Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Azərbaycan Mərkəzi Bankı "Günay Bank"ın lisenziyasını ləğv edib. Buna səbəb bankın məcmu kapitalının müəyyən edilmiş tələbdən - 50 milyon manatdan, məcmu kapitalının adekvatlıq əmsalının isə 3 %-dən az olması, cari fəaliyyətinin etibarlı və prudensial qaydada həyata keçirilməməsidir.
Odur ki, "Banklar haqqında" qanuna əsasən, mayın 17-də “Günay Bank”ın lisenziyası ləğv edilib, bankın müflisləşmə yolu ilə ləğv edilməsi barədə məhkəməyə müraciət olunub, eləcə də kredit təşkilatına müvəqqəti inzibatçı təyin olunaraq onun idarә olunması üzrә bütün sәlahiyyәtlәr, o cümlәdәn bank sәhmdarlarının ümumi yığıncağının sәlahiyyәtlәri müvәqqәti inzibatçıya verilib.
“Günay Bank”ın ölkənin bank sektorunun aktivlərində xüsusi çəkisi 0,6 %, kredit portfelində 1 %, öhdəliklərində isə 0,5 % təşkil edir. Bankın lisenziyasının ləğv edilməsi sektorun maliyyə dayanıqlığına və maliyyə sabitliyinə heç bir təhdid yaratmır. “Günay Bank” Azərbaycan Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun üzvüdür, əhalinin bu bankdakı sığortalanmış əmanətləri üzrə kompensasiyalar qanunvericiliyə uyğun qaydada ödəniləcək. Bankın Fonda təqdim etdiyi hesabatlara əsasən, 2023-cü ilin I rübünün sonuna sığortalanmış (kompensasiya olunan) əmanətlər 38,5 milyon manat təşkil edir. Bankın əmanətçilərinin say etibarı ilə 99,9 %-nin əmanətləri kompensasiya olunacaq. Bankın digər öhdəliklərini isə məhkəmənin təyin edəcəyi ləğvedici qanunvericiliyə müvafiq qaydada tənzimləyəcək. Bu hal bird aha bank sektorunda əmanətlərin sığortalanmasına xüsusi diqqət edilməsini yenidən ön plana çıxarır. Faktdır ki, “Günay Bank”ın bağlanması Azərbaycan banklarında depoziti olan şəxslərin narahatlığını artırır. Xatırladaq ki, Azərbaycanda bank depozitlərinin qorunmasını “Əmanətlərin sığortalanması haqqında” qanun tənzimləyir. Bu qanunda qeyd edilir ki, 100 min manatadək əmanətləri dövlət sığortalayır. Başqa sözlə, vətəndaşın bankda saxladığı əmanətin məbləği 100 min manatdan azdırsa, bank bağlansa da, həmin vəsaiti geri alına bilir. 100 min manatdan çox əmanətlərinsə yalnız 100 min manatlıq hissəsini dövlət qoruyur. Xarici valyutada saxlanılan əmanətlər də belə qorunmaya daxildir. Bu zaman müştərilərin bankda saxladığı xarici valyutadakı əmanətlərin 100 min manat ekvivalentinədək olan hissəsi sığortalanmış sayılır. Ancaq məbləğ limiti ilə yanaşı, qanunda həmin əmanətlərə görə əldə edilən faizlərlə də bağlı şərt var. Belə ki, qorunan əmanətlər 100 min manatadək olmaqla yanaşı, maksimum illik 12 faizlə yerləşdirilməlidir. Əgər bankda yerləşdirilən əmanətə görə illik 12 faizdən yüksək faiz hesablanırsa, bu zaman həmin əmanət sığortalanmış sayılmır. Xarici valyutada yerləşdirilmiş əmanətlər üçünsə faiz şərti daha az – 2.5 faizdir. Həmin qanunda sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin bu fəaliyyətlə bağlı açdığı bank hesablarındakı vəsaitin də qorunması nəzərdə tutulur. Amma bu zaman qorunan məbləğlə bağlı limit 100 min manat deyil, 20 min manatdır. Istisna deyil ki, Azərbaycanda zəif bankların bağlanması bundan sonra da davam edəcək. bu səbəbdən əmanətçilər bank seçimində, eləcə də sığortalanma məsələsində xüsusi diqqətli olmalıdır. Xatırladaq ki, 2014-cü ildən bəri Azərbaycanda 20 bank ləğv edilib. Bununla da ölkədə fəaliyyət göstərən bankların sayı 24-ə enib. Belə ki, 2014-cü ildə Azərbaycanda 44 bank fəaliyyət göstərirdi. Bu o deməkdir ki, son 9 ildə ölkədə 20 bankın fəaliyyəti dayanıb. Başqa sözlə, ölkədəki bankların 45 faizi bağlanıb.Hesab olunur ki, ölkədə aktiv işləyən 10-a yaxın bank var.
Bank məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov qeyd edir ki, kiçik banklar bazardan çıxır, amma orta banklara da növbə çata bilər. O deyir ki, Azərbaycanda bağlanan 21 bank var və yalnız bəzilərinin sığortalanmayan əmanətlərinin cüzi hissəsi vətəndaşlara qaytarılıb: “Qalanlara isə formal olaraq deyir ki, pul yoxdur”. Onu da qeyd edək ki, əhalinin və biznesin depozitləri Azərbaycan banklarından ötrü həyati önəm daşıyır, axı ölkədəki bankların vəsaiti, əsasən, depozitlər hesabına formalaşır. Azərbaycanda maliyyə bazarlarının zəif inkişafı bankları depozitlərdən asılı duruma salır. Hazırda bank resurslarının formalaşmasında depozitlərin payı 80 faizdən yüksəkdir. Bu baxımdan, müstəqil ekspertlər də düşünürlər ki, Mərkəzi Bank zəif bankları bağlamaqla yanaşı, onların sağlamlaşdırılmasına da çalışmalıdır. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Mərkəzi Bank “Günay Bank”ın lisenziyasının ləğvini bankın məcmu kapitalının azlığı ilə əsaslandırıb. Rəsmi göstəricilərə görə, 2023-cü ilin birinci rübünün sonuna “Günay Bank”ın məcmu kapitalı 68 milyon manat olub. Bu göstərici ilə “Günay Bank” 25 bank arasında 23-cü yeri tutub. Deməli, ölkədə kapitalı “Günay Bank”dan da az olan iki bank da var. Bunlar “Bank BTB” (50.9 milyon manat) və “Bank Melli İran”ın Bakı filialıdır (37.9 milyon manat). Onların da tələblərə cavab vermədiyi üçün fəaliyyətinin dayandırlması istisna olunmur.
Ramil QULİYEV
