Rəsul Cahangirli: "Nəzərə almaq lazımdır ki, bank sektoru çox çətin vəziyyətdədir"
Azərbaycanda pul bazası azalmaqda davam edir. Mərkəzi Bankın (AMB) son məlumatına əsasən, bu il martın 1-nə pul bazası 6,987 milyard manat təşkil edib. Bu, 1 ay əvvəllə müqayisədə 344,7 milyon manat və ya 4,7 % azalma deməkdir. İlin əvvəli ilə müqayisədə isə bu göstərici 873,5 milyon manat və yaxud 11,11 % azdır. Son 1 ildə isə pul bazası 598,5 milyon manat və yaxud 9,37 % artıb.
Bəlli olduğu kimi, Mərkəzi Bank son illərdə sərt pul-kredit siyasəti yeridir. Bunun elə əsas məğzi də məhz dövriyyədə nağd pul kütləsini azaltmaqdır. Məqsəd inflyasiya səviyyəsinin yüksəlməsinin qarşısını almaq, ölkədə dollarizasiya prosesini cilovlamaq, manatın məzənnəsinin daha sürətlə ucuzlaşmasını məhdudlaşdırmaqdır.
Pul bazası dedikdə pul kütləsinin AMB tərəfindən qısa müddət ərzində dəyişdirilə bilən hissəsi nəzərdə tutulur ki, onun tərkibinə dövriyyədə olan nağd pul və bank ehtiyatları (kommersiya banklarının AMB-dəki müxbir hesablarının qalıqları) daxildir.
Cari ildə AMB pul bazasının həcmini azaltmaq istiqamətində fəaliyyətini daha da gücləndirib. Bu, AMB-nin 2017-ci il üçün pul siyasətinin əsas istiqamətlərinə dair bəyanatında da qeyd edilib. Həmin sənəddə qeyd edilirdi ki, əlverişsiz qlobal iqtisadi konyunktura və iqtisadiyyatın struktur transformasiyası şəraitində makroiqtisadi sabitliyin təmin edilməsi 2017-ci ildə Mərkəzi Bankın qarşısında duran ən mühüm vəzifədir. Odur ki, ilin əvvəlinə nisbətən nağd pul kütləsi həcminin 11 %-dən çox azalması təbii qarşılanmalıdır.
Maraqlıdır, bəs iqtisadçılar buna necə yanaşır? Bunun hansı müsbət və mənfi təsirləri var? Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirlinin sözlərinə görə, indiki situasiyada pul kütləsinin məhdudlaşdırılması zəruridir: "Bəzilərinə görə, bu, iqtisadiyyata mənfi təsir göstərir. Bu doğru yanaşma deyil. Çünki nəzərə almaq lazımdır ki, bank sektoru çox çətin vəziyyətdədir. Nə kredit vermək imkanları var, nə də verdikləri kreditləri geri almaq. Bundan əlavə, ölkədə işgüzar aktivlik üçün də müvafiq stimul olmalıdır. Hazırda vəziyyət belədir ki, bankların əksəriyyəti xaricə olan öhdəliklərini maksimum dərəcədə ödəməyə çalışır. Çünki özünü qoruyub saxlamağa çalışan hər hansı bir maliyyə qurumu ilk növbədə xaricə olan borclarını azaltmağa çalışmalıdır. Bu baxımdan pul kütləsinin azaldılması siyasəti başadüşüləndir. Nə vaxt ölkənin valyuta bazarında sabitlik yaranacaq, bank sektoru böhrandan çıxacaq, yerli istehsal üçün stimullaşdırıcı şərait yaranacaq, o zaman pul bazası ilə bağlı siyasət də dəyişəcək. Çünki pul tələb olunduğu halda dövriyyəyə buraxılmalıdır, dövriyyəyə buraxılmaqla tələb yaratmalı deyil. Pul kütləsinin azalması ölkədə inflyasiya təzyiqlərini aşağı salır. İşküzar aktivliyə müəyyən qədər mənfi təsir göstərsə də, indiki şəraitdə buna getməkdən başqa optimal yol yoxdur". Vidadi ORDAHALLI
