Dünya bazarlarında neftlə bağlı olduqca maraqlı vəziyyət yaranmaqdadır. Buna səbəb odur ki, ABŞ və Avropa İttifaqı Rusiya neftinə ən yüksək qiymət həddi qoyulmasına dair razılığa gəliblər. Bu razılaşamaya əsasən, Rusiya nefti bir barrel üçün 60 dollardan baha qiymətə alına bilməz.
ABŞ maliyyə nazirinin müavini Uolli Adeyemo bildirib ki, ən yüksək qiymət həddi vaxtaşırı dəyişdiriləcək. Razılaşamya əsasən, Rusiya nefti bazar qiymətindən 5 faiz ucuzuna satıla və alına bilər. Adeyemonun sözlərinə görə, Avropa ölkələri, Polşanın xüsusi mövqeyinə baxmayaraq, Rusiya nefti üçün ən yüksək qiymət həddini müəyyən etməklə mühüm nəticəyə imza atıblar. Polşa Rusiya neftinə qoyulan ən yüksək qiymət həddinin çox yüksək olduğunu bildirir. Varşavanın mövqeyinə görə, bu hədd 1 barrel üçün 30 dollardan yuxarı olmamalıdır. Rusiya neftinə qoyulmuş embarqo dekabrın 5-dən qüvvəyə minməlidir. Onu da qeyd edək ki, ABŞ və Avropa İttifaqı tankerlə daşınan Rusiya neftinin alınmasından imtina ediblər, lakin indi faktiki olaraq başqa ölkələr də Rusiya neftini müəyyən edilmiş həddən baha qiymətə ala bilməyəcəklər, çünki tankerləri dünyanın ən böyük sığorta şirkətləri sığorta etməyəcəklər. Eyni zamanda Rusiya neftinə ən yüksək həddin qoyulması bu neftin dünyanın ən böyük tanker donanmasına malik Yunanıstanın tankerləri ilə daşınmasını da mümkünsüz edəcək. Rusiya isə bildirib ki, öz neftini ona sərf etməyən qiymətlərlə satmayacaq. Rusiya Federasiyası Baş nazirinin müavini Aleksandr Novak bildirib ki, Qərb ölkələrinin Rusiya neftinə qiymət həddini tətbiq etmək təşəbbüsü, enerji resurslarının qıtlığı da daxil olmaqla, böyük risqlər daşıyır. Onun sözlərinə görə, son məhdudiyyətlər, qiymət həddinin qəbulu ilə bağlı qərarlar – bütün bu hərəkətlər sənayenin fəaliyyəti üçün böyük risqlər yaradır, enerji resurslarının və sənayeyə investisiyaların çatışmazlığına təhrik edir. Aleksandr Novak Qərbin enerji təchizatına qarşı sanksiyalarının düşünülməmiş olduğunu vurğulayıb və Rusiyanın daha sərfəli olduğu halda da, qiymət həddi şərtləri ilə ölkələrə neft tədarük etməyəcəyini qeyd edib. Amerikanın “The National Interest” jurnalı isə yazır ki, Rusiya neftinə marjinal qiymətlərin tətbiqi Qərb ölkələri üçün mənfi nəticələrlə bitə və Moskva ilə iqtisadi qarşıdurmada qüvvələr balansını dəyişə bilər. Qeyd edilir ki, bu hal qlobal enerji bazarlarında qarışıqlığa səbəb olacaq, ya da Rusiya yanacağının satışından əldə edilən gəlirlərin azalmasına minimal təsir göstərəcək: “Rusiya qiymət həddi iştirakçısı olan ölkələrin neft ixracını dayandırmaqla bağlı hədələrinə əməl etsə, “Brent” markalı yanacağın qiyməti bir barrel üçün 380 dollara qədər yüksələ bilər. Əgər bu baş verərsə, Qərbin Moskvaya qarşı iqtisadi kampaniyasının dəyəri hamı üçün qeyri-davamlı ola bilər”. Əksər ekspertlər də hesab edirlər ki, Rusiya neft tədarükünü dayandırsa, “qara qızıl”ın qiymətində yenidən kəskin artımlar qeydə alınacaq. O da qeyd olunmalıdır ki, bazar qiymətindən azacıq aşağı qiymət şəraitində Rusiya tanker neftinin ən böyük alıcıları olan Çin və Hindistan da məhdudiyyətlərə riayət etməli olacaq. Bununla belə, Asiyada Rusiya neftinə marağın artması da müşahidə edilir. Azərbaycanın əsas mütəffiqlrindən biri olan Pakistan Rusiya neftinə xüsusi maraq göstərir. Çünki Pakistan Rusiyadan xam neft və neft məhsulları alacağı təqdirdə hər il 2 milyard dollardan çox vəsaitə qənaət edə biləcək. “The Express Tribune” qəzeti yazır ki, Rusiyadan neft məhsullarının idxalı İslamabadın valyuta ehtiyatlarına təzyiqi azaldacaq.Mütəxəssislərin sözlərinə görə, Pakistanın neft emalı zavodları Rusiyadan sərfəli qiymətə xam neft, neft məhsulları və təbii qaz almağa hazırdır. Bu, həmin müəssisələrə dünya bazarında enerji daşıyıcılarının qiymətinin artması fonunda xərclərini azaltmağa imkan verəcək. Pakistanın neft naziri Musadiq Malikin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti neft tədarükü ilə bağlı danışıqlar aparmaq üçün Moskvaya səfər edib. “Express Tribune” qəzetinin həmsöhbətləri bu xüsusda bildirib: “Tərəflər xam neft və neft məhsullarının tədarükünə dair sazişin bağlanması imkanlarını müzakirə edəcək. Danışıqlar uğurlu olsa, ikitərəfli enerji layihələrinin həyata keçirilməsi məsələsində sıçrayışa nail olunacaq”. Pakistanın maliyyə naziri İshaq Dar bir müddət əvvəl ölkəsinin Rusiyadan onun qonşu Hindistana satdığı qiymətə neft almaq barədə düşündüyünü bildirmişdi. Bundan başqa, Pakistan 2015-ci ilin oktyabrında Rusiya ilə imzaladığı və uzunluğu təqribən 1,1 min kilometr, ötürmə qabiliyyəti isə 12,4 milyard kubmetr olan “Şimal-Cənub” qaz kəmərinin (“Pakistan axını”) tikintisinə dair hökumətlərarası sazişin həyata keçiriləcəyinə ümid edir. Hazırda maraq doğuran məqam Rusiya neftinə ən yüksək qiymət həddi qoyulmasından sonra vəziyyətin bundan sonra necə olacağıdır. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi Rusiya dünya bazarlarına tədarükü dayandırsa, qiymətlər sürətlə artacaq. Kremlin məhz belə addıma gedib qiymətlərin yüksəlməsinə çalışması tamamilə gözləniləndir. Çünki bu halda Qərb ölkələrində inflyasiya sürətlənəcək və bu da əhalinin hakimiyyətlərdən narazılığını artıracaq. Rusiyanın istədiyi də məhz budur. Hadisələrin gedişi Azərbaycan tərəfindən də diqqətlə izlənilir. Proseslər hələ ki, Azərbaycanın neft gəlirlərinə hansısa ciddi təsir göstərməyib. Əksinə, Dövlət Neft Fondunun 2022-ci ilin büdcəsində proqnoz dövrü üzrə 1 barrel xam neftin orta illik qiyməti 70 dollar nəzərdə tutulduğu halda, 2022-ci ilin 9 ayı ərzində xalis mədaxil qiyməti 100,8 dollar təşkil edib. Fondun 9 ay üzrə gəlirləri 11 milyard 365,9 milyon manat və ya təsdiq edilmiş gəlirlərin 72 faizi, xərcləri isə 6 milyard 566,9 milyon manat və ya təsdiq edilmiş xərclərinin 57 faizi həcmində icra olunub. Fondun aktivlərinin 2022-ci il sentyabrın 30-u tarixinə qalığı 45 milyard 386 milyon dollar təşkil edib. 2023-cü il üçün Fondun büdcəsinin baza göstəricisi olan 1 barrel neftin orta illik ixrac qiyməti növbəti il üçün 50 dollar, qazın Avropa qiyməti 1000 kubmetr üçün 788 dollar (BP tərəfindən təqdim edilən məlumata əsasən), Azərbaycan manatının dollara qarşı orta illik məzənnəsi isə 1,7 səviyyəsində götürülüb.
Ramil QULİYEV
