Xaricdə daşınmaz əmlak alan soydaşlarımızla bağlı aparılan təhlillər indi Avropa istiqamətində marağın getdikcə daha çox artdığını göstərir. Elə bunun nəticəsidir ki, Avropada əmlak sahibi olan azərbaycanlıların sayı böyük sürətlə artır. Əsas diqqət əvvəlki kimi Çexiya, Bolqarıstan istiqamətindədir. Bunun səbəblərindən biri bu yerlərdə mənzillərin qiymətinin digər Avropa ölkələri ilə müqayisədə daha sərfəli olmasıdır.
Məlumatlara görə, indiyədək yüzlərlə Azərbaycan vətəndaşı Bolqarıstanda müxtəlif növ daşınmaz əmlak əldə edib. Azərbaycanlılar əsasən dənizin kənarında 50-100 kvadratmetrlik mənzillər alır. Çexiyanın məşhur kurort şəhərciyi Karlovı Varıda daşınmaz əmlak sahibi olan Azərbaycan vətəndaşlarının da sayı az deyil. Ümumiyyətlə, Azərbaycan, Ukrayna, Rusiya, Qazaxıstan və Belarusdan olanlar Çexiyadan mənzil alan xaricilər arasında ikinci ən iri qrupu təşkil edir. İngiltərə, Almaniya, İspaniya kimi Avropa ölkələrində də mənzil sahibi olan soydaşlarımızın sayı az deyil. Eyni zamanda, son illər Macarıstan və Polşada da mənzil alanların sayında artımlar var. Kiçik Balkan ölkəsi Monteneqronun Mərkəzi Bankının 2017-ci ilin 10 ayı ərzində ölkədə xarici vətəndaşlar tərəfindən daşınmaz əmlaka qoyulan yatırımlara dair açıqladığı statistika isə azərbaycanlıların bu istiqamətdə də marağının artdığını təsdiq edir. Statistikaya əsasən, bu ilin 10 ayı ərzində Rusiya vətəndaşları Monteneqroda mənzillər, evlər və digər daşınmaz əmlak almaq üçün 35.6 milyon dollar yatırıb. Azərbaycan vətəndaşları isə bu ölkədən 45 milyon dollarlıq daşınmaz əmlak alıb. Bu göstərici üzrə liderliyi Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri vətəndaşları tutur, onlar bu məqsədlə 87 milyon avro vəsait xərcləyiblər. Amma əvvəlki kimi soydaşlırımızın ən çox mənzil aldığı ölkə qismində Türkiyə çıxış edir.
Ümumiyyətlə, hər il azərbaycanlılar Türkiyədə bir neçə min mənzil sahibi olur. Təkcə bu ilin oktyabr ayı ərzində Azərbaycan vətəndaşları burada 278 mənzil alıb. Onlar bu göstərici baxımından Səudiyyə Ərəbistanı vətəndaşları və iraqlılardan sonra üçüncü yerdə qərarlaşıb. Soydaşlarımız oktyabr ayında ən çox daşınmaz əmlakı İstanbul və paytaxt Ankarada alıb. Bodrum, Kəmər və Antalya başda olmaqla, kifayət qədər bahalı mənzillər, villalar alan soydaşlarımız da az deyil. İzmir şəhəri də vətəndaşlarımızın daha çox mənzil aldığı şəhərlər sırasındadır.
Ekspertlər hesab edir ki, azərbaycanlıların Türkiyənin müxtəlif şəhərlərində daşınmaz əmlaka marağının artmasının əsas səbəblərindən biri iqtisadi məsələlərlə bağlıdır. Çünki Türkiyədə mənzillərin qiymətində illik artımlar var. Bu üzdən Türkiyədə alınan mənzilləri müəyyən müddətdən sonra kifayət qədər yüksək məbləğə satmaqla gəlir əldə etmək mümkündür.
Digər tərəfdən, Türkiyədə mənzillərin qiyməti Bakı ilə müqayisədə hələ də elə yüksək deyil. Tədqiqatlar göstərir ki, mənzili alıb sonradan onu kirayə və ya icarəyə verən soydaşlarımızın sayı da kifayət qədərdir. Statistikaya nəzər saldıqda isə o da məlum olur ki, Türkiyədə, xüsusilə də İstanbulda mənzil alan vətəndaşlarımızın əksəriyyəti kommersiya və iqtisadi gəlir əldə etmək məqsədi güdür. Bununla yanaşı, mənzil alanlar arasında övladları Türkiyədə təhsil alan vətəndaşlar da az deyil.
MDB ölkələrində də soydaşalrımızın daşınmaz əmlaka marağı yüksəkdir. Hazırda maraq daha çox, əvvəlki kimi Rusiya, Ukrayna və Moldovayadır. Ukraynada daşınmaz əmlakın qiyməti xüsusilə ucuzdur. Düzdür, Ukraynada, Rusiyada mənzil alanların əksəriyyəti orada çalışan azərbaycanlılar olur. Bir çox hallarda onlar bazarın aktiv iştirakçısına çevrilir və investisiya yerləşdirmək məqsədilə daşınmaz əmlak alırlar. Vətəndaşlarımız prosesi hüquqi, həm də fiziki şəxs kimi reallaşdırırlar. Bütün bunlar fonunda ekspertlər də xaricdə daşınmaz əmlak risqlərinin mövcudluğunu istisna etmir. Xüsusilə tikilməkdə olan yaşayış binaları ilə bağlı risqlər yaşanır. Belə ki, bəzən tikinti şirkətləri mənzilin dəyərinin bir hissəsini əvvəlcədən alsalar da, tikintini vaxtında başa çatdıra bilmir. Ya da ümumiyyətlə yarımçıq saxlayırlar. Amma bütün bunlara rəğmən, görünən odur ki, xaricdə mənzil sahibi olan soydaşlarımızın sayı getdikcə artır. Hesab olunur ki, əslində, xaricə daşınmaz əmlak alışı üçün çıxan vəsaitin bir hissəsini daxili bazara yönləndirmək məqbul olardı. Amma bunun üçün tikinti şirkətlərinin sərfəli şərtlərlə satış qiymətləri təklif eğməsi də çox vacibdir. Bu, nəticə etibarı ilə mənzil bazarında aktivliyi daha da artıra bilər.
Tahir TAĞIYEV
