Ötən illərlə müqayisədə ölkəyə gətirilən avtomobillərin sayında azalma davam edir. Məlumat üçün bildirək ki, bu ilin yanvar-sentyabr ayları ərzində Azərbaycana 3906 ədəd avtomobil idxal olunub. Ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə ölkəyə idxal olunan avtomobillərin sayı 19.009 ədəd avtomobil və ya 5,86 dəfə azalıb.
Təbii ki, bütün bunlar maşın bazarında da özünü qabarıq surətdə hiss etdirir. İndi yeni maşın alanların sayında əhəmiyyətli dərəcədə azalma var. Əvəzində isə buraxılış ili köhnə sayılan avtomobillərlə ilgili vəziyyət dəyişib. Bu maşınların bazarı təzələri ilə müqayisədə daha aktivdir. Görünür, elə bu səbəbdəndir ki, köhnə maşınların qiymətində müəyyən artım qeydə alınır. "İkinci əl" avtomobil bazarında dollarla qiymətlər sabit qalsa da, manatla müəyyən dərəcədə qalxır.
Avtomobil məsələləri üzrə ekspert Vaqif Hüseynov məsələ ilə bağlı bildirib ki, hazırda iqtisadi durğunluğa baxmayaraq, avtomobil bazarında daim işlək olan modellər var. Söhbət qiyməti 10 min manata qədər olan avtomobillərdən gedir. Ekspert bildirir ki, bu qiymətə olan modellərin satışlarında hazırda canlanma müşahidə edilir. Onun sözlərinə görə, adətən bu qiymətə olan avtomobilləri əhalinin nisbətən kasıb təbəqəsi alır. Həm də bu avtomobillər kütləvi sürülən maşınlardır, xüsusilə də taksi kimi daha çox istifadə edilir. Bundan əlavə, uşaqların məktəbə və ya bağçaya aparıb-gətirilməsi xidmətinə son dövrdə tələbat artıb. Bu xidməti göstərmək istəyənlər isə adətən ucuz və az yanacaq işlədən avtomobilə üstünlük verir. V.Hüseynov bildirib ki, qiyməti 5-7 min manata olan az yanacaq işlədən avtomobillərin böyük hissəsi hazırda sırf bu məqsədlə alınır. Ekspertin sözlərinə görə, istehsal tarixi 2002-ci ilə qədər olan köhnə "Opel" və "Mercedes" hələ də bazarın lideridir. Digər tərəfdən bəllidir ki, iqtisadi səbəblərə görə, avtobazarlarda kreditləşməyə məhdudiyyətlər qoyulub. Bu da ili təzə və bahalı maşınların alqı-satqısını zəiflədib. Nəticədə ucuz və ili köhnə olan avtomobillərə tələbat artıb. Bu da qiymət artımına səbəb olub və tələb artdıqca qiymətlər bahalaşır. Bahalaşma ən çox 1998-2005-ci illər istehsalı olan xarici markalı avtomobillərdə müşahidə olunur. Bu maşınların qiyməti alıcıların cibinə uyğun olduğu üçün həmin avtomobillərə tələbat da yüksəkdir.
Amma qiyməti 10-50 min manat arasında olan avtomobillərin satışı çox aşağı həddədir. Qiyməti 50 min manatdan yuxarı olan avtomobillər isə əsasən biznes sinfinə aid olan modellərdir. Vaqif Hüseynov bildirir ki, qiymətlərin artmasına baxmayaraq, bu avtomobillərin satışında azalma olmayıb. Belə ki, bahalı avtomobilləri əsasən biznes mühitində olan şəxslər, menecer və TOP menecerlər alır. Onların biznesi isə valyuta bazarında yaranan dəyişikliklərdən daha çox böyüyüb. Ekspert hesab edir ki, bunu bəzi brendlərin satış qiymətlərini açıqlamasında da müşahidə etmək olar. Məsələn, "Lexus" və "Toyota" son bir neçə aya qədər avtomobillərin qiymətini gizlədirdi. Amma artıq reklamlarda belə premium sinif modellərin qiymətlərinə rast gəlmək olar. Məsələn, "Lexus Bakı Mərkəzi" 5.7 litr mühərrikli "LX" modelini 146 min manata satdığı açıqlayıb. Amma təbii ki, bazarda əsas aktivlik qiyməti 10 min manata qədər olan maşınlara aiddir.
Amma ili köhnə olan maşınlarla da bağlı müəyyən problemlər var. Məsələn, sığorta şirkətləri belə maşınlarla işləməyə çox da həvəs göstərmir. Söhbət avtomobillərin kasko sığortasından gedir. Belə ki, sığortaçılar köhnə və ucuz avtomobilləri sığortalamaq istəmirlər. Rəsmi məlumatlara görə, Azərbaycanda 1,4 milyondan çox avtomobil olsa da, onlardan heç də hamısı sığortalanmayıb. Adətən sığorta şirkətləri bunu əhalinin sığorta sahəsində məlumatlı olmaması, sığorta şirkətlərinə etibar etməməsi ilə izah etsələr də, araşdırmalar göstərir ki, könüllü sığortalanan avtomobillərin az olmasında şirkətlərin də rolu var. Qeyd olunduğu kimi, şirkətlər ili köhnə sayılan avtomobillərdən uzaq qaçır. Maşınlarını sığortalamaqdan imtina edən şirkətlər buna iki səbəb göstərir. Birincisi, köhnə maşınların ehtiyat hissələri çətin tapılır və baha olur. Digər səbəb isə odur ki, 15-20 yaşı olan maşının texniki vəziyyəti yaxşı olmadığına görə qəza ehtimalı, yəni sığorta risqi də böyükdür. Bu da sığorta şirkətlərinə sərf etmir.
Tahir TAĞIYEV
