Neft hasilatının azaldılmasına dair OPEK və qeyri-OPEK ölkələri arasında əldə edilmiş razılaşmanın müddətinin daha doqquz ay, yəni 2018-ci ilin sonunadək uzadılması artıq enerji bazarında özünü hiss etdirməyə başlayıb, Belə ki, neftin qiymətində yenidən yüksəlişlər qeydə alınır. Azərbaycan neftinin barreli isə artıq 65 dollardan baha satılır.
Ekspertlər bildirir ki, hansısa siyasi müdaxilə olmasa, qiymətlər ilin sonuna kimi 70 dollarlıq həddə çata bilər. Bu qiymət əksər neft hasilatçıları üçün məqbuldur. Azərbycan üçün isə belə vəziyyət neft satışından daha böyük gəlirlər əldə olunması deməkdir. Bir daha xatırladaq ki, gələn il üçün neftin büdcə qiyməti 45 dollardan götürülüb. Amma qiymətlər 65-70 dollar intervalında olduğu halda gələn il üçün Azərbaycan neft satışından əlavə yüz milyonlarla dollar əldə edəcək.
Ekspertlər bildirir ki, OPEK+ ölkələri nazirlərinin hasialtla bağlı qərarları fonunda neftin qiymətində enmə ehtimalları əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Xatırladaq ki. nazirlərin Vyanada baş tutan görüşündən sonra 14 OPEK və 10 qeyri-OPEK ölkəsinin yaydığı “Əməkdaşlıq haqqında bəyannamə”yə əsasən, hasilatda dəyişiklik edilməsi məsələsinə növbəti ilin iyununda yenidən baxılacaq. OPEK-in üzvü olan İran, İraq və Anqolanın neft nazirləri də mətbuat üçün verdikləri açıqlamalarda hasilatda dəyişiklik ehtiyacını müəyyənləşdirmək üçün gələn ilin iyununda keçiriləcək OPEK ölkələri nazirlərinin iclasında hazırki sazişin inkişaf etdirilməsinə tərəfdar olduqlarını bildiriblər. Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və təbii sərvətlər naziri və OPEK Konfransının prezidenti Xalid Əbdüləziz Əl Falih isə bildirib ki, müvafiq dəyərləndirmə prosesindən sonra sazişə xitam verilməsinə baxılacaq: “Biz sazişə son vermək istəsək, bunu mərhələli şəkildə edəcəyik”.
İclasda iştirak edən dünyanın əsas neft ixracatçısı 24 ölkənin nümayəndələri bundan sonra da gündəlik neft hasilatının 1,8 milyon barrel endirilmiş səviyyədə saxlanması barədə razılaşıb. Bununla da dünya bazarlarında xam neftə olan tələb və təklif arasında tarazlığın qorunub saxlanacağına ümid bəslənir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin hesablamalarına görə, ötən il bütün dünya üzrə gündəlik 94 milyon barrel neft hasil edilib. Bu ilin əvvəlindən qüvvədə olan saziş sayəsində dünya bazarlarında “qara qızıl” rezervləri yarıyadək azalıb. Proses davam edərsə, neftin qiymətində yüksəliş daha sürətlə gedə və hətta ilin ortalarında yenidən 100 dollarlıq həddə yüksələ bilər. Xatırladaq ki, son Vyana görüşündə ilk dəfə olaraq kartelə üzv olan Liviya və Nigeriya da hasilatın azaldılması prosesinə qoşulub. Onlar gündəlik neft hasilatını 2017-ci ildəki səviyyədən artırmamaq barədə öhdəlik götürüblər. Bu da qiymət artımı ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir.
Bu arada xatırladaq ki, OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin bu yeni razılaşmasına Azərbaycan da qoşulub. Energetika naziri Pərviz Şahbazov tədbirdə çıxışında yeni ölkələrin iştirakını təqdir edərək, bunu prosesin irəli aparılması üçün mühüm addım adlandırıb. Pərviz Şahbazov OPEK çərçivəsində irəli sürülən təşəbbüslərə ilk vaxtdan qoşulan Azərbaycanın gündəlik hasilatı 35 min barrel azaltmaqla bağlı üzərinə götürdüyü öhdəliyi tam yerinə yetirdiyini diqqətə çatdırıb: “Azərbaycan dövləti olaraq mövqeyimiz bundan ibarətdir ki, hasilatın azaldılması ilə bağlı sazişin gələn ilin sonuna kimi uzadılması məqsədəuyğundur və belə bir qərar neft bazarında əldə etdiyimiz nailiyyətləri uzunmüddətli etməklə daha da möhkəmləndirə bilər”. Görüşün yekununda OPEC və təşkilata daxil olmayan ölkələr “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi”nə imza atıb. Azərbaycan da OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin bu növbəti anlaşmasını ölkənin maraqlarına uyğun hesab edərək, öz dəstəyini ifadə edib.
Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və təbii sərvətlər naziri Xalid Əbdüləziz Əl Falih də Azərbaycan kimi qeyri-OPEK ölkələrinin hasilatğa bağı mövqeyini yüksək qiymətləndirdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, qeyri-OPEK ölkələrinin dəstəyi olmasaydı, əldə edilən ümidverici vəziyyətə nail oluna bilinməzdi. Dünya neft bazarlarındakı vəziyyəti şərh edən nazir qeyd edib ki, bu ilin may ayında keçirilən iclas neft hasilatının azaldılması ilə bağlı hələ görüləsi işlərin çox olduğunu göstərib: “Məhz buna görə də həmin iclasda hasilatın azaldılmasına dair əldə edilmiş “Əməkdaşlıq bəyannaməsi”nin daha doqquz ay müddətində uzadılması qərara alınıb. Dünya bazarlarında həmin vaxtdan bəri baş verənlər göstərir ki, müddətin uzadılması barədə qərar düzgün olub. Ciddi rəqəmlər müsbət bazar ab-havanın mövcudluğundan xəbər verir”.
Nazir çıxışında xüsusilə bildirib ki, bu sahədə gələcəkdə də uğurlu fəaliyyəti davam etdirə bilmək üçün OPEK daxilində vəhdəti qoruyub saxlamaq lazımdır. O, bu uğurda qeyri-OPEK ölkələrinin də xüsusi rolunu diqqətə çatdırıb: “Ona görə də biz çalışmalıyıq ki, OPEK və qeyri-OPEK arasındakı əməkdaşlıq çərçivəsini institutlaşdıraq və artıq təməlini qoyduğumuz sağlam bünövrə üzərində inkişafına nail olaq”.
Tahir TAĞIYEV
