma memorandumu ilə iki ölkə arasında elektrik enerjisi, neft və təbii qazın alış-verişi enerji birjasında baş tutacaq. Hazırda Tehranda enerji birjası fəaliyyət göstərir və biz bu birja vasitəsilə Azərbaycan tərəfi ilə əməkdaşlıq etməyə hazırıq”.
Ümümilikdə, Azərbaycanla İranın elektrik enerjisi, neft və təbii qazın alış-verişini cənub qonşumuzun birjası üzərindən həyata keçirməsi nə dərəcədə mümkündür? Ekspertlər bu təklifə necə yanaşırlar?
Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban İran tərəfinin sözügedən təklifini məqsədəuyğun saymadı. O bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Məsələ ondadır ki, Azərbaycan öz neftini 1998-ci ilin martından ixrac etməyə başlayıb. Söhbət müstəqillik dövründə imzalanan “Əsrin kontraktı” sazişindən sonra hasil edilən neftin ixracından gedir. O zamandan neftin satışı terminallarda həyata keçirilir. Yəni biz indiyə qədər öz neftimizi Novorosiysk, Supsa və Ceyhan limanlarında alıcılara təklif edirik. Həmçinin, plat qiymətləri ilə nefti həmin limanlarda satırıq. Özü də satış günü qiymətlərə müvafiq olaraq neft ixrac olunur. Yəni Azərbaycan nefti heç vaxt birjalarda nə katirovka kimi çıxarılıb, nə də ki birjalara görə qiyməti müəyyən edilib. Nəyə görə? Ona görə ki, birja qiymətləri fyuçers qiymətləridir. Yəni 45 gündən sonrakı müqavilə qiymətləridir. Bu o deməkdir ki, 45 gündən başlayaraq beş il müddətinədək müxtəlif zamanlara nəyisə satmaq olar. Bu həm də o deməkdir ki, qiymətlər tələb-təklif əsasında müəyyənləşir. Azərbaycan üçün bu sərfəli deyil. Ona görə ki, bazara çox böyük həcmdə neft çıxarmır. O üzdən, belə bir risqə getməyə dəyməz. Belə olan halda, nefti yerindəcə satmaq bizim üçün daha sərfəlidir. Hesab edirəm ki, İranın birjalarla bağlı təklifi elə təklif olaraq da qalacaq. Çünki sözügedən variantdan istifadə olunması Azərbaycan üçün sərfəli deyil. Sərfəli olmadığı üçün də düşünmürəm ki, Azərbaycan haçansa buna getsin. İndiki şəraitdə Azərbaycana nefti yerindəcə alıcıya satmaq daha sərfəlidir. Birja üzərindən belə əməliyyatların aparılması Azərbaycan üçün məqbul variant sayılmır. Fikrimcə, sözügedən amillər bundan sonra da nəzərə alınacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
