Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan İrəvan və Moskva arasındakı münasibətlərin transformasiya mərhələsində olduğunu bildirib. O, “İzvestiya”ya verdiyi şərhdə qeyd edib ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh bərqərar olunmazdan əvvəl Rusiya ilə qarşılıqlı əlaqə təxminən 90% təhlükəsizlik məsələlərinə yönəlmişdi.
Paşinyanın sözlərinə görə, dinc mühitdə ikitərəfli münasibətlərin təbiəti dəyişəcək və Rusiya ilə əməkdaşlıq transformasiya olunacaq. Ermənistan parlamentinin Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri Sarkis Xandanyan da qeyd edir ki, Ermənistanla Rusiya arasındakı münasibətlərin transformasiyaya ehtiyacı var, amma bu, münasibətlərin kəsilməsinə gətirib çıxarmamalıdır. Deputatın sözlərinə görə, Rusiya artıq Ermənistanın təhlükəsizliyinin qarantı ola bilməz, regionda münaqişə başa çatıb, Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh bərqərar olub: “Bütün bu halları nəzərə almaq və münasibətlərimizi yeni reallığa uyğunlaşdırmaq lazımdır. Bu, Ermənistanla Rusiya arasında münasibətlərin kəsilməli olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin inkişafı üçün böyük potensial var, amma bunun şərti Rusiyanın Ermənistanın suveren qərarlarına hörmət etməsidir”. Xandanyan qeyd edib ki, İrəvan Rusiya ilə mövcud problemləri, o cümlədən iqtisadi məsələləri müzakirə etməyə və onları sakit şəraitdə, danışıqlar yolu ilə həll etməyə çalışmaqda davam edəcək. Deputat bildirib ki, Ermənistana bir sıra mühüm strateji, xüsusilə regional infrastrukturların blokadadan çıxarılması və açılması ilə bağlı məsələləri həll etmək lazımdır, İrəvan bu baxımdan dəmir yolları məsələsini çözməlidir: “Bir tərəfdən TRIPP proqramının həyata keçirilməsi blokadanın aradan qaldırılması üçün böyük imkanlar açır, digər tərəfdən isə, infrastrukturun blokadadan çıxarılması baxımından TRIPP yeganə fəaliyyət göstərən layihə olaraq qalarsa, bizim problemlərimiz yaranacaq”. Parlamentarinin fikrincə, Ermənistanın dəmir yolu infrastrukturu ölkənin xarici dünya ilə əlaqəsinin təmin edilməsi vəzifəsinə uyğunlaşdırılmalıdır. O, bu məsələnin Rusiya ilə dostluq və sakit şəraitdə həll ediləcəyinə ümid etdiyini deyib. Amma Rusiya və Ermənistanda ona bağlı qüvvələr tamam fərqli düşünür. Rus politoloq və Yaxın Şərq üzrə ekspert Oleq Makarenko iddia edir ki, Cənubi Qafqaz hazırda getdikcə şiddətlənən iki döyüş ocağı arasında qalıb: “Getdikcə daha çox ölkə, əsasən Avropa ölkələri bu münaqişəyə cəlb olunur”. Ekspert iddia edir ki, münaqişənin Cənubi Qafqaza da yayılma riskinin olub-olmadığını anlamaq üçün regionun siyasi elitasının bu münaqişələrə nə dərəcədə cəlb olunmağa hazır olduğunu anlamaq lazımdır: “Məsələn, Gürcüstan hərbi əməliyyatlardan kəskin şəkildə uzaqlaşıb və bu yaxınlarda ölkədə rusofobiyanın geniş yayılmasına icazə verməkdən imtina etdiyini bir daha təkrarlayıb. Görünür, 8 avqust 2008-ci il müharibəsindən sonra Gürcüstan başa düşdü ki, münaqişə başlasa, amerikalılar və avropalılar tezliklə onları Rusiyaya qarşı tək qoyacaqlar”. Makarenkonun sözlərinə görə, Azərbaycana gəldikdə isə, prezident İlham Əliyevin bütün Avropa və Aİ rəhbərliyinin korrupsiya yuvası olması barədə son açıqlaması Bakının mövqeyini açıq şəkildə göstərir: “Baş nazir Nikol Paşinyan isə gözləmə mövqeyi tutur. Bir tərəfdən o, Avropa İttifaqına qoşulmaq istəyini bəyan edir və hər şey Aİ-yə inteqrasiyaya yönəlmiş kimi görünür. Ermənistan bir vaxtlar Cənubi Qafqazda sabitliyin pozulması üçün ön cəbhəyə çevrilmək qərarına gəlmişdi. İndi də durum çətindir. Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Rusiyanın rəsmi İrəvanın ilk tələbi ilə Gümrüdəki hərbi bazasını çıxarmağa hazır olduğu barədə verdiyi açıqlamanı nəzərə alsaq, bu halda Ermənistan düşmənləri qarşısında tək qalacaq. Və inanın mənə, heç kim, heç bir dövlət, hətta İran belə Ermənistana, məsələn, Azərbaycanla qarşıdurmada kömək etməyəcək”. Buna görə də, Cənubi Qafqazda müharibə ehtimalını müzakirə edən ekspert, münaqişə baş verərsə, bunun yalnız iki daxili regional aktor, yəni Ermənistan və Azərbaycan arasında olacağını irəli sürür.
Maraqlıdır ki, Rusiyaya bağlı “Güclü Ermənistan” partiyasının lideri Samvel Karapetyana görə də, ölkəsində alternativ olmadan mövcud təhlükəsizlik sistemindən imtina etmək ağılsızlıqdır. Rusiyanın 102-ci hərbi bazasının Ermənistandan çıxarılma ehtimalı ilə bağlı açıqlamasına aydınlıq gətirərkən o bildirib: “Rusiya hərbi bazası geri çəkilərsə, Ermənistan regionda "sahibsiz" qalacaq. Dövlət sahibsiz qalmayacaq. Ermənistanın bir sahibi var - Ermənistan xalqı. Lakin Rusiya hərbi bazası təhlükəsizlik sisteminin bir hissəsi hesab edildiyi üçün Ermənistanın təhlükəsizliyi sual altında olacaq". Onun fikrincə, mövcud təhlükəsizlik sistemindən, hətta onun dəyişdirilməsi üçün təklif belə olmadan imtina etmək uzaqgörənlik deyil: “Dünyada təhlükəsizlik zəmanətləri tələb etməyən çox az ölkə var. Bu gedişlə Rusiyanın Ermənistandakı rolunun Türkiyəyə həvalə olunacağı gözləniləndir”.
Xatırladaq ki, Nikol Paşinyan əvvəllər Rusiya hərbi bazasının ölkədə olmasının vacib olmadığını bildirmişdi. O əlavə etmişdi ki, Rusiya bazanı Ermənistandan çıxarmaq qərarına gələrsə, respublika hakimiyyəti etiraz etməyəcək. Sentyabrın 1-də Bişkekdə Paşinyanla görüşdən sonra Rusiya prezidenti Vladimir Putin bildirib ki, Ermənistan Rusiya hərbi bazasını lazımsız hesab edərsə, Rusiya onu hətta sabah belə çıxarmağa hazırdır. Parlamentin "Hayastan" fraksiyasının üzvü Kristine Vardanyanın sözlərinə görə, Paşinyan tərəfindən Avropa forumlarında Rusiya ilə bağlı təhdidlər səsləndirilir, Moskva isə iki ölkə arasındakı dostluq münasibətlərini vurğulayır: "Rusiya bizə qarşı "hibrid müharibə" aparır, yoxsa Rusiya ilə ən dost münasibətlərimiz var? Rusiya təhdiddir, yoxsa dost? Bəlkə də nəhayət bunu anlamısınız? Brüsseldə təhlükə, Moskvada isə dostluqdan danışmaq olmaz, bu işə yaramır". Digər müxalif parlament üzvü Sevak Xaçatryan bildirib ki, Avropa Ermənistanla yalnız Rusiya ilə qarşıdurma kontekstində maraqlanır: “Bu insanlar başa düşə bilmirlər ki, Avropa, Avropa dövlətləri bizə yalnız Rusiyaya zərər verə biləcəyimiz və ya ondan tamamilə ayrıla biləcəyimiz qədər ehtiyac duyurlar. Əks halda, Aİ-nin bizimlə heç bir marağı yoxdur. Onlar başqa bir Ukrayna istəyirlər. Niyə onların tələblərinə boyun əyirik?”.
Samirə SƏFƏROVA
