1938-ci ildə alman elm adamları tərəfindən tapılan nüvə birləşməsi çox deyil yeddi il sonra nüvə bombasına çevrilib insanlığın kabusuna çevrildi. Yaponiya üç gün içində Amerikanın atdığı iki bomba ilə iki yüz mindən çox itkin verdi.
"Enola Gay” təyyarəsinin bomba qapaqları açılana qədər nələr oldu? O günlər bu günə necə bir miras buraxdı?
17.12.1938
Alman elm adamlarının nüvə kəşfi
Atom bombasının inkişaf etdirilməsində rol oynayan nüvə birləşmə alman kimyaçı Otto Hahn və assistenti Fritz Strassmann tərəfindən tapıldı. Ancaq altı il sonra Yaponiyada yaşananlar, bu kəşflə Nobel Mükafatına layiq görülən Hahnın ömür boyu kabusu olacaqdı.
2.8.1939
Elm adamlarının Almaniya xəbərdarlığı
Fizikaçı Leo Szilard dövrün ABŞ prezidenti Franklin D.Ruzveltə yazdığı Albert Einstein imzalı məktubunda almanların nüvə silah layihəsi üzərində işlədiyinə dair xəbərdarlıq etdi. Ruzevelt bu xəbərdarlıqdan sonra 1941-ci ildə, sonradan Manhattan Layihəsi adını alacaq atom proqramını başlatdı. Ancaq müharibə zamanı almanlar tərəfindən heç bir atom bombası hazırlanmadı.
12.7.1941
Prel Harbor hücumu
ABŞ-ı İkinci Dünya Müharibəsi aparan hadisə Yaponiyanın Amerikanın Havay adalarında yerləşən Prel Harbor hərbi dəniz limanına təşkil etdiyi hücum oldu. Hücumda 2.335-i hərbi personal, 68-i mülki vətəndaş olmaqla cəmi 2.403 amerikalı həyatını itirdi. Amerikalılar xaricində 64 yapon pilot və dənizaltı heyəti də burada həlak oldu.
2.12.1942
Tamamlanmış ilk zəncirləmə nüvə reaksiya təcrübəsi
Dünyanın ilk öz-özünə davam edən zəncirləmə nüvə reaksiyası, Nobel mükafatı almış fizikaçı Enriko Ferminin Çikaqo Universitetində etdiyi təcrübə ilə reallaşdırıldı. Manhattan layihəsi çərçivəsində keçırilən təcrübə ilk atom bombasının inkişaf etdirilməsinin yolunu açdı.
26.10.1944
Leyt körfəzi müharibəsi
İkinci Dünya Müharibəsinin ən böyük dəniz müharibəsi kimi bilinən və dörd gün davam edən Leyt Körfəzi Müharibəsi Yapon İmperatorluq donnanmasına aid gəmini çökdürərək yaponların məğlubiyyətinin əsasını qoydu.
20.01.1945
Yaponların təslim olma təklifləri
"Chicago Tribune”ın xəbərinə görə, Yaponiya rəsmi olaraq təslim olmamışdan səkkiz ay əvvəl qarşı tərəfə məğlub olduqlarını qəbul edən bir məktub göndərib, ancaq məktub qəbul edilməyib.
10.03.1945
Tokio bombardmanı
Kiçik diametrli bir sıra hava hücumunun ardından ABŞ böyük miqyaslı əməliyyat başladaraq paytaxt Tokioya 1.665 ton bomba yağdırdı. Hücumda ən az 100 min yapon öldü. Bunun ardından yüksək səviyyəli yapon rəsmiləri təslim olmaq ehtimalını daha çox dilə gətirməyə başladı.
16.07.1945
Trinity nüvə sınağı
Trinity ilk nüvə silah sınağının kod adıdır. Sınaq Almaniyanın təslim olmasından iki ay sonra ABŞ-ın Nyu Mexiko əyalətinə bağlı Los Alamos bölgəsində reallaşdırıldı. Artıq ABŞ-ın bombanı Yaponiya üzərində istifadə etmək niyyətinin olduğu ortada idi.
26.07.1945
Potsdam bəyannaməsi
Tokio əvvəldən müharibəni bitirmək üçün bir neçə dəfə cəhd etdiyi halda ABŞ, İngiltərə və Çin, Almaniyada təşkil edilən bir zirvədə Yaponiyanın "dərhal və qeyd-şərtsiz olaraq" təslim olmasını tələb edən bir bəyannaməsini qəbul etdi.
06.08.1945
Xirosimanın bombalanması
"Enola Gay” adlı Amerikan təyyarəsinin Xirosimaya atdığı "Little Boy" (Kiçik Uşaq) adlı bomba, 146 min mülki vətəndaş və 20 min yapon əsgərinin ölümünə səbəb oldu. Bombanın yol açdığı dağıntının diametri 1,6 km idi. Bombardmana görə 11 kvadrat kilometr sahədə yanğınlar başladı.
09.08.1945
Naqasakinin bombalanması
Xirosimadan üç gün sonra "Fat Man" (Kök adam) adlı ikinci nüvə bombası Naqasakiyə atıldı. Partlayış anında 40 min adam öldü.
1963
Eyzenxauer peşmanlığı
İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Avropada komandanlıq edən keçmiş amerikalı Drayt Eyzenxauer Ağ Ev illərini xatırlatdığı kitabında atom bombasının Yaponiya üzərində istifadə edilməsilə bağlı tərəddüdlərindən bəhs edirdi.
Müharibənin itkiləri
Atom bombasından ilk istifadə edilməsindən 70 il keçdi, amma radiasiyaya məruz qalmaqdan qaynaqlanan ölümcül xəstəliklər hələ də davam edir. Beynəlxalq Qızıl Xaç təşkilatına görə, bombardmanda sağ qalan 200 min adam bu gün də həyatdadır, lakin bir çoxu xərçənglə əlaqəli xəstəliklərdən əziyyət çəkir.
