Mənzil-Tikinti Kooperativlərinin (MTK) çoxmərtəbəli binaların idarəçilyində yol verdikləri qüsurlar, həmçinin yığdıqları ödənişlər ətrafında narazılıqlar artır. Qeyd edək ki, bu məsələ artıq parlamentdə də müzakirə predmeti təşkil etməyə başlayıb.
Milli Məclisin deputatı Zahid Oruc parlamentin növbədənkənar plenar iclasında Mənzil Məcəlləsinə dəyişiklik layihəsi müzakirə olunarkən qeyd olunan xüsusda maraqlı fikirlər səsləndirib: "Yeni çoxmərtəbəli binalarda MTK-lar kommunal xərcləri yığır. Elə yerlər var ki, bir mənzil üçün 150-200 manat aylıq pul alınır. Sanki kirayə haqqı ödənilir". O bildirib ki, birbloklu mənzillərdə mühafizəçiyə ehtiyac yoxdur: "Texnologiya inkişaf edib, ona görə də mühafizəçi olmaya da bilər. Lift pulu ilə də bağlı fərqli yanaşma olmalıdır, binanın 16-cı mərtəbəsindəki mənzillə aşağı mərtəbələrdəki mənzillər arasında fərq olmalıdır, bunların pulu eyni ola bilməz. MTK-lar binadakı təmizlik işlərinə baxır, bir də 5-7 ildən bir binanın fasadını yeniləyirlər, əvəzində xeyli pul alınır". Digər deputatlar da MTK-ların sakinlərdən pul yığmasına etiraz edib.
Real vəziyyət göstərir ki, ümumiyyətlə, çoxmərtəbəli bina sakinləri MTK-ların fəaliyyətindən narazıdır. Bu səbəbdən hesab edilir ki, binaların idarəçiliyində artıq yeniliklərin tətbiqi vacibdir. İqtisadçı Vüqar Bayramov da sosial şəbəkələrdə paylaşdığı şərhində göstərir ki, MTK-ların əksəriyyəti son günlər heç bir iqtisadi səbəb olmadan "kommunal pulu" adlandırdıqları aylıq ödənişlərin məbləğini artırıb. Ekspert bildirib ki, bu, bir sıra yeni inşa edilmiş yaşayış binalarında sakinlərlə MTK sahibləri arasında narazılığa səbəb olub: "Hətta bəzi MTK sahibləri "bir az da uzağa gedərək" hər evin kvadrat metri üçün aylıq 1 manat 50 qəpik ödəniş təyin ediblər. Bu isə o deməkdir ki, 130 kvadrat metrlik 3 otaqlı mənzil sahibi ayda 200 manata yaxın "kommunal pulu" ödəməlidir. Bu, əsaslandırılması mümkün olmayan ödəniş məbləğidir".
İqtisadçı MTK-ların bu məbləğdə ödəniş tələb edə bilib-bilməməsi məsələsinə qanunvericiliklə aydınlıq gətirib: "MTK sahibləri birmənalı şəkildə "havadan götürülmüş rəqəmlərə" söykənib aylıq ödəniş tələb edə bilməz. Ümumiyyətlə, MTK sahibləri ayrıca, yəni sakinlərin və ya onların təmsilçilərinin razılığı olmadan sərbəst şəkildə aylıq ödəniş məbləğini müəyyənləşdirmək hüququna malik deyil. Mövcud qanunvericiliyə əsasən, dövlət mənzil fondu üzrə yaşayış sahələrinə görə haqqın miqdarı qanuna görə, özəl mənzil fondu üzrə isə mənzil mülkiyyətçiləri müştərək cəmiyyəti və ya ixtisaslaşmış istehlak kooperativi tərəfindən müəyyən olunur. Yəni MTK sahibləri bina sakinlərinin razılaşmadığı aylıq ödəniş məbləği təyin edə bilməz. Amma problem ondadır ki, indiyədək cəmi 43 Mənzil Mülkiyyətçiləri Müştərək Cəmiyyəti qeydiyyatdan keçib. Deməli, böyük əksəriyyət binalarda belə cəmiyyətlər fəaliyyət göstərmir və deməli, əksər MTK sahibləri özləri şişirdilmiş aylıq ödənişlər müəyyənləşdirir".
V.Bayramov problemi həll etməyin yollarını da göstərib: "Daha məqsədəuyğunu odur ki, kommunal xidmətlərlə təmin edilmiş və tam yaşayışlı binalar daha sadə şərtlərlə dövlət qeydiyyatına alınıb, "kupça" ilə təmin olunsunlar ki, sözügedən tikililərdə belə cəmiyyətləri formalaşdırmaq mümkün olsun. Bununla belə, qanunvericiliklə kommunal xidmətlərlə təmin edilmiş, amma hələlik dövlət qeydiyyatına alınmayan binalar üçün də Mənzil Mülkiyyətçiləri Müştərək Cəmiyyətlərinin yaradılması məcburi hala gətirilə bilər. Digər tərəfdən, əksər MTK sahiblərinin yüksək aylıq ödənişlər müəyyənləşdirdiyini nəzərə alsaq, o zaman Nazirlər Kabineti tərəfindən maksimum aylıq ödənişlərin tətbiq edilməsi məqsədəuyğun olardı. Bu zaman MTK sahibləri istədiyi rəqəmi aylıq ödəniş kimi elan edə biməyəcək. Bütün hallarda, aylıq ödənişlərin əhalinin ödəmə qabiliyyətinə uyğunlaşdırılmasına ehtiyac var. Deməli, aylıq haqların müəyyənləşdirilməsinə nəzarətin gücləndirilməsi olduqca vacibdir. Hüquqi baza və nəzarəti gücləndirməklə bir sıra MTK sahibinin müəyyənləşdirdiyi şişirdilmiş aylıq ödəniş problemini həll etmək mümkündür".
İndilikdə isə problemin daha səmərəli həll yolu kimi hesab edilir ki, Mənzil Mülkiyyətçiləri Müştərək Cəmiyyətlərindən daha geniş istifadə olunsun. Belə cəmiyyətlərin yaradılmasına İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən də dəstək verilir. Hətta nazirlik ölkənin mənzil-kommunal təsərrüfatı sahəsində yeni münasibətlərin təbliği, eləcə də çoxmənzilli binalarda bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə əsaslanan yeni idarəetmə üsullarına keçid istiqamətində maarifləndirmə işləri aparır. Elə Mənzil Mülkiyyətçiləri Müştərək Cəmiyyətlərinin yarıdlması da həmin işlərin nəticəsidir. Həyata keçirilən maarifləndirmə və təbliğat işlərinin nəticəsi olaraq, qeydiyyatdan keçmiş Mənzil Mülkiyyətçiləri Müştərək Cəmiyyətlərinin sayı 43-ə çatıb. Onların idarəçiliyi prosesindən isə bina sakinləri hansısa narazılıqlarının olmadığını bildirir.
Tahir TAĞIYEV
