Rəşad Həsənov: "Hazırda ABŞ-da Federal Ehtiyat Sistemi məhz bu istiqamətdə müəyyən addımların atılmasını planlaşdırır"
Bu ilin sonunda dünya yeni qlobal iqtisadi böhranla üz-üzə qala bilər. Bunu "Bloomberg" agentliyinin ekspertləri bildirib. Mütəxəssislərin iddiasına görə, iqtisadi böhranın başlaması üçün artıq bütün əlamətlər görünməkdədir. İyun ayında ABŞ-da kredit kartları üzrə borcların məbləği 1 trilyon dolları ötüb. Bu rəqəm 2008-ci ilin iqtisadi böhranından əvvəlki göstəricidən də böyükdür.
Məlumatda qeyd olunur ki, hazırda hər bir amerikalı ailənin banklara orta hesabla 100 min dollar borcu var. Bu kreditləri hər ay artan faizləri ilə birlikdə ödəmək isə çoxları üçün qeyri-mümkündür.
Sözügedən borclar ABŞ iqtisadiyyatına güclü təzyiq göstərir. Ev əşyalarının satış həcmi 10 faiz azalıb. Son 10 ildə ilk dəfə mağazalarda orta çek məbləği aşağı düşüb. İpoteka və avtomobil kreditləri bazarında tənəzzül yaşanır.
Maraqlıdır ki, bir müddət əvvəl dünya iqtisadiyyatının inkişafı ilə bağlı nikbin fikirlər yayılmışdı. Ötən günlərdə Federal Ehtiyat Sistemi və Avropa Mərkəzi Bankının yaxın zaman üçün makroiqtisadi siyasətinə həsr olunmuş iclasları, demək olar ki, üst-üstə düşüb. Hər iki qurumun qərar və bəyanatları göstərir ki, ABŞ və Avrozona iqtisadiyyatlarında mənfi tendensiyalar həm müşahidə olunmur, həm də gözlənilmir. AMB qərara alıb ki, əsas faiz dərəcələri dəyişməz qalsın, yəni yenidən maliyyələşdirmə faiz dərəcəsi 0 %, borcalmalar üzrə dərəcə 0,25 % və mərkəzləşdirilmiş depozitlər üzrə dərəcə mənfi 0,4 % səviyyəsində saxlanır.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, ilin sonuna dünyanın yeni qlobal iqtisadi böhranla üz-üzə qalma ehtimalı nə dərəcədə realdır?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov növbəti böhranın baş verəcəyi ilə bağlı səslənən fikirləri istisna etdi: "Yaxın zamanlarda qlobal iqtisadi böhranın baş verməsini demək doğru olmazdı. Ona görə ki, həm ABŞ, həm də Avropa İttifaqı iqtisadiyyatlarında müsbət dinamika müşahidə olunur. Ancaq hər zaman iqtisadiyyat üzərində risqlər qalmaqdadır və xüsusilə də kredit balonları bu risqləri formalaşdıran əsas təhlükə mənbəyi hesab olunur. Lakin bu məsələdə təkcə ABŞ-ı götürmək düzgün deyil. Məsələ ondadır ki, Çinin daşınmaz əmlak bazarında da ciddi şişmələr var. Yaxın dövrlərdə bunun həlli ilə bağlı addımlar atılmazsa, iki-üç ildən sonra bu, dünya iqtisadiyyatına öz mənfi təsirini göstərəcək. Hazırda ABŞ-da FES məhz bu istiqamətdə müəyyən addımların atılmasını planlaşdırır. Belə ki, FES böyük ehtimalla ilin sonundan etibarən aktivlərin azaldılmasına başlayacaq. Eyni zamanda, bənzər siyasət Avropa Mərkəzi Bankı tərəfindən də həyata keçiriləcək. İqtisadiyyatın likviditliyini artırmaq məqsədilə AMB tərəfindən həyata keçirilən dəstək mexanizmlərinin müəyyən qədər məhdudlaşdırılması qərarı qəbul ediləcək. Bununla yanaşı, kredit bazarında dövriyyənin həcmini azaltmaq məqsədilə uçot dərəcələrinin artırılması siyasəti başlayıb. ABŞ tərəfindən 2015-ci ilin sonundan artıq bu siyasət həyata keçirilir. Ola bilsin ki, dekabr ayından uçot dərəcəsi yenidən artırılsın. Digər tərəfdən də AMB də uçot dərəcəsini artıracağı ilə bağlı mesajlar verir. Hazırda bu istiqamətdə daha liberal mövqe Yaponiya Mərkəzi Bankı tərəfindən həyata keçirilir. Çin isə ixraca yönəlik siyasət apardığı üçün yuanın məzənnəsini zəiflədir. Ümumi mənzərəyə baxsaq, növbəti böhran risqləri gözlənilmir. Ancaq Tramp hakimiyyətinin nisbətən qeyri-müəyyən siyasət həyata keçirməsi həm qlobal iqtisadiyyat üçün, həm də ABŞ iqtisadiyyatı üçün müəyyən təhlükə mənbəyi hesab oluna bilər. Ancaq, bütün hallarda, yeni bir qlobal böhranın 2020-ci ildən tez başlamayacağını demək mümkündür. Çünki həmin dövr üçün bu arada həyata keçirilən müəyyən önləyici tədbirlər bu böhranı bir neçə il gecikdirə bilər".
Vidadi ORDAHALLI
