Azərbaycanın iqtisadi müstəvidə qarşıya qoyduğu hədəflərdən biri də tranzit yükdaşımaların həcminin artırılmasıdır. Bununla bağlı olaraq son dövrlərdə görülən işlərin miqyası xeyli artıb. Hüquqi müstəvidə də Azərbaycan yükdaşımalarla bağlı zəruri addımlar atır.
Məlumdur ki, bu günlərdə Prezident İlham Əliyev "Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikasının 2016-cı il 30 sentyabr tarixli qanununun tətbiqi barədə sərəncam imzalayıb.
İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi sərəncamı çox yüksək qiymətləndirir. Mərkəzin təhlilində bunun ölkədə yükdaşımaların həcminin artmasına gətirib çıxaracağı vurğulanır. Qeyd olunur ki, ölkə iqtisadiyyatının bütün sferaları üzrə həyata keçirilən islahatların səmərəliliyinin, biznes mühitinin həm yerli, həm də xarici sahibkarlar üçün əlverişliliyinin təmin edilməsi məqsədilə vergi sistemində də dövrün tələbinə uyğun bir sıra zəruri dəyişikliklər həyata keçirilib. Qanunda nəzərdə tutulan dəyişikliklərin həyata keçirilməsi ölkədə biznes mühitinin əlverişliliyi, optimal vergi dərəcələrinin tətbiqi, tranzit yük daşınma sahəsində bəzi yeniliklər baxımından da faydalı olacaq. Dəyişiklik, eyni zamanda, həm avtomobil, həm də gəmi ilə tranzit yükdaşımalarında sahibkarlar üçün gəlirlərin artması deməkdir.
Xatırladaq ki, qanunda nəzərdə tutulan dəyişikliklərin həyata keçirilməsini sürətləndirmək və effektivliyi təmin etmək üçün prezident Nazirlər Kabinetinə 3 ay vaxt verib. Bu müddət ərzində Nazirlər Kabineti aktların yeni vergi Qanununa uyğunlaşdırılması barədə təkliflərini dövlət başçısına təqdim etməli, Nazirlər Kabinetinin normativ hüquqi aktlarının bu qanuna uyğunlaşdırılması barədə Prezidentə məlumat verməlidir. Qeyd edək ki, indiyədək tranzit yük daşınması ilə bilavasitə bağlı yük aşırılma xidməti adi qaydada ƏDV-yə cəlb edilirdi. İndi isə Prezidentin sərəncamından sonra tranzit yük daşınması ilə bilavasitə bağlı yük aşırılma xidmətlərindən ƏDV sıfır dərəcə ilə hesablanır. Elə bu da Azərbacandan daha çox yük daşınmasına imkan verəcək. Belə vəziyyət "Şimal-Cənub", "Cənub-Qərb" və "Şərq-Qərb" dəhlizi ilə daşınacaq yüklərin də həcmində ciddi artıma rəvac verəcək. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ikinci marşrut üzrə də işlər intensivləşib. Bu məsələ bu günlərdə Azərbaycan, İran, Gürcüstan dəmir yollarının rəhbərləri və dünyanın aparıcı dəmir yolu şirkətlərindən sayılan "Deutsche Bahn" dövlət şirkətinin nümayəndələri arasında Tehranda baş tutan dördtərəfli görüşdə də əsas müzakirə predmeti olub. "Cənub-Qərb" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin inkişaf perspektivləri yüksək qiymətləndirilib. Həmin marşrutla Hindistan və İran körfəzi ölkələrindən Avropaya və əks istiqamətdə yükdaşımaların həyata keçirilməsi mexanizmi ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. Bildirilib ki, "Cənub-Qərb" dəhlizi bu istiqamətdə yüklərin nəql edilməsi üçün ən əlverişli marşrutdur. Görüşdə "Deutsche Bahn" şirkətinin qeyd olunan dəhliz vasitəsilə yükdaşımalarda iştirakı məsələsi müzakirə edilib. Alman dəmiryolçuları Avropadan İrana, İran körfəzi ölkələri və Hindistana yüklərin nəql edilməsi zamanı bu marşrutdan istifadə edilməsində maraqlı olduqlarını bildiriblər. Tərəflər arasında uzun müddətdir müzakirə olunan "Deutsche Bahn" şirkətinin iştirakı ilə sınaq qatarının göndərilməsinə dair texniki məlumatlar dinlənilərək, noyabr ayının sonunda Cənub-Qərb marşrutu ilə test qatarının göndərilməsi haqda qərar qəbul olunub. Qərara əsasən, 41 konteynerdən ibarət olacaq test qatarı Rumıniyanın Konstanta limanından yola salınacaq və 8 gün ərzində Tehrana çatacaq. Konteynerlər Konstanta limanından gəmi ilə Gürcüstan limanına nəql edilərək, oradan dəmir yolu ilə Azərbaycanın Astara stansiyasına, Astaradan yük avtomobilləri ilə İranın Qəzvin stansiyasına yola salınacaq və oradan yenidən dəmir yolu vasitəsilə Tehrana çatdırılacaq. Beləliklə, Almaniyanın "Deutsche Bahn" şirkəti "Cənub-Qərb" marşrutunda yüklərin nəql edilməsində iştirak edəcək və bu marşrutda əməli fəaliyyətə başlayacaq.
Xatırladaq ki, "Cənub-Qərb" nəqliyyat dəhlizi Fars körfəzi-Hindistan-İran-Azərbaycan-Gürcüstan-Qara dəniz-Avropa marşrutu üzrə fəaliyyət göstərir. Bu nəqliyyat dəhlizi "Azərbaycan Dəmir Yolları"nın təşəbbüsü ilə yaradılıb. Marşrutun ilk təqdimatı 2016-cı il yanvarında Bakıda keçirilib və elə həmin zaman Azərbaycan, Gürcüstan, İran və Ukrayna dəmir yolları arasında müvafiq razılaşma imzalanıb. "Cənub-Qərb" tranzit dəhlizinin digər marşrutlarla, xüsusilə Süveyş kanalından keçən dəniz yolu ilə müqayisədə əsas üstünlüyü tranzit məsafəsinin və tranzit vaxtının iki-üç dəfə az olmasıdır. Misal üçün, dəniz yolu ilə daşıma İran körfəzi və Hindistandan Avropaya təqribən 30-40 gün təşkil edirsə, "Cənub-Qərb" tranzit dəhlizi ilə bu müddət 15 gün təşkil edir. Azərbaycanla İranın dəmir yolu xətlərinin birləşdirilməsi ilə bağlı işlər bu prosesi daha çevik hala gətirəcək.
Tahir TAĞIYEV
