Prezident İlham Əliyev Bakı Enerji Həftəsində çıxışı zamanı qeyd edib ki, bir neçə il əvvəl neft və qaz şirkəti olmaq dəbdə deyildi, hətta bəzi şirkətlər bu səbəbdən adlarını dəyişmişdilər. Lakin hazırda enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin ön plana çıxması fonunda həmin şirkətlər yenidən neft və qaz layihələrinə investisiyaları artırırlar.
Son illərdə qlobal enerji bazarında baş verən dəyişikliklər "ənənəvi enerji" ilə "yaşıl enerji" arasında strateji balans axtarışını daha da aktuallaşdırıb. Xüsusilə 2010-cu illərin sonlarından etibarən iqlim gündəliyinin güclənməsi, Paris İqlim Sazişi və karbon emissiyalarının azaldılması ilə bağlı beynəlxalq təzyiqlər iri neft və qaz şirkətlərini öz biznes modellərini yenidən düşünməyə vadar etdi. Bu dövrdə bir sıra enerji nəhəngləri təkcə imic deyil, həm də strategiya dəyişikliyi edərək özlərini daha geniş "enerji şirkətləri" kimi təqdim etməyə başladılar.
Bu prosesin ən tanınmış nümunələrindən biri Norveçin “Statoil” şirkətinin “Equinor” adı ilə rebrendinqi oldu. Şirkət bu addımla neft və qaz asılılığını azaltmaq, külək enerjisi və digər bərpa olunan mənbələrə investisiyanı artırmaq niyyətini nümayiş etdirdi. Oxşar şəkildə Fransanın “Total” şirkəti də “TotalEnergies” adını qəbul edərək fəaliyyət sahəsini genişləndirdi və portfelinə günəş, külək və elektrik enerjisi layihələrini əlavə etdi. Bu dəyişikliklər əsasən qlobal enerji keçidi dövründə şirkətlərin ictimai və investisiya imicini uyğunlaşdırmaq məqsədi daşıyırdı.
Lakin 2020-ci illərin ortalarından etibarən dünya enerji sistemində baş verən geosiyasi gərginliklər, xüsusilə təchizat zəncirlərində yaranan problemlər və enerji qiymətlərində volatillik, bu strategiyaların yenidən qiymətləndirilməsinə səbəb oldu. Ukrayna müharibəsi və digər regional böhranlar enerji təhlükəsizliyinin qlobal gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilməsinə gətirib çıxardı. Nəticədə bir sıra şirkətlər əvvəlki illərdə azaldılmış neft və qaz investisiyalarını yenidən artırmağa başladılar.
Bu kontekstdə enerji siyasətində iki paralel tendensiya müşahidə olunur. Bir tərəfdən şirkətlər bərpa olunan enerji sahəsinə investisiyaları davam etdirir və uzunmüddətli karbon azaldılması hədəflərini saxlayır. Digər tərəfdən isə mövcud reallıq göstərir ki, neft və qaz hələ də qlobal enerji balansının əsas dayaqlarından biri olaraq qalır və yaxın perspektivdə tam əvəzlənməsi mümkün deyil. Bu səbəbdən şirkətlər daha çox "ikili strategiya"ya üstünlük verirlər: həm ənənəvi enerji hasilatını davam etdirmək, həm də alternativ enerji mənbələrinə mərhələli keçidi təmin etmək.
Prezident İlham Əliyevin Bakı Enerji Həftəsində vurğuladığı kimi, enerji təhlükəsizliyi artıq birbaşa milli təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib. Bu fikir qlobal miqyasda da öz təsdiqini tapır: enerji resurslarının davamlılığı və əlçatanlığı olmadan iqtisadi və siyasi sabitlik mümkün deyil. Buna görə də bir zamanlar "neft şirkəti" imicindən uzaqlaşmağa çalışan bir çox iri korporasiyalar bu gün yenidən neft və qaz layihələrinə investisiyaları artırmaq məcburiyyətində qalırlar.
Nəticə etibarilə, son illərdə baş verən rebrendinq və strategiya dəyişiklikləri daha çox dövrün siyasi və ideoloji tendensiyalarına uyğunlaşma xarakteri daşıyırdı. Lakin real bazar şərtləri göstərdi ki, enerji keçidi daha uzun və mərhələli prosesdir. Hazırkı mərhələdə isə qlobal enerji sistemi "tam keçid"dən çox "paralel inkişaf modeli" üzərində formalaşır və bu modeldə həm ənənəvi, həm də bərpa olunan enerji mənbələri bir-birini tamamlayır.
Akif NƏSİRLİ
