ABŞ dövlət katibi Marko Rubio ilə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov sentyabrın 23-də Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyası çərçivəsində qapalı görüş keçiriblər. Görüş barədə Rusiya XİN sözçüsü Mariya Zaxarova məlumat yayıb, lakin danışıqların detalları açıqlanmayıb.
Görüşdən bir gün əvvəl Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ABŞ Prezidenti Donald Trampla görüşüb. Zelenskinin sözlərinə görə, Tramp Ukraynaya “Patriot” raketlərinin istehsalı üçün lisenziya verilməsinə müsbət yanaşır. Tərəflər, həmçinin, Ukraynanın Rusiyanın enerji obyektlərinə zərbələri birtərəfli dayandırması məsələsini müzakirə ediblər. Tramp görüşün əvvəlində Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələr məsələsinin də müzakirə olunacağını bildirib.
Rubio–Lavrov görüşünün qapalı keçirilməsi və məzmununun açıqlanmaması ABŞ-la Rusiya arasında Ukrayna müharibəsi və digər məsələlərlə bağlı diplomatik təmasların davam etdiyini göstərir, lakin görüşün konkret nəticələri barədə hazırda açıq məlumat yoxdur.
ABŞ və Rusiya arasında Ukrayna müharibəsi və digər həssas məsələlərlə bağlı danışıqların qapalı formatda aparılmasının əsas səbəbləri nələrdir? Tərəflər ictimaiyyətə açıqlanmayan hansı məsələləri müzakirə edə bilərlər və bu format diplomatik prosesə nə verə bilər?
Züriyə Qarayeva: “Qapalı Rubio–Lavrov görüşünün əsas əhəmiyyəti, konkret razılaşmadan çox, birbaşa kommunikasiya kanalının işləməsindədir”
Politoloq Züriyə Qarayeva məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, ABŞ və Rusiya kimi münasibətləri hərbi, nüvə və enerji təhlükəsizliyi baxımından son dərəcə həssas olan iki dövlət arasında qapalı danışıqlar diplomatiyada qeyri-adi praktika deyil. Belə format tərəflərə ictimai ritorikanın yaratdığı siyasi məhdudiyyətlərdən kənarda daha sərbəst danışmaq, qarşı tərəfin real mövqeyini yoxlamaq və hələ razılaşdırılmamış variantları ilkin mərhələdə müzakirə etmək imkanı verir.
Sentyabrın 23-də ABŞ dövlət katibi Marko Rubio ilə Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov arasında Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyası çərçivəsində qapalı görüş keçirilib. Görüşün detalları açıqlanmayıb. Buna görə də danışıqların nəticəsində hər hansı konkret razılaşma əldə olunduğunu söyləmək üçün hazırda əsas yoxdur.
Qarayeva hesab edir ki, görüşün məhz Ukrayna müharibəsinin diplomatik həlli istiqamətində yeni təmasların müzakirə olunduğu bir dövrdə keçirilməsi diqqət çəkir. Bir gün əvvəl ABŞ Prezidenti Donald Trampla Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski arasında keçirilən görüşdə enerji obyektlərinə qarşılıqlı zərbələrin dayandırılması, Ukraynanın hava hücumundan müdafiəsinin gücləndirilməsi və “Patriot” sistemlərinin istehsalı üçün lisenziya məsələləri müzakirə olunub. Zelenski isə enerji atəşkəsinə yalnız qarşılıqlı əsasda hazır olduqlarını açıqlayıb.
Politoloqun sözlərinə görə, bu baxımdan Vaşinqtonun Moskvanın enerji infrastrukturlarına zərbələrin dayandırılması ilə bağlı mümkün mexanizmə münasibətini birbaşa öyrənməyə çalışması ehtimal edilə bilər. Eyni zamanda, Rusiya tərəfi danışıqların perspektivləri ilə bağlı daha ehtiyatlı mövqe nümayiş etdirir. Görüşdən əvvəl Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov Ukrayna üzrə sülh danışıqlarına keçmək üçün hələlik lazımi ilkin şərtlərin formalaşmadığını, bununla belə, Moskvanın sülh danışıqlarına açıq olduğunu bildirib.
“Qapalı görüşdə konkret olaraq hansı məsələlərin müzakirə edildiyini tərəflər açıqlamadığı halda bunu fakt kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Lakin mümkün gündəliyə enerji infrastrukturlarına qarşılıqlı moratoriumun şərtləri, gələcək atəşkəs mexanizmi, Ukraynaya ABŞ hərbi dəstəyinin parametrləri, sanksiyalar, təhlükəsizlik təminatları və daha yüksək səviyyəli ABŞ–Rusiya təmasının mümkün şərtləri daxil ola bilər”, – deyə Züriyə Qarayeva vurğulayıb.
Onun fikrincə, bu cür “səssiz diplomatiyanın” əsas üstünlüyü tərəflərə dərhal siyasi öhdəlik götürmədən bir-birinin qırmızı xətlərini müəyyənləşdirmək və kompromis üçün hansı sahələrin mövcud olduğunu yoxlamaq imkanı verməsidir. Xüsusilə Ukrayna müharibəsi fonunda enerji obyektlərinə zərbələrin intensivləşməsi, qarşıdan gələn qış mövsümü və enerji bazarlarında yaranan təzyiqlər enerji məsələsini diplomatik gündəliyin mühüm elementlərindən birinə çevirir.
Politoloq qeyd edib ki, Rubio–Lavrov görüşünün əhəmiyyətini hazırkı mərhələdə əldə edilmiş konkret nəticədən daha çox, Vaşinqtonla Moskva arasında birbaşa kommunikasiya kanalının işləməyə davam etməsində görmək mümkündür. Belə təmaslar tərəflərin mövqelərini dəqiqləşdirməsi, mümkün danışıqlar formatlarını sınaqdan keçirməsi və gələcəkdə daha yüksək səviyyəli siyasi təmas üçün zəminin olub-olmadığını müəyyənləşdirməsi baxımından əhəmiyyət daşıya bilər.
Bu baxımdan görüşün nəticəsini yalnız tərəflərin rəsmi açıqlamalarından sonra qiymətləndirmək mümkün olacaq. Hazırda isə əsas fakt ABŞ və Rusiya rəsmilərinin Ukrayna müharibəsi və onun yaratdığı təhlükəsizlik problemləri fonunda birbaşa, qapalı diplomatik təmas keçirməsidir.
Dəniz NƏSİRLİ
