Son illər ərzində ölkəyə idxal olunan məhsulların həcminin sürətli artımı müşahidə edilir ki, bu da ciddi narahatlıq doğurur. Məsələ ondadır ki, Azərbaycan idxalın azaldılmasını qarşısına məqsəd qoyduğu halda, statistik rəqəmlər bunun əksini göstərir.
Statistika Komitəsinin məlumatlarını müqayisə etdikdə biz görürük ki, son illər ərzində ölkəyə idxal olunan məhsulların həcmi xeyli artıb. Belə ki, 2014-cü ildə ölkəyə 9,2 milyard dollar həcmində məhsul idxal edilibsə, 2020-ci ildə bu rəqəm 13,5 milyard dollara qədər yüksəlib. Beləliklə son 7 il ərzində Azərbaycana idxal olunan məhsulların həcmi 4,3 milyard dollar artıb. İdxalın hər il orta hesabla 614 milyon dollar arması yerli istehsalın azalmasına təsir göstərir. Bunu təkcə son bir ildə müşahidə edilən pandemiya ilə əlaqələndirmək doğru olmaz. Pandemiya olmazdan əvvəl də idxalda artım dinamikası olub. Məsələn, 2014-cü illə müqayisədə 2019-cu ildə idxalın həcmi 4,5 milyard dollar artıb. Bu, 6 il ərzində ölkəyə xaricdən gətirilən mal və məhsulların həcminin hər il orta hesabla 1,3 milyard manat artması deməkdir. Üstəlik, ötən dövrdə qeyri-neft ixracında da kəskin artım qeydə alınmayıb. Belə ki, 2014-cü illə müqayisədə 2019-cu ildə qeyri-neft sektorunda ixracda cəmi 200 milyon dollar artım baş verib. Yerli istehsalın təşviqi ilə bağlı bir sıra proqramların həyata keçirilməsinə baxmayaraq, idxalın artmaqda davam etməsi nədən qaynaqlanır? Bunun qarşısını necə almaq olar? Belə getsə, idxaldan asılılıq davam edə bilərmi?
“Bu həm iş yerlərinin azalması, həm də...”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-alim, professor Əli Əlirzayevin sözlərinə görə, idxalın artmaqda davam etməsi təhlükəli tendensiyadır: “Düzdür, Azərbaycanın ixracı idxalı xeyli üstələyir. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, ölkə ixracının 90 faizindən çoxu neft və neft məhsullarının payına düşür. İdxalın artmasının bir səbəbi lazım olan avadanlıqların gətirilməsi ilə bağlıdır. İdxaldan tam imtina etmək olmaz. Bir sıra məhsullar xaricdə istehsal olunur. Onların idxalı daha sərfəlidir, nəinki bu məhsulların ölkə daxilində istehsalını təşkil etmək. Ancaq elə sahələr var ki, orada tələbatı yerli istehsal hesabına təmin etmək mümkündür. Sadəcə, işi düzgün təşkil etmək, bürokratik maneələri aradan qaldırmaq, yerli istehsalın inkişafı üçün real şərait yaratmaq, sahibkarların maliyyə əlçatanlığını təmin etmək və digər bu kimi işləri görmək lazımdır. Yoxsa, idxalın ilbəil artması yaxşı hal deyil. Bu həm iş yerlərinin azalması, həm də digər mənfi tendensiyaların inkişaf etməsi deməkdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, idxal artdıqca, sahibkarlıq inkişaf etmir və xaricdən asılılıq artır. Daxili resursların dövriyyəyə cəlb edilməsi imkanları məhdudlaşır. Ona görə də yaxşı olardı bir sıra məhsulları özümüz istehsal edək. O baxımdan hesab edirəm ki, idxal problemindən qurtulmağın yolu sahibkarlığa real hərtərəfli şərait yaradılmasından keçir”.
Professor hesab edir ki, bütün bu problemlər ciddi təhlil olunaraq müvafiq tədbirlər görülməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
