Fuad İbrahimov: “Problem ondadır ki, həmin vəsaitlərin qısamüddətli verilməsi risqi artırır”
3 iyul 2025-ci il tarixində Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyi tərəfindən dövlət büdcəsi vəsaitlərinin daha səmərəli idarə olunması məqsədilə vahid xəzinə hesabının milli valyutada olan vəsaitlərinin yerli banklarda depozitə yerləşdirilməsi üçün növbəti depozit hərracı təşkil edilib.
Bu barədə Maliyyə Nazirliyi məlumat yayıb.
Qeyd edilib ki, hərracın nəticələrinə əsasən, vahid xəzinə hesabının 500 milyon manat həcmində qalığı kapitallaşma və aktivlərinin məbləği səviyyəsinə görə ölkənin ən iri beş bankından təklif təqdim edən üç bankında 29 gün müddətinə, 7,25% orta çəkili faiz dərəcəsi ilə depozitə yerləşdirilib.
Maraqlıdır, bütün bunlar nə dərəcədə doğru və perspektivli siyasətdir? Yəni büdcənin 500 milyon manatını kommersiya banklarına qoymaq. Bu banklar həmin o pulu nə ilə qaytaracaq? Banklar bundan nə yolla qazanacaq? Banklar götürdükləri kreditin üzərinə 7,25 faizi və digər gəlirlərini əlavə etməklə o 500 milyonu necə qaytaracaqlar? Qazanc hansı yolla əldə ediləcək? Əgər Banklar o 500 milyonu 7,25 faizlə götürüb əhaliyə 15 faizlə kredit verməkdən ibarət olacaqsa, bunu elə başqa sahələrə də yönəltmək olar. O üzdən bu, faktiki olaraq bankların cəmiyyəti istismar mexanizminə əlavə dəstək kimi görsənir. Banklar onsuz da bahalı kredit siyasəti aparır. Onların bu siyasətnin də hansı mənfi nəticələrə gətirib çıxardığını görürük. Ona görə də büdcənin 500 milyon manatının banklara yönəldilməsinin nə kimi pis və müsbət nəticələri ola bilər? Əsas məsələ odur ki, sözügedən faizlə banklar bu pulu götürüb hansı sahələrə, istiqamətlərə yönəltməklə bu pulu qaytaracaqlar və özləri də əlavə gəlir götürəcəklər? Bu pulu yüksək faizlə kredit formasında təklif etməkdən başqa hansı yollar var? Bu, nə dərəcədə doğru və perspektivli qərardır?
“Üstəlik, bankların kreditləri yüksək faizlə verməsi problemli kreditlərin artacağı ehtimalını yüksəldir”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov buna birmənalı yanaşmadı: “Əslində sərbəst vəsaitlərin qısamüddətli dövriyyəyə cəlb edilməsi praktikası var. Qərb modellərinə nəzər salsaq, kifayət qədər bununla bağlı nümunələrə rast gəlmək olar və uğurlu şəkildə həyata keçirilir. Ümumiyyətlə, risqi düzgün dəyərləndirərək, yatırımın əsaslarını, ekspertizasını dəqiq, şəffaf şəkildə dəyərləndirərək bu qəbildən olan əməliyyatların keçirilməsi qəbul ediləcək haldır. Ancaq əlbəttə ki, ortada risqlər də var. Lakin düşünmürəm ki, hökumət səviyyəsində belə risqlərə getsinlər. Ancaq Maliyyə Nazirliyinin bu siyasətini bir iqtisadçı kimi dəstəkləyirəm. Birincisi, bu ona işarə verir ki, istənilən vəsaitlərin səmərəsiz xərcləmə siyasəti artıq əvvəlki kimi olmayacaq. Halbuki, əvvəllər bunun bir sıra mənfi fəsadları olub. Bu dəfə görünən odur ki, büdcə xərclərinin təkmilləşdirilməsi mexanizmi gündəmdədir. Çünki bunsuz həmin vəsaitləri geri qaytarmaq mümkünsüz olmayacaq. Reallıq odur ki, bugünə qədər büdcə xərclərinə nəzarət mexanizmi işləmirdi. Kim necə istəyirdisə o cür də edirdi. Xüsusən dövlət büdcəsi qəbul edilərkən müxtəlif qurumlar daha çox vəsait qoparmağa çalışırdılar. Ancaq burada problem ondadır ki, həmin vəsaitlərin qısamüddətli verilməsi risqi artırır. Belə olan halda zəmanət yoxdur ki, banklar həmin vəsaitləri büdcəyə geri qaytaracaqlar. Üstəlik, bankların kreditləri yüksək faizlə verməsi problemli kreditlərin artacağı ehtimalını yüksəldir. Təbii ki, kreditin faizi yüksəkdirsə, onu qaytarmaq asan olmayacaq. Qərb ölkələrində uğurla tətbiq edilən modellər o demək deyil ki, bizdə də bu uğurlu olacaq. Makroiqtisadiyyat zəncirvari olaraq toxunmuş amillərdən asılıdır. Ona görə də həm biznes mühiti əlverişli olmalıdır, həm də vəsaitlərə təkmil nəzarət mexanizmi olmalıdır. Bunun üçün də sistemli tədbirlər görülməlidir. Bunun üçün iqtisadiyyat tam liberal olmalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
