Əkrəm Həsənov: "Qabaqcıl dünya təcrübəsi onu göstərir ki, məqsədli kreditlər verməməlidir"
"Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) tərəfindən banklara kreditlərin verilməsi Qaydaları"nda dəyişikliklər edilib. Dəyişikliyə əsasən, AMB artıq banklara məqsədli kreditlər verə bilməz. Bu barədə AMB-nin İdarə Heyətinin qərarında deyilir. Bu qərar "Azərbaycan Mərkəzi Bankı haqqında" Qanunda dəyişikliklər edilməsi barədə" 2017-ci il 25 aprel tarixli Qanunun tətbiqi haqqında Prezident sərəncamının icrası məqsədilə həyata keçirilib.
Qeyd edək ki, Milli Məclis bu il aprelin 25-də "Azərbaycan Mərkəzi Bankı haqqında" Qanuna dəyişikliklər edilməsi haqqında qanun layihəsini təsdiq edib. Belə ki, kredit təşkilatlarına məqsədli kreditlərin verilməsi maddəsinə dəyişiklik edilib və 49.1-ci maddə ləğv olunub. Dəyişiklikdən əvvəl qanunun 49.1.1 maddəsində deyilirdi ki, Mərkəzi Bank sosial-iqtisadi əhəmiyyətli layihələrin maliyyələşdirilməsi, habelə iqtisadiyyatın real sektoruna maliyyə dəstəyinin təmin edilməsi məqsədilə dövlət zəmanəti əsasında banklara məqsədli kreditlər verə bilər. 49.1.2 maddədə isə qeyd olunurdu ki, məqsədli kredit üzrə borc öhdəliyinin dövlət zəmanəti hesabına həyata keçirilməsi zərurəti yarandıqda və bu öhdəliyin tam və ya bir hissəsinin icrası Mərkəzi Bankın razılığı ilə dövlətin buraxdığı borc qiymətli kağızları ilə həyata keçirildikdə, Mərkəzi Bank, emissiya şərtlərinə uyğun olaraq, həmin qiymətli kağızları ilkin bazarda əldə edir.
Maraqlıdır, bəs ekspertlərin AMB-nin banklara məqsədli kreditlər verməsini dayandırmasına münasibəti necədir?
Sözügedən məsələyə münasibət bildirən bank və maliyyə məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənovun fikrincə, 49-1-ci maddənin ləğvi düzgün addımdır: "Amma bu ümumən MB-nin banklara kredit verməsinin ləğvi demək deyil. Mərkəzi Bank qanuna görə, banklara 2 növ kredit verir. Birincisi, banklara krediti yenidən maliyyələşdirmə qaydasında verir. Yəni MB, sadəcə, banka kredit verir və bank onu kimə, hansı faizlə verəcəyini özü bilir. Bu ləğv edilmir. MB uçot dərəcəsi ilə girov götürərək banka kredit verə bilər. Burada söhbət məhz dövlət zəmanəti ilə məqsədli kreditlərdən gedir. Bu, ikinci növ kreditdir. Məsələn, AZAL-a kredit lazımdır. MB bu krediti Beynəlxalq Banka verir və ona deyir ki, bunu AZAL-a ver. Yəni məqsədli kreditdir. MB birbaşa banklardan başqa heç kəsə kredit verə bilməz. Amma faktiki belə çıxır ki, MB elə krediti AZAL-a verir. Əvvəllər qanunda 49-1-ci maddə yox idi. Bu maddə 2009-cu ildə qanuna daxil edilib. Ona qədər Azərbaycanda MB belə kreditlər vermirdi. Qabaqcıl dünya təcrübəsi onu göstərir ki, Mərkəzi Bank belə kreditlər verməməlidir. Çünki Mərkəzi Bank bu halda kommersiya bankları ilə bərabər, bir növ, bank xidmətləri göstərmiş olur. Halbuki, Mərkəzi Bankın əsas məqsədi gəlir götürmək deyil. Ona görə də aparıcı ölkələrdə belə kreditlər ümumiyyətlə yoxdur".
Vidadi ORDAHALLI
