“Azərbaycan, Rusiya və İran ölkədə yaradılan Avropa üçün qaz ticarəti platformasında oyunçu ola biləcəklər”. Bu barədə Türkiyənin enerji və təbii sərvətlər naziri Fatih Dönməz “Habertürk”ə müsahibəsində bildirib.
Nazir qeyd edib ki, Türkiyənin çoxlu terminalları var: “Biz bazar, qaz ticarət platforması açırıq. Ticarət yeri Türkiyə olacaq, qazın qiyməti də burada formalaşacaq”. Onun sözlərinə görə, Türkiyə qaz mənbələrinə yaxın yerləşir: “Bu bazarda oyunçular olacaq, qaz qovşağında əməliyyatlar üçün müvafiq xidmət haqqı da olacaq”. Fatih Dönməz ölkədə qaz qovşağının və Avropa üçün ticarət platformasının yaradılması üçün infrastrukturun hazır olduğunu bildirib: “Hazırda biz yol xəritəsini yekunlaşdırırıq. Fiziki infrastrukturumuz hazırdır. Son dörd ildir ki, biz Türkiyədə milli bazar üçün qaz ticarəti platforması işlədirik. Proqram təminatının və informasiya texnologiyaları infrastrukturunun böyük hissəsi hazırlanır. Biz beynəlxalq bazarların gözləntilərinə uyğun qiymətlərin formalaşması ilə bağlı danışıqlar aparırıq”. Energetika Nazirliyinin rəhbəri bildirib ki, qovşaq layihəsi çərçivəsində qazpaylama mərkəzi ölkənin Avropa hissəsi olan Trakyada yerləşəcək. Dönməz həmin ərazini yanacaq paylama mərkəzi qurmaq üçün ən əlverişli yer adlandırıb. Qeyd edək ki, Türkiyənin Energetika Nazirliyi artıq Rusiya tərəfi ilə işə başlayıb. Türkiyədə qaz qovşağı yaratmaqla Rusiya qaz tranzitini Şimal axınından Qara dəniz regionuna və Türkiyəyə köçürməyə ümid edir. Bununla Avropa ölkələri Rusiya qazını Türkiyə qovşağı vasitəsilə ala biləcəklər. Fatih Dönməzisə bu fonda qaz ticarət platformasının Avropa bazarı üçün hazır olduğunu açıqlayıb: “Hazırda biz yol xəritəsinin hazırlanmasını başa çatdırırıq. Fiziki infrastrukturumuz hazırdır. Dörd ildir biz Türkiyədə milli bazar üçün ticarət qaz platforması işlədirik. Bizim çoxlu terminalımız var və biz bazar açırıq. Türkiyə ticarət yeri olacaq və qazın qiyməti burada formalaşacaq”.
Azərbaycan hesab edir ki, bu cür tədarüklər ölkədə fəaliyyət göstərən xarici şirkətlər üçün faydalı olarsa, respublika öz qazını planlaşdırılan qovşağa çatdırmağa hazırdır. Lakin rəsmi Bakı bildirir ki, ölkəmizdə “mavi yanacaq” hasilatının əsas payı dövlət şirkəti olan SOCAR-ın deyil, “Şahdəniz” beynəlxalq konsorsiumunun üzərinə düşür. Çünki Azərbaycanda qaz əsasən beynəlxalq konsorsium tərəfindən hasil edilir və SOCAR da bu prosesdə iştirak edir.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycan bu gün nəinki qonşu ölkələrdə, hətta artıq Avropa və dünyada neft və qaz ixracatçısı kimi tanınır. Xatırladaq ki, elə ötən ilin mühüm hadisələrindən biri Azərbaycan ilə Aavropa İttifaqı arasında enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq Anlaşma Memorandumu imzalanması olub. Belə ki, Aİ və Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlıq Xəzər təbii qazının Avropa İttifaqına və Qərbi Balkan ölkələrinə tədarükünü diversifikasiyanı artırmasını nəzərdə tutur. Sənədə əsasən, 2027-ci ilə qədər “Cənub Qaz Dəhlizi” ilə Avropa İttifaqına təbii qaz ixracı hər il ən azı 20 milyard kubmetrə çatdırılacaq. Ötən ilin digər mühüm hadisələrindən biri Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektorunun TAP kəmərinə qoşulması oldu. Azərbaycandan İtaliyaya təbii qaz nəql edən TAP kəməri Əlcəzairdən sonra ölkənin ikinci ən böyük qaz tədarükçüsünə çevrilib. Bu fonda Azərbaycan qazının alıcıları günü-güdən çoxalmaqda davam edir. Artıq ötən il Serbiya Azərbaycandan qaz almaq üçün Bolqarıstandan yeni boru kəmərinin inşasına başlayıb. Qeyd edək ki, Azərbaycan və Serbiya arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş imzalanıb. Moldova isə artıq illik 300 milyon kubmetr Azərbaycan qazı almağa başlayıb. Yenə ötən ilin son ayında SOCAR və Rumıniyanın “Romgaz S.A.” şirkəti arasında qaz tədarükünə dair müqavilə imzalanıb. Müqaviləyə əsasən 2023-cü il yanvarın 1-dən etibarən təbii qazın Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektoru vasitəsilə nəqlinə başlanılıb. Bu il aprelin 1-dək Rumıniyaya 300 milyon kubmetrə qədər Azərbaycan qazı tədarük ediləcək. İsrailin Azərbaycandakı səfiri Corc Dik isə belə bir vaxtda maraqlı açıqlama verərək qeyd edib ki, İsrail TANAP və TAP vasitəsilə Avropaya qaz ixracını nəzərdən keçirir. O bildirib ki, İsrail Azərbaycandan qaz idxal etmir: “Həmçinin, nəzərdən keçirdiyimiz başqa bir əməkdaşlıq sahəsi qazımızın Avropaya ixracıdır. Bu gün buna böyük ehtiyac var. Qazın mayeləşdirilməsi ilə bağlı fikirlər var. Misir ərazisindən qaz kəmərinin çəkilməsi, Yunanıstan və İtaliya ərazisindən qaz kəmərinin çəkilməsi, habelə Türkiyə vasitəsilə nəql variantları var. Məsələn, biz TANAP və TAP boru kəmərlərinə qoşula bilərik. Görək, bundan sonra İsrailin yeni hökumətnidə hansı strategiyalar olacaq”. Bütün bunlar Azərbaycanın, onun yaratdığı infrastrukturun Avropa enerji bazarında mövqeynin möhkəmlənməkdə olduğunu göstərir. Türkmənistan qazının Azərbaycan ərazisindən Avropaya nəqli planlaşdırılır. Bu durumda Azərbaycan Türkiyədə qaz habının yaradılmasını dəstəkləyir. Ölkəmizn türkiyədə təbii qaz qovşağının yaradılması prosesində iştirakı Azərbaycana enerji sahəsində əlavə üstünlüklər qazandıracaq.
Ramil QULİYEV
