İsraillə Türkiyə arasında 2017-ci ilin sonuna qədər Avropaya qaz nəql etmək məqsədilə boru kəmərinin tikilməsinə dair razılıq əldə oluna bilər. Türkiyə mətbuatının yazdığına görə, İsrailin milli infrastruktur, energetika və su təchizatı naziri Yuval Ştaynits bu barədə açıqlama verib. Onun sözlərinə görə, bu barədə iki ölkə arasında danışıqlar çoxdan başlayıb və danışıqların 4-cü turunda tərəflər arasında razılıq əldə olunub.
Plana əsasən, boru kəmərinin Leviafan qaz mədənindən başlayaraq Türkiyə sahillərinə qədər irəliləməsi, daha sonra TANAP-a qoşulması nəzərdə tutulur. Layihə 2019-cu ilin sonunda işə salınacaq və kəmər vasitəsilə il ərzində 9 milyard kub qaz ixrac olunacaq. Nazir onu da qeyd edib ki, İsrail Kipr və Yunanıstan üzərindən İtaliyaya ikinci qaz kəmərinin tikintisini də planlaşdırır. Y.Ştaynits iddia edir ki, ölkəsi hər iki kəməri qazla təmin etmək iqtidarındadır.
"Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi regionun ən aktual layihələrindən biridir. "Şahdəniz-2" layihəsi üzrə hasil edilən qaz sualtı boru kəməri ilə Səngəçal Terminalına və daha sonra Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (CQBK), TANAP və TAP vasitəsilə Türkiyə və Avropa bazarlarına çatdırılacaq. Layihə Gürcüstan və Türkiyə ilə birlikdə Avropa ölkələrinin davamlı enerji təhlükəsizliyi ilə əlaqədar strateji maraqlarına xidmət edəcək. Türkiyəyə ilk qaz ixracı 2018-ci ildə, Avropaya isə 2020-ci ildə planlaşdırılır.
Məlumat üçün qeyd edək ki, İsrailin Hayfa şəhərindən 130 km aralıda, Aralıq dənizinin şelfində yerləşən Leviafan yatağı 2010-cu ildə kəşf olunub. Yatağın ehtiyatları 500-600 mlrd. kubmetr həcmində qiymətləndirilir.
Bütün hallarda, İsrailin TANAP-a qoşulmasının nə kimi əhəmiyyəti olacaq? Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın sözlərinə görə, İsrail qazının Avropa bazarına çıxarılması üçün ən optimal variant TANAP kəməridir: "2012-ci ildə Azərbaycanla Türkiyə TANAP-ın bünövrəsini qoyarkən elan etmişdilər ki, yeni tikiləcək kəmər üçüncü ölkələr üçün açıq infrastruktur olacaq. Nəyə görə? Çünki Azərbaycan və Türkiyə daim həm konfranslarda, həm beynəlxalq görüşlərdə vurğulayıblar ki, bu infrastruktur regionun bütün ölkələrinin faydalanmasına xidmət edəcək bir infrastrukturdur. Bütün ölkələr faydalanırsa, bu gələcəkdə həmin bölgələrin iqtisadi inkişafına və əminəmanlığın təmin olunmasına xidmət edən funksiyanı icra edəcək. Buna Bakı-Tiflis-Ceyhan kəmərini misal çəkirdilər. Qeyd edirdilər ki, o zaman 3 ölkə öz səylərini birləşdirmişdisə, indi bundan daha çox ölkə faydalanacaq. İndi də ilk olaraq buna İsrail kimi bir ölkə müsbət reaksiya verir. Yəni öz qaz ehtiyatlarını Türkiyə üzərindən Avropaya daşımaq istədiklərini bəyan ediblər. Təbii ki, Türkiyə üzərindən yeni kəmər də tikmək olar. Ancaq İsrail qazı üçün ən optimal variant onun TANAP-la daşınmasıdır. Çünki TANAP elə layihələndirilib ki, zaman-zaman bu kəmərin buraxılış gücü artırılacaq. Eyni zamanda, bu təkcə Azərbaycan deyil, üçüncü tərəflərin qazını da Avropa bazarına daşımaq üçün imkanlar yaradacaq. Burada bizim xeyrimiz ondan ibarətdir ki, layihəyə daha çox ölkələr cəlb edilir, bu ölkələrin qarşılıqlı iqtisadi əlaqələri genişlənir. Bu ölkələr bir-birinə bağlanır və ən əsası, Azərbaycan, Türkiyə BP həmin layihədən daşıyıcı şirkət olaraq əlavə dividendlər əldə edəcək".
Vidadi ORDAHALLI
