Avro və dollar nisbətində son dövrlərdə müşahidə olunan fərqin dünya iqtisadiyyatına hansı formada təsir göstərəcəyi yenidən xüsusi diqqət mərkəzində yer almağa başlayıb. Buna əsas səbəb odur ki, dolların mövqeyi getdikcə güclənir və belə vəziyyətdə müəyyən ölkələrin yenidən devalvasiyaya gedə biləcəyi haqda proqnozlar səslənir.
Əslində avro güclü olacağı halda tamam fərqli vəziyyətin yarana biləcəyi də istisnalıq təşkil etmir. Lakin belə görünür ki, yaxın perspektivdə avronun güclənməsi gözlənilən deyil. Bunu Avropa Mərkəzi Bankının rəhbəri Mario Draqinin açıqlamaları da təsdiq edir. O, pul emissiyası proqramının tezliklə dayandırıla biləcəyini istisna edib. Onun sözlərinə görə, Mərkəzi Bankın monetar ekspansiya proqramı, lazım olarsa, 2017-ci ilin mart ayından sonra da davam edəcək. Xatırladaq ki, ötən ilin martından Avropa Mərkəzi Bankı valyuta siyasətində dəyişiklik edərək, hər ay dövriyyəyə 80 milyard avro buraxır. Bu siyasətin cari ilin sentyabrında sona çatacağı gözlənirdi. Amma daha sonra gələn ilin martına kimi uzadıldı. İndi isə Mario Draqi pul emissiyası proqramının gələn ilin martından sonra da davam edə biləcəyini bəyan edir. Məhz bu açıqlama da birjalarda avronun məzənnəsinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarıb. Avrozona iqtisadiyyatının tədricən bərpa olunmağa başladığını bildirən Draqi risqlərin getdikcə azaldığını qeyd edib. 2017-2018-ci illərdə isə inflyasiyanın sürətlənəcəyini vurğulayıb. Hələlik isə Avropa Mərkəzi Bankı avrozonanın maliyyə sisteminə ayda təmin olunmamış pul emissiyası kimi 80 milyard avro daxil etməkdə davam edəcək. Baş verənləri şərh edən İHS-nin Avropa və Böyük Britaniya üzrə baş iqtisadçısı Hovard Arçer qeyd edir ki, avro dollar qarşısında yenidən ucuzlaşır: "Draqi, çox güman ki, avronun bu çöküşündən məmnun qalıb". Ekspert xatırladıb ki, Avropa İttifaqının valyutasının son iki ildə 18 faizlik devalvasiyasının səbəbi Avropa Mərkəzi Bankının pul maşınını işə salmasıdır. Bundan isə Avropanın ən iri ixracatçısı olan Almaniya udub. Proqnozlara görə, bu gedişlə avro ilin sonuna qədər dollarla bərabərləşə bilər. Tanınmış "Citigroup" və "Goldman Sachs" investisiya şirkətləri də bu il ərzində avronun dollara nisbətən xeyli aşağı düşəcəyi fikrindədir. ABŞ-ın Federal Ehtiyat Sistemi dollar üzrə uçot dərəcəsini qaldıracağı halda avronun daha sürətlə dəyərdən düşməsi də istisna olunmur.
Dünya bazarlarında avronun ucuzlaşması təbii olaraq Azərbaycanda da müşahidə edilir. Manat ABŞ valyutasına bağlı olduğundan, dolların avroya qarşı dəyişmə dinamikası manatda da baş verir. Avronun ucuzlaşmasının müsbət təsiri isə ondan ibarətdir ki, Avropa malları ölkəmizdə ucuzlaşa bilər. Söhbət burada avtomobillərdən, məişət və ofis texnikasından, geyimlərdən və digər idxal mallarından gedir. Amma avronun ucuzlaşması bu valyutada saxlanan valyuta ehtiyatlarının dəyərini azaldır. Bu fonda bəzi iqtisadçılar valyuta ehtiyatlarımızın strukturuna dəyişiklik olunmasını təklif edir. Hətta vətəndaşlara da əldə olan vəsaitin avro ilə saxlanması məsləhət görülmür. Ancaq vəziyyətin o qədər də qorxulu olmadığını düşünənlər də az deyil. Onsuz da dünyada mərkəzi bankları öz ehtiyatlarında avronun payını azaltmağa başlayıb. Dünya üzrə bu pay təxminən 22% ətrafında dəyişir. Azərbaycanda isə bu göstərici 40 faizdən bir qədər artıqdır. İstisna deyil ki, avro dəyərdən düşməkdə davam edərsə, bu pulla saxlanan valyuta ehtiyatlarının bir hissəsi qızıla çevrilsin.
Bir məqamı da qeyd edək ki, avronun dollar qarşısında belə dəyər qazanması ABŞ-ın da maraqları ilə ziddiyyət təşkil edir və ölkənin ixrac imkanlarını daha da azaldır. Özü də bütün bunlar ABŞ dövlət borcunun artması şəraitində baş verir. ABŞ-ın dövlət borcu bu il sentyabrın 26-dan etibarən 237 milyard dollar və ya 1,2% artaraq 19 trilyon 766,6 milyard dollara yüksəlib. Ölkənin Maliyyə Nazirliyinin hesabatı əsasında "CNS News" internet resursu tərəfindən yayılan məlumata görə, nəticədə ABŞ-ın dövlət borcu son 22 gündə hər gün 10,8 milyard dollar artıb. Hər bir ABŞ vətəndaşına görə borc isə 1 843 dollar əlavə artım göstərib. Bu da iqtisadiyyat üçün təhlükəli sayılır.
Tahir TAĞIYEV
