Məlum olduğu kimi, bu gün ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri Vasif Talıbovun 27 illik rəhbərliyi dövrandə Naxçıvan Muxtar Respublikasında yaşanan özbaşınalıqlar və digər problemlərdir. O vaxt bir sıra səbəblərdən bunu insanlar açıq deyə bilmirdisə və nədənsə çəkinirdilərsə, indi artıq belə bir maneə yoxdur.
Talıbov idarəçiliyi həm də Naxçıvanda bütün məhsulların qiymətinin Azərbaycanın digər bölgələri ilə müqayisədə olduqca baha olması ilə yadda qaldı. Ərzaq, geyim və digər məhsulların qiyməti Bakı və digər bölgələrlə müqayisədə hər zaman baha olub. Adicə corab belə, Bakı ilə müqayisədə baha olub. Əksər hallarda Naxçıvanın ovaxtkı rəhbərliyi bunu onunla əlaqələndirirdi ki, Naxçıvan ankılav vəziyyətdə olduğu üçün orada qiymətlər Azərbaycanın digər bölgələri ilə müqayisədə yüksəkdir. Ancaq qətiyyən bütün bunların hamısı Naxçıvanın anklavda olması ilə bağlı olmayıb. Bütün bunlar məhz Talıbovun avtoritar idarəçiliyindən irəli gəlib.
“Orada mövcud olan fantastik bahalıq Talıbovun yaratdığı hüdudsuz monopoliyadan irəli gəlirdi”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazov da hesab edir ki, həqiqətən də Naxçıvanda demək olar bütün məhsulların qiyməti digər bölgələrimizlə müqayisədə çox bahadır: “Düzdür, bunun başlıca səbəbi Naxçıvanın Azərbaycanın materik hissəsi ilə birbaşa quru əlaqəsinə malik olmaması ilə bağlıdır. Çünki Naxçıvana hansısa məhsulların daşınması üçün ya İran ərazisindən, ya da Gürcüstan vasitəsilə Türkiyə ərazisindən istifadə etmək lazımdır. Bu da gömrük ödənişlərinə görə baha başa gəlir. Ermənistanla sərhəd isə məlum səbəblərdən bağlıdır. Elə məhsullar var ki, ümumiyyətlə onların hava yolu ilə ora daşınması sərfəli deyil. Ancaq bütün bunlar ona əsas vermir ki, Naxçıvanda əksər məhsullar digər bölgələrimizlə müqayisədə qat-qat baha olmalıdır. Rəsmi məlumata görə, Naxçıvanda əhalinin sayı 460 minə yaxındır. Ancaq reallıqda orada yaşayanların sayı bundan xeyli azdır. Qeydiyyatı Naxçıvana olan, amma Bakıda və digər yerlərdə yaşayan, işləyən o qədər naxçıvanlı var ki. O üzdən, Muxtar Respublikada qiymətlərin bu dərəcədə baha olması təkcə iqtisadi amillərdən qaynaqlanmırdı. Bütün bunlar, yəni orada mövcud olan fantastik bahaçılıq Talıbovun yaratdığı hüdudsuz monopoliyadan irəli gəlirdi. Çünki Naxçıvanda azad bazar iqtisadiyyatı, rəqabət mühiti yox idi. Ərzaq və digər məhsulların gətirilməsi, satışı Talıbovun monopoliyasında idi. Necə istəyirdilərsə, o cür də qiymətləri diqtə edirdilər. Nəticədə orada yaşayanların sosial durumu daha da çətinləşirdi. Bu səbəbdən əhali bölgəni tərk edib başqa yerlərdə, əsasən də Bakıda yaşamalı olurdular. Əvvəllər Naxçıvan camaatı İran və Türkiyədən ucuz qiymətə ərzaq məhsulları alaraq güzəranını qururdu. Sonra məqsədyönlü şəkildə onlar bu imkandan məhrum edildilər. Yəni əvvəl İrandan ən aşağısı 30 kiloqram ərzaq gətirmək olurdusu, sonra bunun çəkisini dəfələrlə aşağı saldılar. Aydın məsələ idi ki, bütün bunlar təsadüfi deyildi və Talıbovun bundan xəbəri var idi. Nəticədə qazanan Talıbov və onun ətrafı olurdu. Belə olmasaydı, Naxçıvanda qida məhsulları bu dərəcədə baha olmazdı. Naxçıvanın xidmət sektorunda olan bahaçılıq Azərbaycanın heç bir bölgəsində yoxdur. Bütün bunlar, əlbəttə ki, ordakı insanların sosial vəziyyətinə mənfi təsir göstərirdi”.
Vidadi ORDAHALLI
