İnsan həyatını rövnəqləndirən əsas hərəkətverici qüvvə əməkdir desək yəqin ki, razılaşarsınız. Çünki əməksiz, zəhmətsiz yaşamaq təsəvvürlərə sığışmaz. Sosial həyatımızda elə reallıqlar var ki, biz onlarla ayaqlaşmağa çalışmalıyıq. Dövlətimizin həyata keçirdiyi sosial siyasət birmənalı olaraq vətəndaşların rifah halının yaxşılaşdırılmasına, işsizliyin minumum həddə endirilməsinə, məşğulluğun artırılmasına istiqamət götürüb.
Onu da vurğulayaq ki, bu sahədə uğurlu islahatlar həyata keçirilib və müxtəlif layihələr icra edilir. Son illər reallaşdırılan məşğulluq proqramından bəhrələnən vətəndaşların sırası genişlənib. Bu gün özünüməşğulluq proqramının həyata keçirilməsinə şərait yaradılıb. Məlumatlara görə, özünüməşğulluq proqramına qoşulan insanların sayı artmaqdadır. Onlarla işsiz və işaxtaran vətəndaş özünüməşğulluq proqramının verdiyi imkanlardan yararlanaraq ailə təsərrüfatı yaratmaq istəyir. Əlbəttə, bu da onların ailə biznesi qurmağa nail olması deməkdir. Sözsüz ki, bu proqrama qatılan insanlar həm özlərini, həm də digər ailə üzvlərini işlə təmin etmiş olur. Çünki proqramın məqsədi özünüməşğulluğu təmin etmək, ailə biznesinə yiyələnmək istəyini reallaşdırmaqdır. Ailə var ki, həm intellektual səviyyəsi, həm yaradıcılıq qabiliyyəti, həm zəhmətsevərliyi ona çalışmaq, biznes qurmaq imkanı verir, amma maliyyəsi olmadığından, bu işə nail ola bilmir. Ancaq bu proqram o cür ailələrin əməyinin stimullaşdırılmasına dəstək olur.
Qeyd edək ki, özünüməşğulluq əmək qabiliyyətli şəxslərin müstəqil surətdə özünü işlə təmin etməsidir. Göründüyü kimi, vətəndaşların əlverişli şəraitdən istifadə edərək öz məşğulluğunu qurub ailə biznesi yaratması mümkündür.
Xatırladaq ki, bu ilin mart ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2016-cı il 7 aprel tarixli Sərəncamına uyğun olaraq özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində Qəbələ və İsmayıllı rayonlarında bir qrup işsiz və işaxtaran şəxs ailə biznesini qurmaq üçün mal və materialla təmin edilib.
Onu da qeyd edək ki, dövlət başçısının sərəncamı ölkəmizdə əmək resurslarının səmərəli məşğulluğunun təminatına yönələn tədbirlərin miqyasının özünüməşğulluq proqramı vasitəsilə daha da genişlənməsinə imkan yaradır. Məlumdur ki, bu məqsədlə Prezidentin ehtiyat fondundan 6 milyon manat vəsait ayrılıb. Sərəncamın icrası olaraq, 2016-cı il aprelin 1-dək məşğulluq orqanlarında işsiz və işaxtaran kimi qeydiyyata alınan və özünüməşğulluq fəaliyyətini qurmaq üçün potensial imkanlara malik şəxslər müəyyən olunub və biznnesin təşkili ilə bağlı ikiaylıq təlim kurslarına cəlb edilib. Beynəlxalq Əmək Təşkilatının baş təlimçisinin iştirakı ilə hazırlanmış təlimçilər tərəfindən keçirilən kurslarda iştirakçılar biznes fəaliyyətinin təşkili ilə əlaqədar zəruri bilik və bacarıqlara yiyələnib.
Qeyd edilənə görə, müsbət dəyərləndirilən biznes-planların 83,6 faizi kənd təsərrüfatı, 9,4 faizi xidmət, 6,6 faizi istehsal, 0,4 faizi ticarət sahələrini əhatə edir. Məlumatlara görə, bu işlərin ilkin mərhələsi kimi, 25 rayon üzrə aktivlərin təqdim olunnması prosesi davam etdirilir. O cümlədən mart ayında Qəbələ və İsmayıllı rayonları üzrə 29 nəfər iştirakçıdan 22-si aktivlərlə təmin edilib. Onlardan 16 nəfərinə heyvandarlıq, 3 nəfərinə arıçılıq, 1 nəfərinə örtülü tərəvəz təsərrüfatı (istixana) qurmaq, 1 nəfərinə kompyuter təmiri, çap və poliqrafiya işləri aparmaq, qalan 1 nəfərinə isə qədim xalq sənəti növlərindən biri olan misgərlik fəaliyyəti üçün mal və materiallar təqdim edilib. Bölgələrdə özünüməşğulluq proqramının iştirakçısı olan sakinlər bu proqramı razılıqla qarşılayır. Onlar rayon məşğulluq mərkəzlərində işsiz kimi qeydiyyata alındığı üçün, bu proqramdan maneəsiz yararlana bilir. Özünüməşğulluq proqramından bəhrələnən vətəndaşlarımız yerli mətbuata bildirib ki, onlara verilən mal və materiallardan düzgün və məqsədyönlü şəkildə istifadə edərək, təsərrüfatlarını daim genişləndirməyə, gəlirlərini artırmağa çalışırlar.
Onu da vurğulayaq ki, özünüməşğulluq proqramına qatılan vətəndaşlara xüsusi təlim kursları keçilir və onlar burada lazımi biliklər əldə edir. Yəni bu iş kor-koranə deyil, məqsədyönümlü şəkildə, təlimatlar, maarifləndirici tədbirlər çərçivəsində həyata keçirilir.
Ekspertlər bildirir ki, Azərbaycan dövlətinin məşğulluq siyasəti ilə bağlı əsas məqsədi əmək ehtiyatlarından daha dolğun istifadə etməklə əhalinin səmərəli məşğulluğunu təmin etməkdən ibarətdir. Bildirilənə görə, bu məqsədə nail olmaq və işsizliyin aradan qaldırılması, onu minimum həddə salınması üçün bir sıra tədbirlər həyata keçirilir. Bura daxil olan məsələlər sırasına sahibkarlığın, xüsusilə də kiçik və orta sahibkarlığın, əhalinin özünüməşğulluğunun inkişafı üçün zəruri şərait yaratmaq, məşğulluğun səmərəli inkişafını təmin edən investisiya fəallığını dəstəkləmək, işaxtaran və işsiz vətəndaşların sosial müdafiəsini gücləndirmək, qeyri-formal əmək münasibətlərinin leqallaşdırılması istiqamətində tədbirlər həyata keçirmək,
əmək bazarında tələb və təklif arasında dinamik uyğunluğun gücləndirilməsinə yönəldilmiş institusional infrastrukturu təkmilləşdirmək, kadr hazırlığı sisteminin, o cümlədən peşə hazırlığı və ixtisasartırma şəbəkəsinin fəaliyyətini dinamik inkişaf edən əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşdırmaq aiddir. Bundan başqa, ekspertlər vurğulayır ki, yeni iş yerlərinin yaradılmasını məhdudlaşdıran amillərin aradan qaldırılması və məşğulluq səviyyəsinin artırılmasını stimullaşdıran institusional şərait yaradılması da əsas məsələlərdən biridir. Ekspertlərə görə, bu baxımdan dövlət tənzimləmə mexanizminin əsas tərkib hissələri olan fiskal və monetar siyasətin səmərəli şəkildə həyata keçirilməsi və sahibkarlığın, xüsusilə kiçik və orta sahibkarlığın inkişafına yönəlmiş tədbirlərin görülməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Bunun üçün müəyyən istiqamətlər müəyyən edilməlidir.
Ölkə başçısının 26 oktyabr 2005-ci il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilən "Azərbaycan Respublikasının Məşğulluq Strategiyası"nda (2005-2006-cı illər) bu sahə ilə bağlı köklü islahatların həyata keçirilməsinin vacibliyini önə çəkən, onu şərtləndirən məsələlər yer alırdı.
Sənəddə vurğulanırdı: "Azərbaycan Respublikası özünün sosial-iqtisadi inkişafında keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Ölkədə bütün resurslardan, o cümlədən əmək ehtiyatlarından səmərəli istifadəni təmin etməklə, iqtisadi cəhətdən güclü və yüksək sosial standartlara malik cəmiyyətin qurulması bu mərhələnin əsas məqsədidir. Keçən əsrin sonlarından başlayaraq iqtisadiyyatda müşahidə olunan sabit artım templəri ölkənin sosialyönümlü inkişafını təmin etmiş, əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəldilməsi, yeni iş yerlərinin açılması və məşğulluğun artırılması üçün əlverişli şərait yaratmışdır. Məhz bu illərdə əhalinin aztəminatlı təbəqələrinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsində əhəmiyyətli uğurlar qazanılmış, keçid dövrünün ilkin mərhələsində üzləşilən iqtisadi və sosial problemlər artıq həll olunmağa başlanmışdır. Bazar iqtisadiyyatı münasibətlərinin təşəkkül tapması, sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi, əlverişli işgüzar mühitin yaradılması istiqamətində atılan önəmli addımlar əmək bazarı və məşğulluq sahəsində irəliləyiş əldə etməyə imkan vermişdir. Yeni iqtisadi reallıqlar şəraitində dövlətin məşğulluq siyasətinin hüquqi, iqtisadi və təşkilati əsaslarının əsas müddəaları 2001-ci il iyulun 2-də qəbul olunmuş "Məşğulluq haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda və həmin qanunun tətbiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2001-ci il 9 avqust tarixli Fərmanında öz əksini tapmışdır. Həmin müddəaların həyata keçirilməsi ölkədə əmək bazarının tənzimlənməsində dövlət siyasətinin əhəmiyyətini artırmaqla, əhali məşğulluğunun inkişaf etdirilməsində bu siyasətin vasitə və istiqamətlərinin formalaşmasında, müvafiq institusional mühitin yaradılmasında və təkmilləşdirilməsində mühüm rol oynamışdır.
Azərbaycan Respublikasında müasir mərhələdə dövlət məşğulluq siyasətinin gücləndirilməsi bu sahədə mövcud olan problemlərin həllinə və əhalinin səmərəli məşğulluğunun təmin edilməsinə istiqamətlənir. Yeni iş yerlərinin açılması və müvəqqəti sərbəstləşmiş işçi qüvvəsinin sosial müdafiəsi məsələləri sahəsində görülən tədbirlərlə yanaşı, bu gün əmək bazarının sosial-iqtisadi inkişaf templərinə və xüsusiyyətlərinə uyğunlaşma mexanizminin müasir səviyyədə qurulması, ölkənin əmək potensialından daha dolğun istifadə edilməsi dövlətin diqqət mərkəzində olan məsələlərdəndir".
Qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikasının Məşğulluq Strategiyası 2006-1015-ci illəri əhatə etməklə, qeyd olunan məsələlərin həllinə yönəlib. Strategiya "Azərbaycan Respublikasında sosial-iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi tədbirləri haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2003-cü il 24 noyabr tarixli Fərmanına, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 11 fevral tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramına (2004-2008-ci illər)" əsaslanır və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il 20 iyun tarixli Sərəncamına uyğun olaraq hazırlanan "2006-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında yoxsulluğun azaldılması və davamlı inkişaf Dövlət Proqramı" ilə uzlaşdırılaraq, Azərbaycanda məşğulluq siyasətinin əsaslarını müəyyənləşdirib.
Onu da vurğulayaq ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin imzaladığı "Əhalinin özünüməşğulluğunun təmin olunması sahəsində əlavə tədbirlər haqqında" 7 aprel 2016-cı il tarixli Sərəncamı ölkəmizdə həyata keçirilən özünüməşğulluq proqramının sosial-iqtisadi əhəmiyyətinin, habelə proqramın icrası nəticəsində işsiz və işaxtaran şəxslərin ailə əməyinə əsaslanan fərdi təsərrüfatlarını quraraq özünüməşğulluq imkanlarına yiyələnmələri istiqamətində atılan ən dəyərli addımlardan biridir. Bu sərəncam sözügedən sahəyə böyük fayda verib. Bu gün özünüməşğulluqla bağlı həyata keçirilən proqrama qatılan insanlar arasında sənət və peşə sahibləri də var. Onlar sənətkarlığı inkişaf etdirmək məqsədi qarşıya qoyur və öz məhsullarını bazara çıxarmaq istəyində olur. Elə sənət sahələri var ki, burada ailənin digər üzvlərinin də iştirakı olur. Ümumiyyətlə, bunu təsərrüfat sahəsinə də aid etmək olar. Ailə təsərrüfatında çalışan insanlar əl-ələ verib uğurlu ailə biznesi də qurmağa nail ola bilər. Əlbəttə, bunun üçün dövlət tərəfindən lazımı şərait yaradılıb. Yetər ki, vətəndaşlar bu şəraitdən istifadə edərək özünüməşğulluğa maraq göstərsin. Özünüməşğulluqdan danışanda burada diqqətçəkən məsələlərdın biri kimi bu proqrama rayon işsizlərinin və işaxtaranlarının cəlb edilməsidir. Yəni bu proqram paytaxtla yanaşı, bölgələrdə də özünə vətəndaşların timsalında dayaqlar qazanıb. Vətəndaş bu proqrama qatılıb burada öz maraqlarını təmin edə bilirsə, biz artıq o proqramın yaxın gələcəkdə uğurlu nəticələr verəcəyinə əmin oluruq. Nəzərə alsaq ki, artıq işsizlər və işaxtaranlar bu proqrama cəlb edilib və onlar kurslar keçdikdən sonra fəaliyyətə başlayıb, demək, bu proqramın sosial sahənin inkişafına verdiyi təkan dəyərləndirilməlidir.
İradə SARIYEVA
Yazı Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim edilir.