Müa­sir Azər­bay­ca­nın iq­ti­sa­diy­ya­tı in­san ka­pi­ta­lı­nın in­ki­şa­fı­na söy­kə­nir...

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Ver­gi­lər Na­zir­li­yi­nin Təd­ris Mər­kə­zi­nin rəi­si Əli Hə­sə­no­vun mü­sa­hi­bə­si:

- Əli mü­əl­lim, öl­kə­miz­də in­san ka­pi­ta­lı­nın in­ki­şa­fı ilə bağ­lı han­sı is­la­hat­lar hə­ya­ta ke­çi­ri­lir?

- Ha­zır­da bü­tün dün­ya­da, o cüm­lə­dən Azər­bay­can­da müa­sir, mo­dern iq­ti­sa­diy­ya­tın ən mü­hüm so­si­al-mə­də­ni ami­li­nə çev­ri­lən in­san ka­pi­ta­lı­nın for­ma­laş­ma­sı­na və in­ki­şa­fı­na xü­su­si diq­qət gös­tə­ri­lir. İn­san ka­pi­ta­lı in­ki­şaf et­miş öl­kə­lə­rin in­di­ki du­ru­mu­nu mü­əy­yən edən amil­dir. Biz də bu­nu nə­zə­rə al­ma­lı­yıq. Bu mə­na­da, öl­kə­miz­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən  so­si­al-iq­ti­sa­di is­la­hat­lar hər bir Azər­bay­can və­tən­da­şı­nın ri­fa­hı­nın yük­səl­dil­mə­si­nə yö­nə­lib.

Öl­kə­miz­də apa­rı­lan uğur­lu iq­ti­sa­di is­la­hat­lar si­ya­sə­ti de­mə­yə əsas ve­rir ki, əl­də olu­nan gə­lir­lə­rin bö­yük his­sə­si təh­si­lə, sə­hiy­yə­yə, ye­ni tex­no­lo­gi­ya­la­rın tət­bi­qi­nə yö­nəl­dil­sin. İn­san ka­pi­ta­lı­nın in­ki­şa­fı Azər­bay­can­da hə­ya­ta ke­çi­ri­lən döv­lət proq­ram­la­rı­nın əsas prio­ri­tet­lə­rin­dən bi­ri­dir. Qeyd edək ki, Av­ra­si­ya İn­san İn­ki­şa­fı Fon­du­nun dün­ya öl­kə­lə­ri­nin in­ki­şa­fın­da in­san ami­li­nə da­ir ha­zır­la­dı­ğı he­sa­bat­da qeyd olu­nur ki, iq­ti­sa­diy­yat­da in­san ka­pi­ta­lı in­sa­na yö­nə­lən in­ves­ti­si­ya­nın həc­mi ilə öl­çü­lür. Dün­ya­da iq­ti­sa­di ar­tı­mın 16 fai­zi fi­zi­ki ka­pi­tal, 20 fai­zi tə­bii eh­ti­yat­lar, 64 fai­zi isə in­san ka­pi­ta­lı he­sa­bı­na əl­də olu­nub. İn­san ka­pi­ta­lı­na yö­nə­lən xərc­lə­rin art­ma­sı nə­ti­cə­də hə­min öl­kə­nin gə­lə­cək­də da­ha da in­ki­şaf et­mə­si­nə sə­bəb olur.

Bir ne­çə il bun­dan əv­vəl key­fiy­yət nə­ti­cə­lə­ri­nə gö­rə dün­ya öl­kə­lə­ri sı­ra­sın­da qa­baq­cıl möv­qe tu­tan, iq­ti­sa­di cə­hət­dən da­ya­nıq­lı təh­sil sis­te­mi ya­rat­maq məq­sə­di­lə döv­lət baş­çı­sı İl­ham Əli­yev tə­rə­fin­dən "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da təh­si­lin in­ki­şa­fı üz­rə Döv­lət Stra­te­gi­ya­sı"nın tət­bi­qi ba­rə­də sə­rən­cam im­za­la­nıb. Sö­zü­ge­dən sə­nəd­də in­san ka­pi­ta­lı­nın in­ki­şa­fı­nın iq­ti­sa­diy­ya­tın qlo­bal sis­te­mə uğur­lu in­teq­ra­si­ya­sı və öl­kə­nin bey­nəl­xalq rə­qa­bət­dən da­ha ef­fekt­li şə­kil­də fay­da­lan­ma­sı pro­se­sin­də ən mü­hüm şərt­lər­dən olan təh­sil sis­te­mi­nin baş­lı­ca və­zi­fə­lə­ri ək­si­ni ta­pıb. Təh­sil sa­hə­si­nə diq­qə­tin ar­tı­rıl­ma­sı öl­kə­də in­san re­surs­la­rı­nın in­ki­şa­fı və iq­ti­sa­diy­ya­tın, o cüm­lə­dən re­gi­on­la­rın yük­sək ix­ti­sas­lı kadr­lar­la tə­min olun­ma­sı ba­xı­mın­dan da­ya­nıq­lı iq­ti­sa­di in­ki­şa­fa xid­mət edə bi­lə­cək təq­di­rə­la­yiq hal­dır. 2016-cı il­də büd­cə­dən təh­si­lə ay­rı­lan xərc­lə­rin həc­mi 2010-cu il­lə mü­qa­yi­sə­də 38 fa­iz ar­tıb. 2016-cı il döv­lət büd­cə­sin­dən mək­tə­bə­qə­dər və ib­ti­dai təh­si­lə 157,4 mil­yon ma­nat, ümu­mi təh­si­lə 940,1 mil­yon ma­nat, ilk tex­ni­ki-pe­şə mək­təb­lə­ri­nə 33,7 mil­yon ma­nat, ali təh­si­lə 37,2 mil­yon ma­nat, or­ta ix­ti­sas təh­si­li­nə 43,6 mil­yon ma­nat, əla­və təh­si­lə 3,6 mil­yon ma­nat və təh­sil sa­hə­sin­də di­gər xid­mət­lə­rə 497,9 mil­yon ma­nat və­sa­it yö­nəl­di­lib. Qlo­bal iq­ti­sa­di böh­ran şə­rai­tin­də döv­lət büd­cə­sin­də gə­lir­lə­ri­mi­zin azal­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, təh­sil sis­te­mi­nin ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si­nə ay­rı­lan və­sai­tin həc­mi ar­tıb. 2017-ci il­də təh­sil xərc­lə­ri üçün döv­lət büd­cə­sin­dən 1859,5 mil­yon ma­nat, - 2016-cı il­lə mü­qa­yi­sə­də 146 mil­yon ma­nat və ya­xud 8,5 fa­iz çox və­sa­it ay­rı­lıb. Döv­lət büd­cə­si xərc­lə­ri­nin tər­ki­bin­də xü­su­si çə­ki­si 11,2 fa­iz təş­kil edən təh­si­lə ay­rıl­mış və­sa­it "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın təh­sil sa­hə­sin­də İs­la­hat Proq­ra­mı"na və "2013-2021-ci il­lər­də Azər­bay­can təh­si­li­nin in­ki­şa­fı üz­rə Mil­li Stra­te­gi­ya"ya uy­ğun ola­raq, təh­sil sis­te­mi­nin in­ki­şa­fı­na yö­nəl­dil­miş döv­lət proq­ram­la­rı­nın və la­yi­hə­lə­rin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­nə, bu sa­hə­də in­fras­truk­tu­run müa­sir tə­ləb­lə­rə uy­ğun qu­rul­ma­sı­na, təh­si­lin məz­mu­nu­nun ye­ni­ləş­mə­si­nə və ye­ni in­for­ma­si­ya-kom­mu­nu­ka­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rı­nın tət­bi­qi­nə ma­liy­yə tə­mi­na­tı ya­ra­da­caq.

- İn­san ka­pi­ta­lı Azər­bay­can döv­lə­ti­nin hə­ya­ta ke­çir­di­yi iq­ti­sa­di stra­te­gi­ya­nın əsas prio­ri­tet­lə­rin­dən­dir. Bu is­ti­qa­mət­də il­kin hə­dəf ola­raq han­sı təd­bir­lər önə çə­ki­lir?

- İn­san ka­pi­ta­lı­nın in­ki­şa­fı­nı gə­lə­cək iq­ti­sa­di stra­te­gi­ya­nın əsas hə­dəf­lə­rin­dən bi­ri ki­mi mü­əy­yən edən Azər­bay­can döv­lə­ti "qa­ra qı­zı­lı" məhz bu is­ti­qa­mə­tə yö­nəl­də­rək, gə­lə­cək mil­li in­ki­şa­fa əsas­lı zə­min ya­ra­dır. İn­no­va­tiv iq­ti­sa­diy­yat­da güc­lü ma­liy­yə­ləş­dir­mə­yə im­kan ve­rən iq­ti­sa­di re­surs­la­rın ol­ma­sı ilə bə­ra­bər, bu sis­te­mi ida­rə edən in­tel­lek­tu­al və tex­no­lo­ji po­ten­sia­la da bö­yük eh­ti­yac var. İn­no­va­si­ya şə­bə­kə­si­nin iş­ti­rak­çı­la­rı­nın sa­yı­nın da­im art­ma­sı, bu­ra ye­ni so­si­al qrup­la­rın cəlb edil­mə­si, in­no­va­si­ya­nın in­ki­şa­fı­na is­ti­qa­mət­lə­nən ins­ti­tu­sio­nal sis­te­min ya­ra­dıl­ma­sı bu sa­hə­də əsas fak­tor­lar­dan­dır. Azər­bay­can­da in­san ka­pi­ta­lı­nın zən­gin el­mi ba­za­ya söy­kən­di­yi­ni nə­zə­rə al­saq, el­mi in­no­va­si­ya­lar sa­hə­si­nə ya­tı­rı­lan ka­pi­ta­lın bö­yük əhə­miy­yət da­şı­dı­ğı­nı yə­qin et­mək olar.

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Pre­zi­den­ti­nin 29 de­kabr 2012-ci il ta­rix­li "Azər­bay­can 2020: gə­lə­cə­yə ba­xış" İn­ki­şaf Kon­sep­si­ya­sın­da da ənə­nə­vi iq­ti­sa­diy­yat­dan "bi­lik iq­ti­sa­diy­ya­tı­na" ke­çi­din əsa­sı­nın qo­yul­ma­sı, bu­nun üçün həl­le­di­ci olan in­san ka­pi­ta­lı­nın adek­vat in­ki­şa­fı ön pla­na çə­ki­lir. Qeyd et­mək la­zım­dır ki, öl­kə­də in­no­va­si­ya si­ya­sə­ti üz­rə əsas stra­te­ji xətt büd­cə si­ya­sə­ti sfe­ra­sın­da in­ki­şaf et­miş öl­kə­lə­rin stan­dart­la­rı­na ke­çi­din tə­min edil­mə­sin­dən iba­rət­dir. Bu o de­mək­dir ki, təh­si­lin ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si sə­viy­yə­si­nin ÜDM-də xü­su­si çə­ki­si­nin 7%, sə­hiy­yə­nin 6%, el­min 3% ol­ma­sı zə­ru­ri­dir. 2016-cı ilin sta­tis­ti­ka­sı­na nə­zər sal­saq gö­rə­rik ki, bu gös­tə­ri­ci­lər Azər­bay­can­da ana­lo­ji ola­raq 2,9%, 1,2% və 0,2% təş­kil edib.

- Ye­ri gəl­miş­kən, bu ya­xın­lar­da Təd­ris Mər­kə­zi 15 il­li­yi­ni qeyd et­di...

- Bil­di­yi­niz ki­mi, Ver­gi­lər Na­zir­li­yi­nin Təd­ris Mər­kə­zi Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti­nin 5 iyun 2002-ci il ta­rix­li Qə­ra­rı ilə ya­ra­dı­lıb. Bu müd­dət ər­zin­də Mər­kəz bö­yük in­ki­şaf yo­lu ke­çib. 2011-ci ilin sen­tyabr ayı­nın 13-də Şa­ma­xı ra­yo­nu­nun Na­ğa­ra­xa­na kən­din­də cə­nab Pre­zi­den­tin şəx­sən iş­ti­ra­kı ilə ye­ni, ən müa­sir stan­dart­la­ra ca­vab ve­rən Təd­ris Mər­kə­zi is­ti­fa­də­yə ve­ri­lib. Son 5 il­də bu təh­sil oca­ğı pe­şə­kar ver­gi or­qa­nı əmək­daş­la­rı­nın ha­zır­lan­ma­sın­da, öl­kə­də ver­gi mü­hi­ti­nin for­ma­laş­ma­sın­da, sa­hib­kar­la­rın ver­gi bi­lik­lə­ri­nin ar­tı­rıl­ma­sın­da mü­hüm rol oy­na­yıb.

İn­san re­surs­la­rı­nın ida­rə edil­mə­si si­ya­sə­ti ver­gi or­qan­la­rı­nın ümu­mi si­ya­sə­ti­nin tər­kib his­sə­si­nə çev­ri­lib. Ver­gi sis­te­min­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən kadr si­ya­sə­ti əmək­daş­la­rın po­ten­sia­lın­dan və təc­rü­bə­sin­dən yal­nız bir struk­tur da­xi­lin­də de­yil, bü­töv­lük­də ver­gi or­qan­la­rı­nın məq­səd­lə­ri üçün sə­mə­rə­li is­ti­fa­də edil­mə­si­nə gə­ti­rib çı­xa­ra­caq. Ha­zır­da Ver­gi­lər Na­zir­li­yin­də "2017-2019-cu il­lər­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın ver­gi or­qan­la­rın­da in­san re­surs­la­rı­nın in­ki­şa­fı Stra­te­gi­ya­sı" ha­zır­la­nır. Stra­te­gi­ya­nın əsas mis­si­ya­sı po­ten­si­al­lı kadr­la­rı ver­gi or­qan­la­rı­na cəlb et­mək və sax­la­maq, on­la­rın bi­lik və ba­ca­rıq­la­rın­dan tə­yi­na­tı üz­rə və məq­səd­yön­lü şə­kil­də is­ti­fa­də et­mək­lə döv­lət ver­gi or­qan­la­rı­nın fəa­liy­yə­tin­də sə­mə­rə­li­li­yin ar­tı­rıl­ma­sın­dan iba­rət­dir. Stra­te­gi­ya­nın uğur­la ic­ra­sı nə­ti­cə­sin­də ver­gi or­qan­la­rı­na kadr­la­rın se­çi­min­də, əmək­daş­la­rın və­zi­fə­də irə­li­lə­mə­sin­də və ya yer­də­yiş­mə­sin­də ver­gi or­qan­la­rı­nın spe­si­fik tə­ləb­lə­ri və kadr­la­rın fər­di gös­tə­ri­ci­lə­ri (bi­lik, ba­ca­rıq və təcr?bə­lə­ri) nə­zə­rə alı­na­caq, ver­gi or­qan­la­rın­da in­san re­surs­la­rı­nın in­ki­şa­fı­na ya­tı­rı­lan in­ves­ti­si­ya­nın yük­sək sə­viy­yə­də ge­ri­yə dö­nü­şü tə­min edi­lə­cək, in­san re­surs­la­rı­nın ida­rə edil­mə­si ins­ti­tut­la­rı (işə qə­bul, və­zi­fə­də irə­li­lə­mə, tə­lim, fəa­liy­yə­tin qiy­mət­lən­di­ril­mə­si, ro­ta­si­ya və di­gər­lə­ri­nin) qar­şı­lıq­lı şə­kil­də sıx əla­qə­lən­di­ri­lə­cək, əmək­daş­la­rın mo­ti­va­si­ya­sı və özü­nü­in­ki­şa­fa hə­və­si ar­tı­rı­la­caq və in­san re­surs­la­rı­nın ida­rə edil­mə­si sa­hə­sin­də möv­cud hü­qu­qi akt­lar sis­tem­ləş­di­ri­lə­cək.

Ha­zır­da Ver­gi­lər Na­zir­li­yi­nin in­san re­surs­la­rı stra­te­gi­ya­sı­nın qar­şı­sın­da du­ran əsas prio­ri­tet­lə­rə kadr­la­rın se­çil­mə­si və yer­ləş­di­ril­mə­sin­də ver­gi or­qan­la­rı­nın spe­si­fik xü­su­siy­yət­lə­ri­nin, ca­ri və pers­pek­tiv hə­dəf­lə­ri­nin nə­zə­rə alın­ma­sı, rəh­bər və­zi­fə­lə­rə kadr­la­rın da­ha plan­lı və sis­tem­li ha­zır­lan­ma­sı, və­zi­fə tu­tan şəxs­lə­rin ida­rə­et­mə sa­hə­sin­də ba­ca­rıq­la­rı­nın ar­tı­rıl­ma­sı, əmək­daş­la­rın fəa­liy­yə­ti­nin qiy­mət­lən­di­ril­mə­si­nin da­ha ob­yek­tiv, hər­tə­rəf­li və nə­ti­cə­yö­nüm­lü apa­rıl­ma­sı, ver­gi or­qan­la­rı əmək­daş­la­rı­nın tə­li­mi­nin on­la­rın fər­di kar­ye­ra in­ki­şa­fı ilə bir­ba­şa əla­qə­lən­di­ril­mə­si, ef­fek­tiv hə­vəs­lən­dir­mə sis­te­mi qur­maq­la pe­şə­kar kadr­la­rın ver­gi or­qan­la­rı­na cəlb edil­mə­si və sax­lan­ma­sı da­xil­dir.

Ba­ki-xe­ber.com