Hansı təhsil, tərbiyə müəssisəsində fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, müəllimin nitqi səlist, rəvan və zəngin olmalıdır. Uşaqlara bilik verən müəllim Azərbaycan dilini mükəmməl bilməli və danışarkən dilimizə yad olan kəlmələrdən istifadə etməməlidir. Ancaq təəssüf ki, biz bu mükəmməlliyi əksər müəllimlərin danışığında görə bilmirik.
Son dövrlər Azərbaycan dilinin işləkliyinin təmin edilməsi, dilimizdəki əcnəbi, xüsusən də rus sözlərinin milli sözlərimizlə əvəz edilməsi istiqamətində çoxşaxəli maarifləndirici tədbirlər həyata keçirilir.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Dilçilik İnstitutu bu istiqamətdə bir sıra təkliflərlə çıxış edir. Dilçilik İnstitutunun direktoru, akademik Möhsün Nağısoylu mətbuata bildirib ki, Azərbaycan dilində əcnəbi sözlərə üstünlük verilməsinin qarşısının alınması üçün uşaq bağçası, orta və ali təhsil müəssisələrində çalışan müəllimlərin təlimlərə cəlb olunmasını təklif edib.
M.Nağısoylunun sözlərinə görə, bununla bağlı yeni yaradılan Monitorinq Mərkəzi tərəfindən təlimlər keçirilməsi təklif edilib: “Sırf müəllimlər üçün müəyyən kurslar daxilində maarifləndirmə işlərinin aparılması təqdirəlayiqdir. Azərbaycan dilində heç bir problem yoxdur. Problem, sadəcə olaraq, dilin daşıyıcılarında, dildən istifadə edənlərdədir. Bəziləri öz milli sözlərimizi qoyub alınma sözlərə üstünlük verirlər. Misal üçün, bu gün bəziləri "uje", "davay", "neujeli", "astanovka", "xolodilnik" sözlərindən geniş istifadə edirlər. Bu sözlər dilimizdə baş alıb gedir. Baxmayaraq ki, bu sözlərin hamısının dilimizdə qarşılığı var”.
M.Nağısoylu Azərbaycan dilinin saflığının qorunması üçün ailələrə və təhsil müəssisələrinə çağırış edib: “Dilimizdə əcnəbi sözlərə üstünlük verilməsinin qarşısının alınması üçün ailələrdən, bağçalardan başlanmalıdır və daha sonra bu, orta və ali təhsil müəssisələrində davam etdirilməlidir. Beləliklə, uşaqlara izah etmək lazımdır”.
Buludxan Xəlilov: “Təklif edərdim ki, hər bir məktəbdən bu layihəyə, kursa aparıcı müəllimlər, mütəxəssislər dəvət olunsun”
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin kafedra müdiri, Dövlət Dil Komissiyasının üzvü, professor Buludxan Xəlilov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, dilin təmizliyinin qorunması üçün İnstitutun gördüyü işlər müsbət qiymətləndirilməlidir. “Hər halda, bu maarifləndirici işlər cəmiyyətdə dillə bağlı müəyyən neqativ halların aradan qaldırılması üçün atılan müsbət addımlardır. Amma belə hesab edirəm ki, söhbət Bakı şəhərindən gedirsə, bütövlükdə, bütün müəllimləri həmin layihəyə, kurslara, təlimlərə cəlb etmək mümkün olmayacaq. Mən təklif edərdim ki, hər bir məktəbdən bu layihəyə, kursa aparıcı müəllimlər, mütəxəssislər dəvət olunsun və onlar da fəaliyyət göstərdikləri məktəbdə dilimizlə bağlı maarifləndirici işlər aparsınlar. Yəni təkcə Dilçilik İnstitutu bu işi öz öhdəsinə götürsə, bu işi həyata keçirməyə həm vaxt lazımdır, həm də fiziki baxımdan mümkün olmayacaq. Bakı şəhərinin konkret məktəblərində bir sıra nüfuzlu mütəxəssislər var. Məktəblərdən tarix, riyaziyyat, biologiya, kimya fənni müəllimlərini də bu maarifləndirici işə qoşmaq olar. Həmin müəllimlər təlimatlara, kursun tələblərinə uyğun olaraq təbliğat apararlar. Bu, işin bir tərəfi. Digər tərəfdən, həmin müəllimləri kurslara cəlb edib onları yerləşdirmək bir qədər çətin olduğu üçün, Dilçilik İnstitutunun Monitorinq Mərkəzinin əməkdaşları bölgü apara bilər və həmin bölgü üzrə ay üzrə məktəblərdə bununla bağlı görüşlər keçirə bilərlər və müəllimləri toplayıb bu istiqamətdə mühazirələr oxuya bilərlər. Ayda 15-20 məktəbdə mərkəzin mütəxəssislərinin müəllimlərlə görüşləri keçirilsə, bu artıq xeyli iş olar. Bu böyük məsuliyyətdir. Bu o deməkdir ki, artıq Azərbaycan dilinin tədrisinə, təbliğinə dövlət səviyyəsində, xüsusilə də dili öyrənən akademik bir müəssisə olan Dilçilik İnstitutu səviyyəsində nəzarət var. Bu amil də cəmiyyətdə bir məsuliyyət yarada bilər. Çünki bizim cəmiyyət nəzarəti sevən cəmiyyətdir. Nəzarət olanda öz işini məsuliyyətlə yerinə yetirir. Qeyd etdiyim iki istiqamət üzrə Dilçilik İnstitutu bu fəaliyyətini qurmaqla onun müəyyən nailiyyətlər, irəliləyişlər əldə etməsi mümkündür”.
B.Xəlilov, həmçinin, vurğuladı ki, məktəbəqədər müəssisələrin və ali məktəblərin müəllimləri arasında da bu şəkildə təbliğat işinin qurulması müsbət nəticə verə bilər.
İradə SARIYEVA
