Kriptovalyutalara dünyada münasibət hələ də birmənalı xarakter daşımır. Bir çox ölkələrdə bu elektron pul növlərindən istifadə genişlənir, digərlərində isə kriptovalyutalar qadağan edilir. Azərbaycanda da bu elektron pullara münasibət fərqlidir.
Məsələ ilə bağlı açıqlama verən Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədri Tahir Mirkişili qeyd edir ki, kriptovalyuta bazarında qeyri-stabil vəziyyət dövlətin bu sahəyə diqqətinin artırılmasına zərurət yaradır. Onun sözlərinə görə, qeyd olunan sahə innovativ olsa da, vətəndaşların sosial mövqeyi tərəfindən olduqca risqli hesab olunur. Tahir Mirkişili bu barədə “APA-Economics”ə aşağıdakıları bildirib: “Düşünürəm bu məsələyə dair daha çox araşdırmaya ehtiyac var. Baş verən qiymət oynaması, “Bitcoin”in qiymətini sürətlə enməsini görürsünüz. Hətta 80 ABŞ dollarına satılan bəzi kriptovalyutaların qiyməti sıfırlanıb. Kifayət qədər pul itirənlər var. Yəni bu məsələ çox innovativ bir məsələ olsa da, vətəndaşların sosial mövqeyi baxımından çox risklidir və dövlət burada hökmən ehtiyatlı olmalıdır. Yoxsa itkinin sayı o qədər böyük ola bilər ki, qarşısını almaq olmaz”. Qeyd edək ki, Azərbaycanda fiziki şəxslər tərəfindən kriptovalyutalara sərmayə qoyuluşları artır. Bu fonda müəyyən vəsait qazanalar və itirənlər də var. Qonşu Rusiyada vətəndaşların analoji halla üzləşməsi fonunda bu ölkə hakimiyyəti kriptovalyutaların gələcəyini aktiv müzakirə edir. Rusiya Mərkəzi Bankı kriptovalyutalara tam qadağa qoyulmasının vacibliyini bildirir, onu Rusiya maliyyə sistemi üçün təhlükə sayır. Rusiya Dövlət Dumasının informasiya siyasəti, informasiya texnologiyaları və rabitə komitəsi sədrinin müavini Anton Qorelkin Mərkəzi Bankın ölkədə kriptovalyutanı qadağan etmək qərarını pisləyib. O qeyd edib ki, iqtisadi təhlükəsizlik baxımından qərar anlaşıqlı olsa da, Rusiyada yüksək texnologiyaların inkişafını ləngidəcək. Deputatın fikrincə, qərar ətraflı müzakirə olunmalı və kriptovalyuta sahəsində vahid qaydalar müəyyən edilməlidir. Maliyyə Nazirliyi isə hesab edir ki, Rusiya Federasiyasında kriptovalyutaların dövriyyəsi qadağan edilməməli, tənzimlənməli və vergiyə cəlb edilməlidir. Maliyyə Nazirliyi bu il Rusiya Federasiyasında kriptovalyutalar sahəsinin qanunvericiliklə tənzimlənməsinin tətbiq ediləcəyini gözləyir. Nazirlik kriptovalyutalardan əldə edilən gəlirlərin vergiyə cəlb edilməsi məsələsi üzərində də işləyir. Türkiyədə isə artıq kriptovalyutadan istifadə qadağan olunub. Əvvəllər Türkiyədə kriptovalyuta ilə əməliyyatlar aktiv olsa da, ölkədə Mərkəzi Bankın sədri dəyişəndən sonra münasibət dəyişildi və nəticədə kriptovalyuta əməliyyatları qadağan edildi. Səbəb isə budur ki, Türkiyə rəqəmsal lirəni dövriyyəyə buraxmaq istəyir. Onların tutduğu yol Çin istiqamətidir. Necə ki, rəqəmsal yuan alternativ valyuta sayılır, eləcə də Türkiyədə digər rəqəmsal valyutaları dövriyyədən çıxartmaqla rəqəmsal lirənin istifadəyə buraxılması gözlənilir. Ekspertlər Türkiyə və Rusiyadakı tənzimləmə mexanizmini çox önəmli və əhəmiyyətl hesab edir. Ölkəmiz ən yaxşı halda Türkiyə və Rusiyanın təcrübəsindən faydalanacaq. Hazırda Azərbaycan gözləmə mövqeyindədir, yəni ölkəmizdə kriptovalyuta ilə bağlı nə qadağa var, nə də tənzimləmə mexanizmi hazırlanıb.
Onu da qeyd edək ki, Rusiya ilə Türkiyədə kriptovalyutalarla bağlı belə konservativ yanaşmaların əsas məqsədi rəqəmsal valyutalar vasitələ ölkədən pul çıxarılmasının qarşısını almaqdır. Bu əməliyyatlar tənzimlənmədiyinə görə, pulların giriş və çıxışına nəzarət edilmir. Amma istənilən halda, Azərbaycanda da rəqəmsal pullardan, o cümlədən rəqəmsal manatdan istifadə zəruri hesab edilir. Qərbdə isə kriptovalyutalardan istifadə genişlənir. Məsələn, Portuqaliya kriptovalyutaları idarə etməyə başlayanlar üçün cənnətə çevrilib. Belə ki, Portuqaliya Avropada bitkoinlərə daşınmaz əmlakın satıldığı ilk ölkədir. Bütün Portuqaliyada kriptovalyutaları avroya “köçürmək” ehtiyacını aradan qaldıran yeni qanun qüvvəyə minib. Beləliklə, Portuqaliya rəqəmsal iqtisadiyyat baxımından çox ümidverici əlamətlər göstərir. Bununla belə, bu kontekstdə kibertəhlükəsizlik tədbirləri əsas prioritetdir: rəqəmsal depozit nömrəsinin ötürülməsi, iştirak edən tərəflərin identifikasiyası, əməliyyat zamanı pulun bir cüzdandan digərinə keçdiyinin sübutu. Britaniyanın daşınmaz əmlak və konsaltinq firması “Savills” tərəfindən hazırlanan hesabata görə, Lissabon rəqəmsal “köçərilər” üçün dünyada üstünlük verilən şəhərdir. İtaliyanın moda nəhəngi “Gucci” şirkəti ABŞ-dakı mağazalarda ödənişləri kriptovalyuta ilə qəbul etməyə başlayacağını açıqlayıb. 2021-ci ildə İspaniyada kriptovalyuta əməliyyatlarının həcmi təqribən 60 milyard avro təşkil edib. İspaniya Bankının məlumatına görə, krallığın payına avrozonadakı kriptovalyuta investisiyalarının təxminən 10 faizi düşür ki, bu da onun ÜDM-yə nisbətdə olan çəkisinə uyğundur. Avropada 2021-ci ildə ən çox kriptovalyuta əməliyyatları həyata keçirən ilk beş ölkə Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, Hollandiya və İspaniyadır. 27 ölkədə müntəzəm sorğular aparan “Finder Cryptocurrency Adoption Index”in məlumatına görə, İspaniyada yetkin əhalinin 12 faizi kriptovalyuta sahibidir. İspaniyanın “BitBase” şirkəti İspaniya Bankı tərəfindən qəbul edilən və ölkədə kriptovalyuta bankomatları və fiziki mağazalar şəbəkəsini idarə edən ilk struktur olub.
Ramil QULİYEV
