Vahid Məhərrəmov: "Azərbaycanın torpaq-iqlim şəraiti çoxlu adda və çeşiddə kənd təsərrüfatı məhsulu istehsal etmək imkanı verir"
Aqrar sahənin inkişaf etməsi ilə bağlı son illər müəyyən işlər görülür. Bu istiqamətdə müvafiq sərəncamlar imzalanır və ona uyğun olaraq müvafiq addımlar atılır. Aqrar sahənin inkişafı üçün subsidiyaların əmtəəlik məhsula görə verilməsi təklif olunur. Ekspertlərin fikrincə, subsidiyanın əkin sahəsinin həcminə, doğulan hər baş buzova görə deyil, əmtəəlik məhsula görə verilməsi daha məqsədəuyğundur.
Aqrar sahə üzrə ekspert Vahid Məhərrəmov "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, aqrar sektorun inkişafına dövlət dəstəyi vəziyyətini və sahəyə ayrılan maliyyə resurslarının səmərəliliyini qiymətləndirmək, problemləri müəyyən etmək və həlli üçün alternativ təkliflər paketi hazırlamaq məqsədilə "Aqrar sektorda subsidiyalar siyasəti effektivliyinin artırılması yolları" adlı layihə həyata keçirilib. Layihə sənədində qeyd edilir ki, Azərbaycanda on ildir kənd təsərrüfatının inkişafı məqsədilə subsidiyalar verilir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2007-ci il 23 yanvar tarixli, 1907 nömrəli Sərəncamına uyğun olaraq, hər hektar əkin sahəsinin becərilməsində istifadə edilən yanacağa və motor yağlarına görə büdcə vəsaiti hesabına 40 manat yardımın verilməsi, habelə istehsalçılara satılan mineral gübrələrin dəyərinin orta hesabla 50 faizinin dövlət tərəfindən ödənilməsi, eləcə də buğda, çəltik istehsalının stimullaşdırılması məqsədilə hər hektar üçün əlavə olaraq 40 manat yardımın verilməsi həyata keçirilir: "Lakin apardığımız araşdırmalar göstərir ki, kənd təsərrüfatı sahəsində daha çox məhsul istehsalına nail olmaq üçün subsidiyaların verilməsi mexanizminin təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var. Belə ki, bütün ölkələr kənd təsərrüfatına maliyyə dəstəyini özünəməxsus formada həyata keçirir. Amerika Birləşmiş Ştatlarının Aqrar Departamenti (USDA) kənd təsərrüfatına hər il 25 milyard dollardan çox subsidiya verir. Bazar qiymətlərindən və digər faktorlardan asılı olaraq ayrılan subsidiyaların məbləği ildən-ilə dəyişir. Subsidiya əsasən buğda, qarğıdalı, soya, düyü və pambıq istehsalçıları olan böyük fermer təsərrüfatlarına verilir. Amerika ekspertləri hesab edir ki, hökumət fermerlər üçün bu formada sosial təminat sistemi yarada bilib.
Avstraliya, Kanada, Yeni Zelandiya, Latın Amerikası ölkələrinin əsas prinsipləri kənd təsərrüfatı ticarətinin liberallaşdırılması, birbaşa dövlət dəstəyinin azaldılması, ixrac subsidiyalarının ləğv edilməsidir. Kənd təsərrüfatı məhsulu istehsalına birbaşa subsidiya ayırmayan ölkələrin təcrübəsi isə göstərir ki, subsidiyaların aradan qaldırılması ümumi məhsul istehsalının və məhsuldarlığın artımına səbəb olub. Fermerlər gəlirlərini artırmaq məqsədilə məhsuldarlığı artırmaq, məhsulun maya dəyərini aşağı salmaq haqqında düşündüyü üçün, kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin yaxşılaşmasına nail olub.
Onu da deyim ki, əmtəəlik məhsula görə subsidiya verilməsi praktikası Rusiya Federasiyasının Xantı-Mansiysk muxtar dairəsində bir müddətdir həyata keçirilir. Hökumətin kənd təsərrüfatına dəstəyi subsidiya formasında, istehsal olunan məhsulun həcminə, çəkisinə görə müəyyənləşib. Rusiya hökuməti 22 dekabr 2012-ci il tarixdə qəbul etdiyi qərara əsasən, reəlizə olunmuş 1 litr (kiloqram) əmtəəlik südün istehsal xərcinin bir hissəsini federal büdcə hesabına ödəmək məqsədilə federasiya subyektlərinə subsidiya ayrılmasını nəzərdə tutur. Bir çox vilayətlərdə subsidiyanın miqdarı mövsümlə əlaqədar olaraq hesablanır. Belə ki, Volqoqrad vilayətində iyun-iyul aylarında realizə olunan 1 ton əmtəəlik süd üçün 450 rubldan 1100 rubladək, avqust-noyabr aylarında isə 1000 rubldan 3200 rubladək subsidiya nəzərdə tutulur.
Hesab edirəm ki, Azərbaycanda ümumi əkin sahəsi və məhsul istehsalı az olduğu üçün, subsidiyanın əldə edilən məhsula görə verilməsi məhsuldarlığı stimullaşdırar. Azərbaycan şəraitində subsidiyanın əkin sahəsinin həcminə, doğulan hər baş buzova görə deyil, əmtəəlik məhsula görə verilməsi məqsədəuyğundur. Belə ki, subsidiyanın əmtəəlik məhsula görə verilməsi nəticədə ümumi istehsalın və məhsuldarlığın artımına, əldə olunan məhsulun keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına stimul yaradar. Digər ölkələrdən fərqli olaraq Azərbaycanın torpaq-iqlim şəraiti çoxlu adda və çeşiddə kənd təsərrüfatı məhsulu istehsal etmək imkanı verir. Bu da, öz növbəsində, fermerlərə, kəndlilərə daha çox gəlir əldə etmək üçün seçim imkanı yaradır. Bəllidir ki, ölkədə meyvə, tərəvəz, bostan və texniki bitki məhsulu istehsalı rentabellidir. Çay, pambıq, tütün məhsullarına dünya bazarında tələbat yüksək olmaqla yanaşı, qiymətlər də Azərbaycan istehsalçıları üçün sərfəlidir. Ona görə də bu subsektorlara dövlət dəstəyi elmin inkişafı istiqamətində həyata keçirilsə, məqsədəuyğun olar".
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, əmtəəlik malın bir tonu üçün təklif olunan subsidiya məbləği hesablanarkən məhsulun əhəmiyyətliliyi, istehsal xərci, sahəyə ayrılan subsidiyanın həcmi əsas götürülür və hökumətin mövcud subsidiya siyasəti nəzərə alınmalıdır: "Onu da deyim ki, subsidiyaların verilməsinin Maliyyə Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilməsi daha məqsədəuyğundur. Belə olan halda, istehsal olunan məhsul qəbul edən emal müəssisəsi və tədarük edən sahibkarın kassa mədaxil orderinin qəbzi ilə sənədləşdirilir. İstehsalçı məhsul satışından əldə etdiyi kassa mədaxil orderinin qəbzinin sürətini yerli maliyyə orqanına təhvil verir və müəyyən müddət ərzində fermer üçün nəzərdə tutulan vəsait, subsidiya onun bank hesabına köçürülür. Məhsulun istehsalını və əmtəəlik olduğunu təsdiq edən sənəd kimi emal müəssisəsinin istehsalçıya təqdim etdiyi kassa mədaxil ordeninin qəbzi və yaxud Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilən maliyyə sənədi əsas götürülür, digər sənədlərin toplanmasına ehtiyac yaranmır".
Günel CƏLİLOVA
