“2023-2024-cü illərdə qlobal iqtisadi artımın yavaşlaması proqnozlaşdırılır”. Bu fikri Böyük Britaniyanın “Sky News” telekanalına müsahibəsində Dünya Bankının prezidenti Devid Malpass deyib.
Onun sözlərinə görə, yaxın iki ildə qlobal iqtisadiyyatın güclü bərpasını gözləmək çətindir: “Söhbət uzun müddət davam edən yavaşlamadan gedir. Keçmişdə öyrəşdiyimiz kimi, müəyyən dövrü əhatə etməyəcək. Bu, yüksək inflyasiyanın davam etməsi və yeni investisiyaların olmaması ilə bağlıdır”. Bu kontekstdə Malpass xərclərini azaltmaq və prioritetləri düzgün təyin etmək məcburiyyətində qalan dövlətlər üçün sağlam iqtisadi siyasətin qurulmasının vacibliyini vurğulayıb. Qeyd edək ki, bundan əvvəl də Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) idarəedici direktoru Kristalina Georgiyeva qlobal iqtisadiyyatla bağlı bədbin fikirlər səsləndirmişdi. K.Georgiyeva bildirirdi ki, Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı hərbi müdaxiləsi, yüksək yaşayış dəyəri və yüksək faiz dərəcələri qlobal iqtisadiyyat üçün ən böyük problemlərdir. Onun sözlərinə görə, nə qədər ki, Ukraynada müharibə davam edir, bu, istehlakçı və biznes inamına dağıdıcı təsir göstərir: “İkincisi, müxtəlif amillərin səbəb olduğu yüksək yaşayış dəyəri və inflyasiyasıdır. Üçüncü amil - yüksək faiz dərəcələri. Onlar istər-istəməz qlobal iqtisadi yavaşlamaya töhfə verəcəklər”. Baş verənlərlə bağlı Azərbaycanın hansı durumla üzləşəcəyinə dair beynəlxalq qurumların proqnozları da maraqlıdır. Məsələn, elə Dünya Bankı 2023-cü il üçün “Qlobal İqtisadi Perspektivlər” hesabatında bildirir ki, Azərbaycan üzrə verilən proqnozlarda real ÜDM-in artım tempi müsbət olaraq qalır. 2023-cü ildə Azərbaycan iqtisadiyyatında artım dünya ilə müqayisədə 1,1 faiz, Avropa və Mərkəzi Asiya regionu ilə müqayisədə isə 2,7 faiz daha yüksək olacaq. 2022-ci ilin iyun ayı proqnozlarından faiz bəndi ilə müqayisədə Azərbaycan 2023-cü il üzrə bütövlükdə Avropa və Mərkəzi Asiya regionunda real ÜDM-də müsbət artım göstərməsi proqnozlaşdırılan 4 ölkədən biridir. Mövcud şəraitdə qlobal iqtisadiyyatın təzyiq altında olmasını nəzərə alaraq Dünya Bankı “Qlobal İqtisadi Perspektivlər” hesabatında 2023-cü ildə orta gəlirlərin artmasına və ümumi rifah səviyyəsinin yüksəlməsinə dair bir sıra struktural addımlar tövsiyə edir. Belə ki, yeni iş yerlərinin yaradılması və istehsalın artırılması üçün daha çox investisiya qoyuluşlarının təşviq edilməsi tövsiyə olunur. Bunun üçün isə əlverişli biznes mühiti çərçivəsində inkişafa meylli addımların atılması, o cümlədən infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi üçün dövlət-özəl tərəfdaşlığının gücləndirilməsi, müvafiq normativ-hüquqi bazanın formalaşdırılması, birbaşa xarici investisiyaların cəlb edilməsinə yönəlik fəaliyyətlərin genişləndirilməsinə ehtiyac duyulur. Bunlarla yanaşı, transsərhəd ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsi üçün əməkdaşlığın gücləndirilməsi, çeşidli bazarlara çıxış, gömrük sazişləri kimi razılaşmalar vasitəsilə ticarətin inkişafını sürətləndirmək istiqamətində səylər də zəruri hesab olunur.
Dünya Bankının qeyd etdiyi istiqamətlər üzrə Azərbaycan mühüm nailiyyətlərə imza ata bilib. Bu, Davos Forumunda özünü bir daha göstərdi. Burada prezident İlham Əliyevin keçirdiyi görüşlər fonunda artıq bəllidir ki, Azərbaycanın alternativ enerji mənbələrinə investisiyaların yatrılması daha dinamik xarakter alacaq.
İnvestisiyanın həcminə, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə reinteqrasiya prosesinin sürətləndirilməsinə, iqtisadiyyatın daha da inkişafına Davos Forumunun müsbət təsiri olacaq. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının siyasət və tərəfdaşlıq üzrə vitse-prezidenti Mark Boumanın fikirləri bu fonda maraqlıdır: “Azərbaycanda qalıq yanacaqlardan istifadənin dəyəri artıb, ona görə də bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə ekoloji faydaları ilə yanaşı, maliyyə baxımından da cəlbedici olub. Ona görə də indi investisiyalar və bu sahədə siyasətin hazırlanması vasitəsilə biz Azərbaycanın karbohidrogen asılılığını azaltmaq səylərini fəal şəkildə dəstəkləyirik. Bu yaxınlarda ölkədə ilk özəl günəş elektrik stansiyasının tikintisinə birgə sərmayə qoymuşuq. Biz, həmçinin, Abşeron yarımadasında külək elektrik stansiyasının tikintisinin maliyyələşdirilməsi imkanlarını da nəzərdən keçiririk. Azərbaycan Energetika Nazirliyinə enerji sisteminin gücləndirilməsi ilə bağlı araşdırma aparmağa kömək etdik və anlaşma memorandumu imzaladıq. Onun məqsədi Azərbaycanın Paris Sazişi üzrə öhdəliklərinə uyğun olaraq aşağı karbonlu və iqlim baxımından davamlı enerji sektorunun inkişafına dəstək verməyə davam etməkdir. Memoranduma, həmçinin, bərpa olunan enerji mənbələrinin gələcək inkişafı, elektrik şəbəkələrinin təkmilləşdirilməsi, enerji səmərəliliyinin artırılması və hidrogen istehsalı kimi yeni texnologiyaların mərhələli şəkildə tətbiqi daxildir”. Sərmaqyələrlə yanaşı, Azərbaycan xarici ticarət tərəfdaşlarının da sayını sürətlə artırır. “Fitch Solutions” beynəlxalq reytinq agentliyi hesab edir ki, bu vəziyyətdə əsas kapitalın formalaşması 2023-cü ildə və ondan sonrakı illərdə artıma daha çox töhfə verəcək, çünki Azərbaycanın enerji ixracatına Avropa tələbatı artdıqca, potensialın artırılmasına investisiya tələb olunur. “Fitch Solutions” həmçinin, Azərbaycan iqtisadiyyatının 2023-cü ildə artım baxımından 2011-2021-ci illər arasında qeydə alınmış 1,3%-lik tarixi on illik orta göstəriciyə nisbətən daha yüksək performans göstərəcəyini vurğulayıb.
Ramil QULİYEV
