Qərar strateji olaraq ölkə əhalisinin balığa olan tələbatının daha çox daxili istehsal hesabına ödənilməsinə yönəlib
Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin tabeliyində olan bir sıra müəssisələr Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeliyinə verilib.
Qərara əsasən, Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin tabeliyində olan Azərbaycan Təcrübəvi Dəniz Balıqartırma Zavodu, Çaykənd Qızılbalıqartırma Zavodu, Kiçik Qızılağac Balıqartırma Təsərrüfatı, Tovuz Balıqartırma Təsərrüfatı və “Xıllı balıq” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti ştat vahidləri və onlara məxsus əmlakla birlikdə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeliyinə verilib.
Balıqçılıq müəssisələrini Kənd Təsərrüfati Nazirliyinə vermək nə dərəcədə düzgün qərardır? Üstəlik bu il Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə büdcədən ayrılan vəsaiti xeyli azaldılıb.
Baki-xeber.com nəşrinə görə, bu qərarın düzgünlüyünü qiymətləndirmək üçün məsələyə həm idarəçilik baxımından, həm də iqtisadi nəticələr baxımından yanaşmaq olar.
İdarəçilik baxımından
Məntiqi əsasda balıqçılıq təsərrüfatları kənd təsərrüfatı istehsalının bir hissəsi sayılır (su məhsulları, akvakultura, ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlılıq). Bu baxımdan onların Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə verilməsi struktur uyğunluğunu artırır. Yəni bütün ərzaq istehsalı – torpaq, heyvandarlıq, quşçuluq və balıqçılıq – bir mərkəzdə cəmlənmiş olur.
Burada mümkün risqlər də var. Ekologiya Nazirliyinin əsas vəzifəsi təbiəti qorumaq, biomüxtəlifliyi saxlamaqdır. Balıq təsərrüfatlarının isə həm istehsal, həm də ekoloji tarazlıq funksiyası var. Bu müəssisələr kənd təsərrüfatına keçəndə, daha çox istehsal yönümlü yanaşma güclənə bilər, ekoloji nəzarət isə arxa plana keçə bilər.
İqtisadi baxımdan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ərzaq təhlükəsizliyi siyasətini vahid şəkildə planlaşdıra bilər. Balıqçılıq təsərrüfatlarının inkişafı kənd yerlərində məşğulluq, ixrac potensialı və daxili bazarda yerli istehsalın payını artıra bilər.
Son illərdə Azərbaycan balıqçılıq potensialının inkişafına xüsusi önəm verir. Bu, həm daxili bazarın tələbatının ödənilməsi, həm də ixrac imkanlarının genişlənməsi baxımından vacibdir. Amma buradakı əsas problem maliyyədir.
Prosesin mənfi tərəfləri də ola bilər. Qeyd edildiyi kimi, bu il Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə büdcədən ayrılan vəsait azaldılıb. Deməli, əlavə müəssisələr üzərinə düşdükdə maliyyə yükü artacaq, lakin resurs çatışmazlığı yarana bilər. Əgər maliyyələşmə mexanizmləri (subsidiyalar, kreditlər, investisiya proqramları) genişləndirilməsə, müəssisələrin effektiv işləməsi çətin olacaq.
Uzunmüddətli nəticələr
Bu addımın uğurlu olması üçün iki şərt vacibdir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ilə Ekologiya Nazirliyi arasında koordinasiya saxlanılmalı, ekoloji nəzarətdə boşluq yaratmamalıdır.
Eyni zamanda, maliyyə dəstəyi artırılmalıdı, əks halda müəssisələr yeni idarəçilik altında daha da zəifləyə bilər.
Yəni qərar struktur baxımından məntiqli görünür, amma büdcə məhdudiyyəti və ekoloji nəzarətin zəifləməsi risqi ciddi problem yarada bilər.
Balıqçılıq sahəsində müəssisələrin Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyindən alınıb Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin tabeliyinə verilməsi əslində idarəetmə baxımından əhəmiyyətli bir dəyişiklikdir. Bu qərarın balıq istehsalına, əhalinin tələbatının ödənilməsinə və idxal asılılığına təsiri bir neçə istiqamətdə qiymətləndirilə bilər
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin əsas funksiyası ərzaq təminatı və aqrar istehsalın təşkilidir. Bu səbəbdən balıqçılıq təsərrüfatlarının da həmin nazirliyin strukturuna daxil edilməsi daha məqsədəuyğun görünür.
Beləliklə, balıqçılıq fəaliyyəti ümumi kənd təsərrüfatı siyasətinə inteqrasiya olunacaq, dövlət dəstəyi mexanizmləri (subsidiya, güzəştli kreditlər, infrastruktur layihələri) daha əlçatan olacaq.
Zavod və təsərrüfatların Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə verilməsi onların fəaliyyətinin daha intensiv və bazar yönümlü təşkilinə imkan yarada bilər.
Əgər yeni idarəetmə şəraitində müasir texnologiyalar tətbiq edilərsə, balıq məhsuldarlığı artacaq. Bu isə daxili bazarda təklifi çoxaldaraq qiymətlərin sabit qalmasına yardımçı ola bilər.
Hazırda Azərbaycanın balıqçılıq istehsalı ölkə əhalisinin tələbatını tam qarşılaya bilmir, əhəmiyyətli həcmdə idxal aparılır. Daxili istehsal gücləndirildikcə idxaldan asılılıq azala bilər. Bu həm ərzaq təhlükəsizliyi, həm də xarici valyuta qənaəti baxımından müsbət nəticədir.
Yaxın illərdə idxalın tamamilə aradan qalxması real görünmür, çünki bazarın böyük hissəsi hələ də xaricdən gətirilən məhsullarla təmin olunur. Ancaq orta və uzunmüddətli dövrdə balıqçılıq təsərrüfatlarının inkişafı idxalın həcmini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
İstehsalın genişlənməsi üçün yalnız idarəetmə dəyişikliyi kifayət etmir; investisiya, infrastruktur və texniki dəstək lazımdır.
Bu qərar strateji olaraq ölkə əhalisinin balığa olan tələbatının daha çox daxili istehsal hesabına ödənilməsinə yönəlib. Qısa müddətdə böyük dəyişikliklər olmasa da, düzgün idarəetmə və dövlət dəstəyi ilə orta müddətdə idxal asılılığının azalması, əhalinin isə daha münasib qiymətlərlə yerli balıq məhsulları əldə etməsi mümkündür.
Akif NƏSİRLİ
