“...XX əsrdə 30 il ərzində Fransız Polineziyasında Fransa tərəfindən 200-ə yaxın, 6 il ərzində isə Əlcəzairdə 17 nüvə sınağı həyata keçirilmişdir. Həmin nüvə sınaqlarının ağır fəsadları Polineziya və Əlcəzair xalqı tərəfindən bu gün də yaşanmaqdadır. Bir çox təşkilatın etdiyi çağırışlara uyğun olaraq nüvə sınaqlarının vurduğu ziyan qiymətləndirilməlidir və Fransa tərəfindən müvafiq təzminatlar ödənilməlidir...”
Bu fikirlər Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin "Neokolonializm: İnsan Hüquqlarının Pozulması və Ədalətsizlik” mövzusunda beynəlxalq konfrans iştirakçılarına müraciətində əks olunub.
Prezidentin vurğuladığı məsələ olduqca aktualdır və əlbəttə, Fransa buna görə məsuliyyət daşımalıdır.
Mətbuatın apardığı araşdırmalara görə, Fransada aparılan araşdırmalar Paris rəhbərliyinin 30 ildir Sakit Okeandakı Fransız Polineziyasının xarici ərazisində həyata keçirdiyi 200-ə yaxın nüvə sınağından sonra yaranan radiasiyanın bölgədə qalxanabənzər vəzi xərçənginin yaranmasına səbəb olduğunu ortaya çıxarıb. Milli Sağlamlıq və Tibbi Tədqiqatlar İnstitutunun (INSERM) araşdırmasına görə, Fransa 1966-1996-cı illərdə - 30 il ərzində Sakit okeanda 200-ə yaxın nüvə sınağı həyata keçirib.
Bu nüvə sınaqları Fransız Polineziyası adlanan arxipelaqda baş verən qalxanabənzər vəzi xərçəngi hallarının yüzdə 0,6-7,7-si üçün tətikləyici ola bilər.
INSERM tədqiqatçısı Florent de Vathaire bölgədə sonradan ortaya çıxan tiroid xərçənginin müxtəlif variantlarının nüvə sınaqları dövrü ilə əlaqəli olduğunu ifadə edib. Bölgədə 2010-cu ildə nəticələri açıqlanan 1984-2016-cı illər arasında 395 qalxanabənzər vəzi xərçəngi hadisəsi üzərində aparılan epidemioloji araşdırmada, bu bölgədəki qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinin əhəmiyyətli bir hissəsində məxfilikdən çıxarılan sənədlərin və meteoroloji məlumatların təsirli olduğu ortaya çıxıb. Fransa 1966-1996-cı illər arasında Fransız Polineziyasında 210-a yaxın nüvə sınağı keçirib. Polineziyada keçirilən 193 nüvə sınağından 147-si yeraltı olub.
100 mindən çox insana təsir etdiyi təxmin edilən nüvə sınaqlarına beynəlxalq reaksiyalar səbəbilə keçmiş prezident Jak Şirak dövründə son qoyulub və qurbanlara təzminat ödənilməsinə qərar verilib.
Keçən il yayılan məlumata görə, Fransanın 1960-1978-ci illərdə Əlcəzairdə sınaqdan keçirdiyi 17 atom bombasının radioaktiv təsiri hələ də bu ölkəyə zərər verməkdə davam edir. 2021-ci ilin fevralında bu sınaqların radioaktiv qalıqlarını daşıyan səhra fırtınası radioaktiv tullantıları Cənubi Əlcəzairdən sıx məskunlaşan Şimali Əlcəzair xəttinə apararaq səmanı narıncı rəngə boyadı. Üstəlik, bu səhra tufanı Aralıq dənizini keçərək Fransaya çatdı və ölkənin cənubuna da təsir etdi. BMT-nin nüvə silahına sahib olmasına icazə verən 5 daimi üzvdən biri olan Fransa 1960-cı ildə ilk atom bombasını istehsal edərək Cənubi Əlcəzair səhralarında sınaqdan keçirib. Əlcəzair müstəqilliyini əldə etsə də, Qurtuluş Savaşında fədakarlıq edənlər deyil, Fransa ilə yaxşı münasibətdə olan simalar hakimiyyətə gəldi. 1962-ci ildə Fransa Əlcəzair hökuməti ilə razılaşaraq Cənubi Əlcəzairdə nüvə sınaqlarını davam etdirmək hüququ qazandı. 1966-cı ildə Əlcəzair xalqının və dünyanın reaksiyası ilə Fransa bu ölkə ərazisində nüvə sınaqlarını dayandırdığını elan etdi. Amma 1997-ci ildə məlum oldu ki, Fransa Əlcəzair administrasiyadakı bəzi şəxslərə rüşvət verməklə bu ölkənin ərazisində 1978-ci ilə qədər gizli şəkildə nüvə sınaqlarını davam etdirib, ümumilikdə Əlcəzair səhralarına 17 atom bombası atıb. Bu atom bombalarının atıldığı səhra bölgələrində əhali olmasa da, bombalar böyük bir əraziyə təsir etdiyi üçün bu təcrübələr Əlcəzair və qonşu ölkələrin xalqına böyük ziyan vurdu. Atom bombalarının atıldığı Sahara səhrasının Əlcəzair ərazisində yaranan səhra tufanları tez-tez radioaktiv tullantıları əhalinin sıx məskunlaşdığı şimal bölgələrinə aparır. 2021-ci ilin fevralında Aralıq dənizini keçən və Fransanın cənub səmalarını narıncı rəngə boyayan radioaktiv tullantıların Fransa xalqını bu ölkənin müstəmləkəçilik tarixinə qarşı durmağa çağırması məntiqlidir. Bunlar mediada yer alan məlumatlardır. Bəzi iddialara görə, Fransa illərdir müstəmləkədə saxladığı ölkələrdə gizli tibbi tədqiqatlara da rəvac verib.
“ Fransa öz müstəmləkələrində elə cinayətlər törədib ki, onun əziyyətini gələcək nəsillər də çəkəcək”
İSBAM sədri Samir Adıgözəlli baki-xeber.com-a şərhində bildirdi ki, Fransa bəşəriyyətə qarşı çox böyük cinayətlər törədib, amma hələ də heç bir cinayətinə görə cavab verməyib. O vurğuladı ki, Fransa həmişə soyqırım, işğal, istismar, müstəmləkə siyasəti yürüdüb. Fransanın məlum nüvə terrorlarından insanlığın əziyyət çəkməsinin böyük problem olduğunu deyən S.Adıgözəlli “Fransa öz kolonyalarında müxtəlif ağlasızmaz cinayətlər törədib ki, onların üstü artıq açılıb. Uzun illər gizlin qalan, daha doğrusu, ört-basdır edilən, görməzdən gəlinən bu cinayətlər Fransanın üz qarasıdıdır. Azərbaycan Prezidentinin müraciətində deyildiyi kimi, ümumiyyətlə, bəşəriyyətin kolonializm tarixinin qanlı cinayətlərinin çoxu məhz Fransa tərəfindən törədilmişdir: “Afrika, Cənub-Şərqi Asiya, Sakit Okean, Latın Amerikasında onlarla ölkəni işğal edən, sərvətlərini talan edən, xalqlarını uzun illər əsarətdə saxlayan Fransa həmin ərazilərdə hərbi və bəşəriyyət əleyhinə çoxsaylı cinayətlər törətmişdir, fransız silahlı qüvvələri etnik və dini mənsubiyyətinə görə yüz minlərlə dinc sakini soyqırıma məruz qoymuşdur”. Burada əsas diqqət çəkən məqam Azərbaycan Prezidentinin müraciətində əks olunan fikirlərdir ki, onlar Fransanın necə yırtıcı siyasət yürütdüyünü bir daha dünyaya çatdırır. Bu müraciətdə XX əsrdə Fransanın sözügedən ərazilərdə həyata keçirdiyi nüvə sınaqları ilə bağlı səhih məlumatların vurğulanması dünyanın özü üçün mühüm məsələdir və Fransanın cinayətlərinin ifşa edilməsində əhəmiyyətli rol olur. Bu məsələnin Azərbaycan Prezidenti tərəfindən beynəlxalq müstəvidə ifşa edilməsi bu ətrafda müzakirələri genişləndirəcək.
Söhbət ondan gedir ki, Fransa bu ölkələrdə gizlin tibbi ekspermentlər, nüvə sınaqları keçirib, bu faktlar beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən indiyə kimi araşdırılmayıb, dünya birliyi tərəfindən müzakirə obyektinə çevirilməyib, amma Azərbaycan bunu beynəlxalq müzakirəyə çıxarır. Əgər Azərbaycan bunu edirsə, bu diqqət çəkməkdədir. Burada ciddi məsələlərdən danışılır. Bakıdan dünyaya ciddi bir mesaj verilməkdədir.
Təəssüf ki, bu faktlar son illərə qədər məqsədli şəkildə gizli saxlanılıb. Fransa öz müstəmləkələrində elə cinayətlər törədib ki, onun əziyyətini gələcək nəsillər də çəkəcək. Bu cinayətlərin ifşa olunması Fransanın bir dövlət olaraq nüfuzuna çox ciddi zərbə vurur”-deyə bildirdi.
S.Adıgözəlli vurğuladı ki, Böyük Britaniyadan sonra ən çox müstəmləkə siyasəti aparan Fransadır, az qala dünyanın 10 faizini öz müstəmləkəsinə çevirib. “Bilirik ki, təkcə Afrikada 2 milyondan artıq, Əlcəzirdə 5 milyon insan soyqırım cinayətinə məruz qalıb. Bu cinayətlərlə bərabər Fransanın müstəmləkə ölkələrində həyata keçirdiyi nüvə sınaqları cinayətləri də törədib ki, bundan da həmin ölkələrin əhalisi əziyyət çəkir. Bu nüvə sınaqlarının Polineziyada və Əlcəzairdə aparılması nəticəsində onların əhalisi arasında təhlükəli xəstəliklər davam edir, hələ də insanlar onun zərərini çəkirlər. Söhbət nüvə silahının sınağından gedir ki, onların yaşayış yerlərində istifadəsi yolverilməzdir. Bu təkcə insanlara deyil, bütün təbiətə, canlı aləmə ziyan verir, yer kürəsi ondan çox əziyyət çəkib. İndiyə qədər Fransanın bu cinayətləri barədə çox danışılıb, yazılıb, Azərbaycan isə onu bu konfransla bir daha dünyanın gündəminə gətirdi”-deyə İSBAM sədri vurğuladı.
İradə SARIYEVA
