Rusiya Prezidenti Vladimir Putin barrelə 60 dollarlıq qiymət həddi qoyan xarici şirkət və vətəndaşlara neft satışını qadağan edən sərəncam imzalayıb. Sənəd gələn il fevralın 1-dən iyunun 1-dək qüvvədə olacaq. Eyni zamanda, sənədin ayrıca bəndində Rusiya prezidentinə fərmandan istisnalar tətbiq etmək səlahiyyəti verilir.
Xatırladaq ki, dekabrın 5-də Avropa İttifaqı, “Böyük yeddilik” ölkələri və Avstraliya dəniz yolu ilə daşınan Rusiya neftinin bir barrelinin qiymətinin 60 dollar məbləğində müəyyən olunması barədə qərar qəbul edib. Qərb ölkələri bu məhdudiyyəti Rusiyanı Ukraynadakı müharibəyə maliyyəsini kəsmək məqsədilə tətbiq edib. Rusiya buna qarşı artıq cavab tədbirlərinə başlayıb. Kreml tərəfindən tətbiq edilən qadağa təkcə neftə deyil, neft məhsullarına da aiddir. Ancaq neft məhsulları ilə bağlı qadağanın nə vaxtdan qüvvəyə minəcəyini hökumət hələ müəyyənləşdirməyib. Hökumət portalı və Kremlin vebsaytında yerləşdirilmiş sənəddə deyilir ki, bu qərar Birləşmiş Ştatlar və ona qoşulan xarici ölkələr və beynəlxalq qurumların qeyri-dost və beynəlxalq hüquqa zidd hərəkətlərinə cavab olaraq verilib. Rusiya dünya bazarında digər alıcılara neft tədarükünü saxlayacaq, ancaq eyni zamanda neft satışından gəlirlərinin azalacağı gözlənir. Qiymət məhdudiyyəti açıqlanandan sonra Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak bildirib ki, qadağanı yerinə yetirən ölkələrə neft tədarükündən imtina üçün tədbirlər hazırlanacaq. Novak 2023-cü ildə neftin barrelinin qiymətinin 70-100 dollar arasında dəyişəcəyini, lakin lokal qıtlıqlar səbəbindən vaxtaşırı qiymət sıçrayışlarının da ola biləcəyini ehtimal edir. Onun sözlərinə görə, hazırda “Brent” markalı neftin qiyməti dünya bazarındakı real vəziyyəti əks etdirir. Baş nazirin müavini OPEC+ təşkilatının noyabr ayından etibarən hasilatı sutkada 2 milyon barrel azaltmaq barədə qərarı sayəsində neft bazarının sabitləşdiyini bildirib. Xatırladaq ki, Rusiya neftinə qiymət həddi qoyulmasından sonra şimal qonşumuzun neft ixracı günə 1.86 milyon barrel və ya 54 faiz azalıb. Belə kəskin azalmanın səbəblərindən biri kimi Rusiya Baltik dənizindəki əsas liman – Primorsk portunda aparılan texniki işlər göstərir. Burada doldurulan gəmilərin sayı 8 tankerdən 3 tankerə düşüb. Uzaq Şərqdəki Naxodka körfəzində yerləşən Kozmina neftdoldurma portunda bir həftə ərzində cəmi iki tanker doldurulub. Bu da xəbər verilir ki, azı iki iri tanker sahibi olan şirkət gəmilərini marşrutdan geri çağırıb. Buna səbəb həmin tankerlərə yüklənmiş neftin Rusiya neftinə qoyulmuş ən yüksək qiymət həddinən baha olması olub. Bu qiymətə Rusiya neftini daşımaq gəmi şirkətini beynəlxalq sığortadan məhrum edə bilər. “Reuters” agentliyi qeyd edir ki, Rusiya neftinə qiymət həddi qoyulması Moskvanı alternativ bazarlar axtarmağa məcbur edib. İndi Rusiya Asiya regionuna gündə 1 milyon barrel neft ixrac edir. Btün bunlar neft bazarına əhəmiyyətli surətdə təsir edir.
ABŞ-ın “JPMorgan Chase & Co” bankının analitikləri “Brent” markalı neftin barrelinin 2023-cü il üçün orta qiymət proqnozunun 90 dollar olacağını proqnozlaşdırır. Həmçinin qiymət həddi mexanizminin qüvvəyə minməsi fonunda Rusiyanın neft hasilatında azalma gözlənildiyi bildirilib. Bankın ekspertlərinin fikrincə, Rusiyada neft hasilatı qiymət məhdudiyyəti ilə əlaqədar 2023-cü ilin birinci rübündə sutkada 500 min barrel azalacaq, ilin ikinci yarısında sutkalıq 10 milyon barrel səviyyəsində sabitləşəcək. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi Avropa İttifaqının Rusiya neftinin qiymət tavanının bir barel üçün 60 dollar səviyyəsində müəyyən edilməsi barədə qərarı dekabrın 5-də qüvvəyə minib. 2023-cü ilin əvvəlindən başlayaraq qiymət həddi mexanizmi bazarda baş verən dəyişikliklər nəzərə alınmaqla hər iki aydan bir nəzərdən keçiriləcək. Rusiya nefti və neft məhsullarına qiymət məhdudiyyəti orta bazar qiymətindən azı 5 faiz aşağı müəyyən ediləcək. Bu da sonda ümumi qiymətlərə daha çox təsir edəcək. Beynəlxalq Enerji Agentliyi Rusiya neft və neft məhsullarına tətbiq olunan embarqonun təsiri fonunda 2023-cü ildə neft bazarında növbəti qiymət rallisini istisna etmir: “Neft qiymətlərinin azalması artan inflyasiya ilə üzləşən istehlakçılar üçün xoş rahatlıqdır, lakin Rusiya nefti və neft məhsullarına qarşı embarqonun tam təsiri hələ də tam hiss olunmur. Qış ayları keçdikcə və 2023-cü ilin ikinci rübündə neft balansları sərtləşdikcə, daha bir qiymət artımı istisna oluna bilməz”. Qeyd olunur ki, bu ilin noyabr ayında qlobal gündəlik neft tədarükü beş ayda ilk dəfə olaraq OPEC+ sazişi çərçivəsində Körfəz ölkələrinin hasilatın azaldılmasına başlamasından sonra 190 min barrel azalaraq 101,7 milyon barrelə enib. Eyni zamanda, qurumun məlumatına görə, neftə olan gündəlik tələbat 2023-cü ildə isə 1,7 milyon barrel artaraq 101,6 milyon barrel təşkil edə bilər. Bu da qiymət artımına əlavə təkan verəcək.
Ramil QULİYEV
