BMT Baş Assambleyasında Britaniyanın yeni baş naziri Endi Börnhem ABŞ prezidenti Donald Trampla ilk danışıqlarını keçirdi. İki lider Yaxın Şərq və müdafiə məsələlərini müzakirə etdilər. Britaniyanın baş naziri husilərə qarşı mübarizədə Səudiyyə Ərəbistanına kömək etməyə razılaşdı, lakin ABŞ-dan İrana qarşı hərbi əməliyyatlara son qoymasını istədi. London Amerikanın İran rejimi üzərində qələbə qazanma ehtimalına şübhə ilə yanaşır və Fars körfəzindən neft tədarükünün tamamilə dayandırılmasından qorxur.
“The Telegraph” qəzeti Trampın bu görüşdən istifadə edərək yeni Britaniya baş nazirinə müdafiə xərcləri ilə bağlı təzyiq göstərdiyini bildirib. Keçən ildən bəri Vaşinqton NATO müttəfiqlərindən bu sektora maliyyələşdirməni ÜDM-in 5%-nə qədər artırmağı tələb edir. Lakin Britaniya hökuməti bu rəqəmin 2030-cu ilə qədər yalnız 2,7%-ə çatacağını gözləyir. Şimali Atlantika Alyansına öhdəliyinin bir hissəsi olaraq, ölkə 2035-ci ildən başlayaraq əsas müdafiə xərclərinə ÜDM-in 3,5%-ni ayırmağı öhdəsinə götürüb. Britaniya büdcəsinin, hətta mövcud planları yerinə yetirmək üçün təxminən 5 milyard funt sterlinq (6,7 milyard dollar) az olduğunu nəzərə alsaq, Trampın Londona daha böyük öhdəliklər qoya bilməsi ehtimalı azdır. Britaniya baş naziri də öz növbəsində İran məsələsini həll etməyi planlaşdırırdı. O, ABŞ-ın nəhayət ki, düşmənçilik əməliyyatlarına son qoymasını istəyir. Börnhem bildirib: "Əlbəttə ki, mesaj budur: biz münaqişəyə mümkün qədər tez son qoymaq istəyirik və buna nail olmaq üçün öz töhfəmizi verməyə hazırıq". ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsi NATO müttəfiqləri arasında münasibətlərin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsinə səbəb olub. Keçmiş baş nazir Keir Starmer Vaşinqtona hərbi yardım göstərməkdən imtina edib. Börnhem də bu mövqedən imtina etmək istəmir. Yaxın Şərqdə Böyük Britaniya yalnız Səudiyyə Ərəbistanına yardım göstərməyə hazırdır. Böyük Britaniya baş naziri enerji infrastrukturunu qorumaq üçün Səudiyyə Ərəbistanı təyyarələrinin havada yanacaqla doldurulması barədə razılığa gəlindiyini açıqlayıb. Bu məqsədlə Britaniyanın “RAF Voyager” təyyarəsindən istifadə olunacaq. Əməliyyatın bir neçə həftə davam edəcəyi və yaxın günlərdə başlayacağı gözlənilir.
Sentyabr ayından bəri Səudiyyə Ərəbistanı husilərin genişmiqyaslı hücumlarından əziyyət çəkir. Yəməndə fəaliyyət göstərən bu İranpərəst hərəkatın fəaliyyəti Bab əl-Məndəb boğazında gəmiçiliyi təhdid edib. Hörmüz boğazı kimi, bu da Fars körfəzindən enerji təchizatı üçün boğucu nöqtədir. Husilər həmçinin krallıq daxilindəki neft boru kəmərlərinə hücum ediblər. Hörmüz boğazından nəqliyyatın hərəkəti çətinləşib: gündə 100-dən çox gəminin keçməsi əvəzinə, indi cəmi bir neçə onlarla gəmi keçir. Əgər husilər Bab əl-Məndəb boğazını da bağlasalar, Səudiyyə Ərəbistanından fasiləsiz neft təchizatının tezliklə mümkün olmayacağı ehtimalı yüksəkdir. Börnhem qeyd edib ki, Böyük Britaniya artıq enerji böhranından çox əziyyət çəkib və Yaxın Şərqdəki vəziyyətin daha da pisləşməsinin qarşısını almaqda qərarlıdır. London ABŞ-ın İrana qarşı hərbi təzyiqi azaltması halında Hörmüz boğazının açılmasına ümid edə bilər. Kyodo xəbər agentliyi Tehranın Amerika güzəştləri müqabilində blokadanı aradan qaldırmağa hazır olduğunu bildirib. Tramp dəfələrlə Ər-Riyada kömək etməkdən imtina edib və özünü kəşfiyyat dəstəyi ilə məhdudlaşdırıb. O, Yəməndə, birinci cəbhədə qələbə qazanmadan İranda ikinci cəbhənin açılmasını çox riskli hesab edir. Bununla belə, Tramp İrana qarşı mübarizədə, xüsusən də ABŞ-ın ənənəvi müttəfiqlərindən kömək tələb etməyə davam edir. Londonun Britaniya hərbi yardımını kimin alacağını seçməkdə seçiciliyi Amerika prezidentinin tənqidinə məruz qala bilər. Hələlik, Britaniya baş naziri ABŞ ilə konstruktiv münasibətlərə ümid edir. BMT Baş Assambleyasına yola düşməzdən əvvəl Börnhem jurnalistlərə bildirib ki, iki ölkə arasındakı əlaqələr indiyədək olduğundan daha güclüdür. O əlavə edib ki, Trampla artıq iki telefon danışığında "ortaq məxrəc tapıblar". Bernham ölkənin müttəfiqlərinə etibar etdiyini, bu halda Amerika prezidentinə etibar etdiyini bildirib. Onun Ağ Ev sakini ilə əlaqə saxlayıb bunu davam etdirə bilib-bilməyəcəyi hələlik məlum deyil. Lakin nə bu, nə də İrandakı müharibə ilə bağlı fikir ayrılığı iki ölkə arasında hərbi əməkdaşlığa son qoymayacaq.
Tahir TAĞIYEV
