Ölkədə kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı bu gün əsas istiqamətlərdən birini təşkil edir. Bunun əsas səbəblərindən biri odur ki, məhz həmin sahibkarlıq subyektləri qeyri-neft sahəsində məhsul istehsalında əsas hərəkətverici qüvvələr sayılır. Bu mənada hökumət kiçik və orta biznesin inkişafı istiqamətində mühüm yeniliklər həyata keçirir. Bunlardan biri də kiçik və orta sahibkarların kredit imkanlarının genişləndirilməsidir.
Məlumdur ki, hazırda bu sahədə müəyyən problemlər var və banklar heç də sahibkarlara lazımi həcmdə kredit ayırmır. Xüsusən də regionlarda fəaliyyət göstərən sahibkarların bu xüsusda ciddi problemlər yaşadığı heç kimə sirr deyil. Banklar kredit verilişi zamanı girov qismində də əsas etibarı ilə Bakıda olan daşınmaz əmlak tələb edir. Amma heç də bütün sahibkarların belə əmlak təqdim etmək imkanı olmur və bu da onların bank kreditlərinə çıxış imkanlarını əngəlləyir. Amma "Daşınar əmlakın yüklülüyü haqqında qanun" layihəsinin qəbulundan sonra bu sahədə vəziyyət xeyli dəyişə bilər. Qeyd edək ki, "Daşınar əmlakın yüklülüyü haqqında qanun" layihəsinə əsasən, kredit təşkilatları mal-qaranı, maşın və avadanlıqları, kiçik texnikanı, televizor və kompyuteri və digər daşınar əmlakları girov kimi qəbul edə biləcək. Bunun üçün borc və ya kredit verən tərəf həmin əmlakı internetdə portal şəklində yaradılacaq daşınar əmlakın rəsmi dövlət reyestrində qeydiyyatdan keçirməlidir. Daha sonra əmlak alan vətəndaşlar o əmlakın girov olaraq qoyula biləcəyini o portalda yoxlamalıdır. Beləliklə, istənilən kredit təşkilatı daşınar əmlakı girov kimi qəbul etməzdən əvvəl reyestr vasitəsilə bu əmlakın üzərində yüklülüyün olub-olmadığını aydınlaşdıra biləcək. Layihədə qeyd olunub ki, daşınar əmlakın yüklülüyü dövlət, bələdiyyə və xüsusi yüklülük növlərinə bölünür.
Ekspertlər hesab edir ki, bu qanunun qəbulundan və tətbiqindən sonra bankların girov kimi qəbul etdiyi daşınar əmlakın sayı 2 dəfə artacaq, kiçik və orta biznesə kredit qoyuluşunda nəzərəçarpacaq irəliləyiş olacaq. Burada ən əsas məqam odur ki, artıq daşınmaz əmlakı olmayan kiçik və orta sahibkarlar daşınar əmlak, yəni mal-qara, texnika, qızıl-zinət əşyalarını girov qoyaraq maliyyə resurslarına çıxış əldə edə biləcək. Qeyd edək ki, daşınar əmlaka istehsal prosesində iştirak edən avadanlıqlar, kənd təsərrüfatında istifadə olunan heyvanlar, dövriyyədə olan mallar, zinət əşyaları, debitor borclar da aid edilə bilər.
Onu da bildirək ki, layihə Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının dəstəyilə hazırlanıb. Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının təmsilçisi Aqil Abdullayev də bildirir ki, layihənin məqsədi kiçik və orta sahibkarlığı inkişaf etdirməkdir. Onun sözlərinə görə, daşınar və daşınmaz əmlakın gəlir gətirməsi və girov kimi istifadə edilməsi məsələsində problemlər var. Belə ki, daşınar əmlak gəlir gətirə bilir, lakin ondan girov kimi istifadə etmək olmur. Daşınmaz əmlak isə gəlir gətirmir, amma girov kimi qoyula bilər. Bu zaman ortada paradoks yaranır: "Şəxs əldə olan vəsaiti daşınmaz əmlaka xərcləməklə gəlir qazanması imkanlarını azaldır və kredit almaq imkanını yüksəldir. Yaxud əksinə, daşınar əmlak əldə etməklə gəlirini artırır, amma heç bir kreditor təşkilat ona maliyyə ayırmır. Bu qanun layihəsilə daşınar əmlak yüklülük qazanır və bankların bu əmlaka girov etibarı yüksəlir". Ekspert bildirir ki, bununla da daha çox sahibkar maliyyə resurslarına çıxış əldə edir. Bu zaman kreditlərdə faizlər düşür, müddət uzanır.
Digər tərəfdən ekspertlərə görə, belə vəziyyətdə bankların kredit verilişinə marağı yüksələcək. Çünki banklar daşınar əmlakı kredit qaytarılmayanda daha asan şəkildə satışa çıxarıb vəsaitlərini geri qaytara bilər. Biznes dairələri isə kreditlərə daha asan çıxış imkanları qazanacaq. Onu da xatırladaq ki, bu qanun hazırda kredit borcunu geri ödəyə bilməyənlərə aid edilmir və yalnız bundan sonra girov qoyaraq borca pul və ya kredit götürənlərə aiddir. Hesab edilir ki, "Daşınar əmlakın yüklülüyü haqqında qanun" layihəsinin qəbulundan sonra kredit bazarında tamam yeni bir vəziyyətin yaranması gözləniləndir. İlk növbədə kiçik və orta sahibkarların kredit bazarına çıxış imikanlarının əhəmiyyətli dərəcədə genişlənməsi gözlənir. Xüsusən də regionlarda sahibkarların artıq kredit probleminin əhəmiyyətli dərəcədə həllini tapması da əsas gözləntilər sırasındadır. Bütün bunlar isə öz növbəsində ölkədə qeyri-neft sektorunun inkişafını daha çevik hala gətirəcək.
Tahir TAĞIYEV
