Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEC) üzv və qeyri-üzv ölkələrin nazirlərinin Vyanada keçirilən 33-cü iclasında 2022-ci ilin noyabrından gündəlik xam neft hasilatının 2 milyon barrel azaldılması ilə bağlı qəbul edilmiş qərar ABŞ-da ciddi narazılıq yaradıb. Burada hesab edilir ki, OPEC+ ölkələrinin qərarı neftin qiymətində yenidən ciddi artmlara, bu da öz növbəsində ABŞ-da və bütün dünyada inflyasiyanın kəskinləşməsinə gətirib çıxaracaq.
Hələ iclasdan əvvəl ABŞ OPEC+ ölkələrini neft hasilatını azaltmamağa çağırır və belə bir addımın onların nöqteyi-nəzərindən hazırkı iqtisadi vəziyyətin tələblərinə cavab verməməsi ilə izah edirdi. Bildirilirdi ki, Vaşinqton bu mövqedən prezident Co Baydenin ölkədə benzinin qiymətinin aşağı düşməsinə nail olmaq istəyi fonunda çıxış edir. Ağ Ev Milli Təhlükəsizlik Şurasının sözçüsü Eydrienn Uotson bu xüsusda qeyd edib: “Əlbəttə, biz həmişə bütün istehsalçılar və istehlakçılarla, o cümlədən OPEC+ tərəfdaşları ilə danışırıq. Biz aydın bildirirdik ki, iqtisadi artımı dəstəkləmək və dünyanın hər yerində istehlakçılar üçün qiymətləri aşağı salmaqdan ötrü enerji təchizatı tələbata uyğun olmalıdır. Bu barədə tərəfdaşlarımızla danışmağa davam edəcəyik”. Lakin ABŞ-ın OPEC+ ölkələrinə təsiri nəticə verməyib. Hasilatın azaldılması haqda qərardan sonra artıq neft qiymətlərində artım qeydə alınır. ABŞ-ın maliyyə naziri Canet Yellen “Financial Times” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, OPEC+ ölkələrinin neft hasilatını azaltmaq qərarı qlobal iqtisadiyyat üçün faydasız olmaqla ağlabatan deyil. O, qurumun qərarını tənqid edib və bunun qlobal iqtisadiyyata pis təsir etdiyini bildirib: “Biz inkişaf etməkdə olan ölkələr və onların üzləşdiyi problemlərdən çox narahatıq”. “Financial Times” qəzeti yazır ki, ABŞ-ı daha çox narahat edən hal Səudiyyə Ərəbistanının neft qiymətinə münasibətdə Rusiya ilə birgə hərəkət etməsidir: “Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ-ı qəzəbləndirmək və Rusiyaya kömək etmək üçün Vyanada keçirilən mühüm toplantıda neft qiymətlərini artırmağa qərar verdi. Ər-Riyad, Moskva və digər istehsalçılar OPEC+ kartelinin iclasında yeni ixtisarlar elan etdilər. Analitiklərin fikrincə, azalma ABŞ-ı çox narazı salır. Avrasiya qrupunun analitiki Raad Al-Kadiri qeyd edir: “Bu, köhnə Səudiyyə Ərəbistanı deyil və ABŞ bəlkə də enerji məsələlərində bunu etiraf etmək istəmir. Əgər onlar neftin qiymətinin daha yüksək olmasını istəyirlərsə, ABŞ-ın sərt cavabı ilə nəticələnsə belə, bunu davam etdirəcəklərini açıq şəkildə ifadə ediblər”. OPEC+ ölkələrinin addımı gələn ay ABŞ-da keçiriləcək aralıq seçkilərdə prezident Co Baydenin Demokrat Partiyasının Konqresdə daha çox yer itirməsi deməkdir. Neftlə bağlı qiymətlər yüksək olaraq qalır və böyük hasilatın azaldılması ehtimalının aydınlaşması ilə beynəlxalq etalon olan “Brent” markalı neft sürətlə bahalaşır. Dünyanın ən böyük xam neft ixracatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanı ilə dünyanın ən böyük istehlakçısı olan ABŞ arasında gərginlik analitiklərin Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü nəticəsində dərinləşən qlobal enerji müharibəsi barədə xəbərdarlıq etdiyi vaxta təsadüf edir. Ər-Riyad və Moskva iyunun əvvəlində bir barrel üçün təxminən 120 dollar həddindən aşağıya enməyə başlayan neft qiymətlərindəki enişi dayandırmaq üçün hasilatın azaldılması axtarışlarını gücləndiriblər. ABŞ Rusiyanın neft gəlirlərini məhdudlaşdırmaq istəyir. Lakin Səudiyyə Ərəbistanının Moskva ilə əməkdaşlığı bunun qarçısını alır. Belə vəziyyət Ər-Riyad və Ağ Ev arasında gərginlik mənbəyinə çevrilir. Keçmiş Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin analitiki və “RBC Capital Markets”in əmtəə araşdırmalarının rəhbəri Helima Kroft bildirib ki, Rusiya Avropaya qaz tədarükünün böyük hissəsini artıq kəsərək, diqqətini neft bazarlarını pozmağa yönəldəcək. ABŞ-Səudiyyə gərginliyinin daha da artması risqi Baydenin vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salmanla görüşmək üçün Ciddəyə getməsindən və krallığın neft tədarükünü artırmaq üçün əlavə addımlar atacağını söyləməsindən sonra baş verir. Keçən həftə Bayden administrasiyasının iki yüksək vəzifəli rəsmisi Brett Makqurk və Amos Hokşteyn bir sıra ikitərəfli görüşlərin sonuncusu olaraq Səudiyyə Ərəbistanına səfər edib. Ancaq nəticə yoxdur”. “The Washington Times” yazır ki, indiki halda ABŞ konqresmenləri neft hasilatını azaltdıqlarına görə ərəb ölkələrindən qisas almaq üçün Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən qoşunların çıxarılmasını təklif ediblər. Səudiyyə Ərəbistanının xarici işlər üzrə dövlət naziri Andel əl-Cubeyr “Fox News” telekanalına bildirib ki, ölkəsi neftdən ABŞ-a qarşı silah kimi istifadə etməyə çalışmır, OPEC+ ölkələrinin neft hasilatını azaltmaq qərarı qlobal iqtisadiyyatın maraqlarına uyğun olaraq qəbul edilib: “Səudiyyə Ərəbistanı neft üzrə qərarları siyasiləşdirmir. Neft silah deyil, qırıcı və ya tank deyil. Ondan atəş etmək mümkün deyil. Bizim üçün neft əmtəədir, qlobal iqtisadiyyat üçün vacibdir. Səudiyyə Ərəbistanının bundan ABŞ-a zərər vermək və ya hər hansı digər siyasi səbəblərə görə istifadə etdiyi fikri kökündən yanlışdır”. İstənilən halda gözlənilir ki, OPEC+ ölkələrinin qərarından sonra neft yenidən 100 dollarlıq həddi keçəcək. Xatırladaq ki, OPEC+ ölkələrinin neft hasilatını azaltmasına Azərbaycan da razılıq verib. “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi”nin iştirakçı ölkələrinin bu yeni öhdəlikləri cari ilin avqust ayındakı kvotalarına nəzərən müəyyənləşdirilib. Razılaşmanın müddəti 2023-cü il dekabrın 31-dək uzadılıb. Yeni qərara əsasən, Azərbaycanın ixtisarlarla bağlı öhdəliyi gündəlik 33 min barrel təşkil edir. Beləliklə, OPEC+ razılaşması 2022-ci ilin noyabrından etibarən ölkəmizdə gündəlik xam neft hasilatının avqust ayındakı səviyyədən, yəni 717 min barreldən azaldılaraq 684 min barrel həcmində saxlanılmasını nəzərdə tutur.
Ramil QULİYEV
