Ankarada Azərbaycan, Türkiyə və Türkmənistan xarici işlər nazirlərinin görüşü və sonda imzalanan birgə bəyanat bir çox parametrlər baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Belə görünür ki, qarşıdakı dövr ərzində üç ölkə arasında qarşılıqlı münasibətlər ən müxtəlif istiqamətlərdə intensiv şəkildə inkişaf edəcək.
Tərəflər iqtisadi əməkdaşlığı gücləndirərək, investisiya və ticarəti stimullaşdırmaq üçün mövcud potensialdan istifadə edərək gömrük, enerji, nəqliyyat, telekommunikasiya, sənaye, kənd təsərrüfatı elm, təhsil, mədəniyyət, turizm, ətraf mühitin qorunması sahələrində birgə layihələr həyata keçirməklə əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsinə dair razılıq əldə edib. Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı və tranzit potensialının artırılması ilə bağlı yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsinin vacibliyi bu fonda xüsusi diqqət mərkəzindədir. Elə bunun tərkib hissəsi olaraq, “Transxəzər” nəqliyyat dəhlizi də daxil olmaqla, ölkələrin tranzit potensialının gücləndirilməsi qərara alınıb. Bu baxımdan ilk növbədə Türkmənbaşı (Türkmənistan) və Ələt (Azərbaycan) limanları arasında dəniz nəqliyyatının səmərəli fəaliyyətinə də xüsusi diqqət yetiriləcək.
Xatırladaq ki, “Transxəzər” nəqliyyat dəhlizi “Şərq-Qərb” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin mühüm tərkib hissəsidir. Bu layihənin həyata keçirilməsi 2014-cü ilin 20 fevral tarixində “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC, “Gürcüstan Dəmir Yolları” SC və “Qazaxıstan Dəmir Yolu” Milli Şirkəti SC-nin birgə iştirakı ilə keçirilmiş “Transxəzər” beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun (TBNM) inkişafı üzrə Əlaqələndirmə Komitəsinin təsis olunması ilə başlayıb. Marşrutun məqsədi Çin, Orta Asiya, Xəzər dənizi, Qara dəniz hövzələri və Avropa ölkələri arasında yük daşımaları dövriyyəsini Azərbaycan üzərindən hər iki istiqamətdə artırmaq, onun rəqabət qabiliyyətliliyini gücləndirməkdir. “Transxəzər” dəhlizi üzrə yük daşımalarının coğrafiyası Çin-Qazaxıstan sərhədindən başlayaraq, Azərbaycan (Bakı-Ələt-Böyük Kəsik) və Gürcüstandan (Batumi və Poti) keçməklə Qara dəniz hövzəsi ölkələri olan Türkiyə, Ukrayna, Rumıniya və Bolqarıstan üzərindən Avropaya qədər uzanır. Bu zaman bütün marşrut boyu vahid keçid tarifləri müəyyən olunur və “bir pəncərə” prinsipi tətbiq edilir.
Bununla yanaşı, “Transxəzər” dəhlizinin coğrafiyasının Bolqarıstan, Macarıstan, Slovakiya və digər potensial tərəfdaşlar hesabına genişlənməsi ilə bağlı müvafiq işlər aparılmaqdadır. Bu genişmiqyaslı layihənin Azərbaycan üçün olduqca strateji əhəmiyyət daşıması da birmənalı həqiqətdir. Bakı “Transxəzər”in səmərəli multimodal dəhlizə çevrilməsi istiqamətində müvafiq addımlar atır. Bu marşrutla yüklərin orta hesabla 12 günə Çindən Avropaya çatdırılması mümkün olduğundan, ona beynəlxalq maraq böyükdür. “Transxəzər” marşrutunun bünövrəsi təkcə Xəzər dənizi deyil. Onun mühüm komponentləri həm də Qazaxıstan-Çin sərhədi və Qara dəniz sahilində yerləşən limanlardır. Burada qeyd edək ki, Qazaxıstan-Çin sərhədində yerləşən logistika infrastrukturunun illik nominal yükaşırma qabiliyyəti təxminən 20 milyon ton yük təşkil edir. Bunun əhəmiyyətli hissəsi “Transxəzər” marşrutu nəticəsində Azərbaycandan keçə bilər. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti və Ələtdə Bakı Limanı bu marşrutun yükaşırma qabiliyyətinin artırılmasına xidmət edir. Çünki nəticə etibarı ilə yüklərin Avropa bazarına çatdırılma vaxtı qısalıb. Onu da xatırladaq ki, Qazaxıstanın Kurık limanının istismara verilməsindən sonra Xəzər dənizi üzərindən yükdaşımalarının həcmi təxminən 40% artıb. Kurık limanının gələcəkdə tam gücü ilə işləməsi “Transxəzər” marşrutuna daha böyük yük axınını cəlb edəcək. Bundan əlavə, Gürcüstanın Anakliya şəhərində yeni ticarət limanının istifadəyə verilməsinin də bu yük həcmlərinin əhəmiyyətli dərəcədə artırılmasına təsir edəcəyi gözlənilir. Qazaxıstan, Azərbaycan və Gürcüstanda dəniz limanlarının tam gücü ilə işləməsi “Transxəzər” marşrutu daxilində yükdaşımalar logistikasında rəqabətliliyi təmin edəcək.
Xatırladaq ki, Rumıniyanın dəmir yolu sahəsində ən böyük özəl yük və logistika operatoru "Grampet Group" “Transxəzər” dəhlizinə qoşulub. Bu, marşrutun iştirakçısı olan ilk Avropa şirkətidir. Şirkətin prezidenti Gruia Stoica bildirib ki, rəhbərlik etdiyi şirkət 20 il bundan əvvəl Şimal dənizi ilə Şərqi Çin dənizi arasında dəmir yolu əlaqəsi yaradıb: "O vaxt kiçik bir şirkət idik. Bu gün isə Avropanın sənaye liderlərindən biriyik. "Grampet Group" təxminən 20 min vaqonu və 400 lokomotivi olan parkı idarə edir. “Transxəzər” dəhlizi Rumınyanın və qonşu ölkələrin intermodal hərəkətini inkişaf etdirəcək". Qeyd edək ki, “Transxəzər”in uzunluğu 9 500 kilometrdir. Bunun 860 kilometri Rumıniya ərazisindən keçir.
Tahir TAĞIYEV
