Çindəki proseslərin Azərbaycan sərmayələri üçün təhlükəsi...

Tarix: 30.07.2015 / 03:59
Bölmə: Gündəm

Çin iqtisadiyyatında baş verən son proseslər, qeydə alınan tənəzzül bütün dünyada böyük narahatlıqla izlənməkdədir. Dünyanın ikinci ən böyük iqtisadiyyatına malik bu ölkəyə sərmayə yatıran dövlətlər də baş verənlərdən təşviş keçirir. Çünki, əsasən Çinin qiymətli kağızlarına böyük həcmdə sərmayə yatırılıb və bu sırada Azərbaycan da var.

Xatırladaq ki, Dövlət Neft Fondu (ARDNF) investisiya portfelinin valyuta səbətinin yüksək diversifikasiyanın təmin edilməsi istiqamətində Çin yuanında investisiyalara başlamışdı. Bu məqsədlə 2014-cü ildə Çinin Mərkəzi Bankından (PBOC) alınmış lizensiya çərçivəsində 3 milyard yuan məbləğində vəsait Çinin dövlət və agentliklərinin istiqrazlarına yerləşdirilmişdi. Bundan başqa, valyuta ehtiyatlarının tərkibinə Çin yuanı da yerləşdirilib.

Lakin Çində gözlənilmədən yaşanan iqtisadi tənəzzül burada qiymətli kağızları əhəmiyyətli dərəcədə dəyərdən salıb. Bu isə investorlar üçün böyük itki deməkdir. Qeyd edək ki, Çinin fond indeksi "Shanghai Composite" 5 faiz aşağı düşüb. Bu, indeksin yarandığı 1990-cı ildən bəri qeydə alınan ikinci ən böyük düşmədir. Çin hökuməti fond bazarında sabitlik yaratmaq üçün 41,8 milyard dollar ayırıb. Lakin bu tədbirlər hələ istənilən nəticəni vermir. Xatırladaq ki, Şanxay fond birjasının indeksi iyunun ortasında zirvədə idi, amma sonradan cəmi üç həftə ərzində 30 % tənəzzülə uğradı. Çin bazarında fəaliyyətdə olan şirkətlərin təxminən yarısı ticarəti dayandırdı. Hökumətin tədbirləri sayəsində həftənin sonunda durum bur qədər normallaşdı, lakin bazar iştirakçıları vəziyyətin yenidən kəskinləşdiyini bildirir. ABŞ maliyyə nazirliyindəki qaynaq qeyd edir ki, Çinin şişirdilmiş mülkiyyət bazarının dağılmaq qorxusu var. Bildirilir ki, Yunanıstan böhranındansa, Çin səhmdar bazarının qeyri-sabitliyi və iqtisadi artımın ləngiməsi dünya iqtisadiyyatı üçün daha ciddi təhlükə təşkil edir. Bu səbəbdən dünya böyük təlaşla Çin səhmlərinin qiymətdən düşməsini seyr edir. Eyni zamanda, səhmlərin düşməsi və Çin iqtisadiyyatının böhranı təkcə səhm bazarı vasitəsilə deyil, həm də əmtəə bazarı vasitəsilə bütün dünyaya zərbə vurur. Çin dünyada ən böyük əmtəə istehlakçısıdır.

İqtisadçı-ekspert Samir Əliyev Çin birjasında baş verən hadisələri şərh edərkən deyib ki, son günlər yaşanan tənəzzül Çin valyutasını ucuzlaşdıra bilər. Mütəxəssisin sözlərinə görə, belə bir vəziyyətdə Çinə yatırılan investisiyalar səmərəliliyini itirir":Çin iqtisadiyyatında müşahidə edilən tənəzzül elementləri, fond birjasının çökməsi yuanın və Çin aktivlərinin cəlbediciliyini azaldır. Hazırda Azərbaycan Neft Fondunun aktivlərinin 1,4%-i yuanda saxlanır. Söhbət 3 milyard yuandan gedir. Fond 2-ci rübdə Çin valyutasını ehtiyatlarına daxil edib. İndi isə yuan təhlükə qarşısındadır və hesab edirəm ki, Neft Fondu təcili tədbirlər görməlidir. Çünki Çin iqtisadiyyatının əvvəlki imkanlarını bərpa ehtimalı barədə danışmaq olduqca tezdir". Digər ekspert Vüqar Bayramovun fikrincə isə, Çində səhmlərin qiymətinin kəskin aşağı düşməsi dünya iqtisadiyyatı üçün gözlənilən deyildi. Onun sözlərinə görə, Çinin zəifləməsi dünya iqtisadiyyatına birmənalı şəkildə təsir göstərəcək: "Çin bu gün dominal ümumdaxili məhsulun həcminə görə dünyada 1-ci, real ümumdaxili məhsulun həcminə görə 2-ci yeri tutur. Çinin səhmlərində təxminən 8 faizə yaxın azalma müşahidə olunur ki, bu da kifayət qədər ciddi rəqəmdir. Əslində, ölkə iqtisadiyyatındakı azalmalarla bağlı çox mənfi rəylər var. Belə ki, səhmlərin qiymətinin aşağı düşməsi yalnız ölkə iqtisadiyyatının daxili faktoru ilə deyil, xarici faktorlarla da izah olunur. Bunlardan biri, təbii ki, Çinin əsas ticarət tərəfdaşlarında baş verən son iqtisadi dəyişikliklərlə bağlıdır. Bu da ölkə şirkətlərinin səhmlərinə təsir göstərir və nəticədə azalmalar qeydə alınır. Digər səbəb isə Çinin iqtisadi göstəricilərinin gözləndiyindən zəif olması ilə bağlıdır. Hələ ki, iqtisadi geriləmə yoxdur. Ancaq iqtisadi göstəricilər proqnozlaşdırıldığından daha zəifdir. Bu da praktik olaraq səhmlərin qiymətinin azalmasına gətirib çıxarır". İqtisadçının sözlərinə görə, bəzi analitiklər Çin iqtisadiyyatının zəifləməsini dövlətin özünün təsirləri ilə izah edir":Belə ki, Çin hökuməti mövcud səhmlərin dəyərinin azalmasından qısamüddətli dövr üçün istifadə etməklə, xüsusən real iqtisadi problemləri aradan qaldırmağa deyil, səhm bazarında manevr etməklə iqtisadi stimulyasiya həyata keçirməyə çalışır. Hətta bəzi analitiklər dövlətin praktik olaraq səhm bazarında baş verənlərdə maraqlı olduğunu qeyd edir. Ancaq bütün hallarda Çində baş verənlər ölkə üçün arzuolunan deyil. Çünki səhmlərin qiymətindəki azalmalar birbaşa investisiyalara təsir göstərir.

Son dəyişikliklərdən sonra investorlar artıq bu ölkənin səhm bazarına sərmayə qoyuluşu haqqında ciddi şəkildə düşünməyə başlayıb. Bu baxımdan baş verənlərdən Çinin birmənalı şəkildə ən çox uduzan tərəf olacağı güman olunur. Səhmlərin qiymətindəki azalmalar yaxın zamanlarda ölkənin real sektoruna təsir göstərəcək. Bu da Çinin makroiqtisadi göstəricilərinin pisləşməsinə gətirib çıxaracaq".