Banklarda təhlükəli tendensiya...

Tarix: 06.04.2015 / 04:04
Bölmə: Dünya

Manatın devalvasiyasından sonra müşahidə edilən hallardan biri də insanların banklardan depozit vəsaitlərini geri götürməsi oldu. Banklardan çıxarılan vəsaitin bir hissəsi daşınmaz əmlaka, digər hissəsi qiymətli metallara və digər istiqamətlərə sərf olundu. Belə vəziyyətdən narahat olan bankların bir çoxu depozitlər üzrə faiz dərəcələrinin qaldırılmasına indi getdikcə daha çox diqqət yetirməkdədir.
Bununla onlar həm əhalinin banklara yatırdığı depozitin geri çəkilməsinin qarşısını almaq, həm də yeni vəsaitlər cəlb etməyə çalışırlar.
O da faktdır ki, depozitləri seçərkən vətəndaşların böyük əksəriyyəti ilk növbədə depozit faizlərinə fikir verir. İkinci vacib məqam depozit əmanətinin artırılmaq imkanıdır. Bəzi banklar bu baxımdan heç bir məhdudiyyət tətbiq etmir. Bu da onunla bağlıdır ki, bankların kredit portfelinin təxminən yarısı əmanətlərin hesabına formalaşır. Banklar əmanətləri insanlardan alır, onu kredit şəklində verir. Xüsusilə kiçik banklarda bu göstərici kifayət qədər yüksəkdir. Bu baxımdan kiçik banklar əmanətləri yüksək faizlə qəbul etməkdə maraqlıdır. İqtisadçılar hesab edir ki, bütün bunlar fonunda Azərbaycan banklarının əmanət faizləri inkişaf etmiş ölkələrdən 2-3 dəfə çoxdur. Məsələn, Avropa ölkələrində, Amerikada ölkəmizdəki faiz dərəcələri ilə əmanət yerləşdirmirlər. Məlumat üçün bildirək ki, Avropa Birliyi banklarının əmanətlərə görə təklif etdiyi faizlər, əmanətlər avroda saxlanırsa, illik 3-4 faizi üstələmir, depozit dollarda açılarsa, yenə də maksimum qazanc 5-6 faizdir. Etibarlılıq etalonu hesab edilən İsveçrə banklarında əmanətlərə görə təqdim edilən faizlər bundan da aşağıdır. Ölkəmizdə isə əmanət qoyuluşu ilə bağlı bank sektorunda ciddi rəqabət gedir. Bu rəqabət artıq o qədər güclüdür ki, hər bank müştəri cəlb etmək üçün əmanətlərin faiz dərəcələrini artırır. Bunun da əsas səbəbi bankların kredit verməsi üçün əmanətə ehtiyac duyması ilə bağlıdır. Onların böyük əksəriyyəti xaricdən əmanət cəlb edə bilmədiyindən əmanətlərin faizlərini qaldıraraq müştəri cəlb edir. Manatın devalvasiyasından sonra bu proses özünü daha qabarıq formada nümayiş etdirir. Hətta depozit faizlərini 17 faizə qədər yüksəldən banklar var. Ekspertlər isə burada iki təhlükəli məqam görür. Əvvəla, bankların əmanət faizlərini qaldırması həm də kreditlərin faiz dərəcəsinə təsir göstərəcək və onları yüksəldəcək. İkincisi isə banklarda qorunmayan əmnatələrin miqdarı bu gedişlə çoxalacaq. Xatırladaq ki, Əmanətlərin Sığortalanması Fondu 12%-ə qədər əmanətləri sığortalayır. Fond bildirir ki, banklarda illik 12 faizdən yuxarı faiz dərəcəsi ilə yerləşdirilmiş əmanətlər qorunmayan əmanət hesab edilir. Hazırda qorunmayan əmanətlərin həcmi 3 milyard manatdan yuxarıdır. Cari ilin ötən dövrü ərzində qorunmayan əmanətlərin miqdarının daha da artacağı istisna olunmur. Xüsusən də depozitlər üzrə faiz dərəcələrinin artırılmasından sonra qorunmayan pulların miqdarının daha da çoxalacağı qaçılmaz sayılır.
"Ekonomiks" Beynəlxalq İqtisadi Araşdırmalar Birliyinin sədri Fikrət Yusifov yerli bankların əmanətlərə görə ödəniş faizlərini artırmasının səbəblərinə toxunaraq bildirir ki, istənilən mal və məhsulların istehsalı və satışında olduğu kimi, burada da depozitlərə görə faizlərin səviyyəsi ölkədə pul vəsaitlərinə olan tələb və təklif əsasında müəyyən edilir: "Tələb böyük olduqda əmanətlərə görə faiz dərəcələri də yüksək müəyyən edilir, az olduqda isə əksinə, faiz dərəcələri aşağı olur. Bu gün Azərbaycan bankları əmanətlərə görə yüksək faiz ödəməyi təklif edirsə, bunun iki əsas səbəbi var. Biri ondan ibarətdir ki, ölkə iqtisadiyyatı özünün yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub, qeyri-neft sektorunun inkişafı dövlət səviyyəsində əsas prioritetə çevrilib və bu səbəbdən ölkədə kreditlərə tələbat artıb. Manatın məzənnə yumşalmasında tədricilik prinsipini gözləyə bilməsək də, bütövlükdə məzənnənin yumşaldılması da iqtisadiyyatın daha sürətli inkişafını təmin etməyə hesablanıb. Ona görə də banklar yaranmış vəziyyətdə yüksək faizlə cəlb etdikləri əmanətləri səmərəli şəkildə yerləşdirməklə daha çox qazanc əldə etmək istəyindədir. Bu təbii bir haldır". Ekspert burada digər məqama da diqqət yetirir və qeyd edir ki, banklar əmanətləri daha az müddətə cəlb edib, kreditləri daha uzun müddətə verirsə, cəlb edilən vəsaitlərlə yerləşdirilən vəsaitlər arasında zaman baxımından uyğunsuzluq yaranır: "Buna banklarda "kassa çatışmazlığı" deyilir. Bu çatışmazlıq problemli kreditlərin həcmi gözlənildiyindən artıq olduqda daha böyük ola bilir. Problemin həllini banklar, adətən, daha çox əmanət cəlb etməklə həll edir. Banklar arasında rəqabətin mövcud olduğu bir şəraitdə daha çox əmanət cəlb etməyin yeganə yolu isə müştərilərə depozitlərə görə daha yüksək faizlər təklif etməkdən keçir".
İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov isə yüksək faizlə əmanət yerləşdirilməsini risqli hesab edir. Bildirir ki, banklarda yerləşdirilən və ümumi məbləği 30 min manatdan yuxarı olmayan, illik faizi 12% dən artıq olmayan bütün əmanətlər sığortalanır. Bu o deməkdir ki, vətəndaşın bankda yerləşdirdiyi əmanətin məbləği 30 min manatdan, illik faizi 12%-dən artıq deyilsə, bank müflis olduğu halda belə vətəndaşın əmanəti qaytarılacaq. Çünki həmin bankdakı əmanətlər sözügedən meyarlar daxilində əmanətlərin sığortalanması fondu tərəfindən sığortalanıb. Yəni əmanətçi daha çox gəlir əldə etmək üçün yüksək faiz təklif edən bankların xidmətindən istifadə edirsə, o zaman həmin pullar qorunmur. Fond qorunmayan əmanətlərə görə kompensasiya ödəmir. Yaranmış vəzhiyyət banklarda sığorta olunan əmnatlərin həcminin artırılması vacib sayılır və bu göstəricinin ən azı 50 min manata çatdırılması çox önəmli hesab edilir.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 19.06.2026 / 11:30

ABŞ ordusu Sakit Okeanda daha bir narkoticarət gəmisini "ovladı"

Tarix: 19.06.2026 / 08:52

Vens İsveçrəyə getməyəcək - səbəb Livanla bağlıdır?..

Tarix: 19.06.2026 / 08:30

Vensdən İsrailə xəbərdarlıq - “Tramp sizin yeganə müttəfiqinizdir…”

Tarix: 18.06.2026 / 19:37

Netanyahu Trampı saymadı – Livandan geri çəkilməyəcəyik...

Tarix: 18.06.2026 / 19:05

Zaxarova Kallasın açıqlamasını absurd adlandırdı

Tarix: 18.06.2026 / 18:14

Rusiya Ermənistana nota verdi – “çaşqınlıq içindəyik”...

Tarix: 18.06.2026 / 17:22

Rusiyanın İranla aviasiya ticarəti yenidən qızışdı... Hələlik 20 helikopter...

Tarix: 18.06.2026 / 17:16

Avropadan Ukraynaya hərbi təyyarələrin yeni axını başladı...

Tarix: 18.06.2026 / 14:40

Paşinyan Aİİ-nin Hökumətlərarası Şurasının iclasında iştirak edəcək

Tarix: 18.06.2026 / 12:15

İsrail mediası Trampa qarşı üsyan etdi – bizə xəyanət etdi, Netanyahu geri çəkilməməlidir...

Tarix: 18.06.2026 / 05:25

İran-ABŞ Anlaşma Memorandumu Vaşinqtonun məğlubiyyət sənədidir - Qalibaf

Tarix: 17.06.2026 / 21:35

G7-də "Beyrut gərginliyi" - Tramp Netanyahuya Livanla bağlı xəbərdarlıq etdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 18.06.2026 / 17:57

Müəllimlərin geyim forması ilə bağlı yeni standartlar bəzən yanlış başa düşülür...

Tarix: 18.06.2026 / 15:31

"Trampla İranın gizli razılaşdıqları başqa bir mətn var" - İddia...

Tarix: 18.06.2026 / 11:35

Tramp dünyanı yenə heyrətləndirdi...

Prezidentin aqrar müşavirəsi liberal iqtisadiyyat yolunda yeni mərhələ açır...